کتاب روابط ایران و آمریکای لاتین اثر احمد آدینه وند نشر انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه

روابط کشورها با یکدیگر در نظام بین‌المللی متاثر از عوامل مختلف جغرافیایی،هویتی و منافع مختلف اقتصادی،سیاسی، امنیتی و عوامل محیطی بین‌المللی و داخلی است. هر دسته از این عوامل می‌تواند در شرایط خاص زمانی و به اقتضای فهم و درک کشورها از موقعیت خود و دیگر بازیگران بین‌المللی دچار قبض و بسط شده و نوع رابطه و میزان گستردگی و عمق آن را تعیین کند. در واقع دریافت دولت از این شرایط و قابلیت‌ها در مناسبات پیچیده بین‌المللی کشورها را به عنوان دوستان و دشمنان و شرکای همدیگر در عرصه های مختلف تبدیل می‌کند. روابط جمهوری اسلامی ایران و برخی از کشورهای آمریکای لاتین و به‌طور خاص ونزوئلا در یک دهه گذشته به طور ناگهانی و به شکل ویژه‌ای مورد توجه طرفین قرار گرفت و منجر به دیدارهای دوجانبه بسیار زیادی از پایتخت‌های دو کشور و مجموعه‌ای گسترده از توافقنامه‌ها و تاکید بر اهمیت توسعه روابط دوجانبه و چندجانبه شد. حتی در بسیاری از مواقع برخی از نویسندگان و تحلیلگران از حضور ایران در حیاط خلوت ایالات متحده آمریکا سخن گفتند. دوره این فراز از روابط سیاسی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای منطقه مصادف است با پیروزی احزاب چپ‌گرا و ناسیونالیست‌های بولیواری از سویی و قرار گرفتن محمود احمدی‌نژاد در ایران در انتخابات سال ۲۰۰۵، در واقع این تقارن و هم‌زمانی بُعد رسانه‌ای و به شدت سیاسی به اهمیت این روابط داد و به یک‌باره و به صورت غیرمنتظره‌ای روابط ایران با کشورهای آمریکای لاتین در کانون توجه دستگاه دیپلماسی قرار گرفت. این تحولات این مسئله را به ذهن متبادر می‌نماید که با توجه به سابقه تاریخی روابط ایران با کشورهای منطقه که همواره از اهمیتی درجه دوم و یا سوم برخوردار بوده و عمدتاً در میزان محدودی از روابط اقتصادی و فراز و نشیب‌هایی کوتاه‌دامنه‌ برخوردار بوده است، به یک باره به کانون دیپلماسی ایران تبدیل می‌شود.در واقع چه میزانی ضرورت‌های و زمینه‌های همکاری و بسترهای مناسب برای رشد و توسعه این روابط وجود داشته است. بنابراین، پاسخ به این پرسش روشن خواهد کرد که در درجه اول چه بسترهایی برای این روابط وجود داشته است؟ دوم چه فرصت‌ها و زمینه‌هایی برای همکاری در زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در روابط دوجانبه و بین‌المللی مهیا و ممکن است؟ همچنین چه چالش‌ها و موانعی پیش روی هر نوع توسعه روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای این منطقه وجود دارد؟ این نوشته بر این است که روابط جمهوری اسلامی ایران و کشورهای آمریکای لاتین‌ـ‌ نظیر ونزوئلا، بولیوی، نیکاراگوئه و ... در بستر یک هویت سیاسی قابل فهم بوده و مسائل اقتصادی سهم ناچیزی را در ایجاد ضرورت توسعه روابط دو و چندجانبه داشته است. ضمن اینکه ضعف بنیادهای اقتصادی، توسعه این نوع روابط، حضور قدرت‌های بزرگ و مخالف در این منطقه، فقدان ضرورت‌های امنیتی و بی‌ثباتی سیاسی برخی از این کشورهای نزدیک به ایران اساساً آنها را به عنوان شرکای استراتژیک و قابل اتکای جمهوری اسلامی تضعیف خواهد کرد.