کتاب نقش بازار در پیروزی انقلاب اسلامی ایران اثر حمید پورقیومی نشر موسسه اندیشه کامیاب ایرانیان

عمده‌ترین هدف نگارنده در این کتاب بررسی نقش بازاریان، بالاخص بازاریان تهران، در انقلاب اسلامی ایران، به‌ویژه حمایت‌های سیاسی، مالی و سایر حمایت‌های آن‌ها از انقلابیون بوده است. برای رسیدن به این هدف، نگارنده در فصل اول به کلیات تحقیق که خود شامل (بیان مسئله، اهداف تحقیق، سابقه تحقیق، سؤالات تحقیق، روش تحقیق و...)، می‌باشد پرداخته است. در فصل دوم نگارنده مبانی نظری تحقیق را موردمطالعه قرار داده و چارچوب تحقیق خود را بر نظریه محرومیت نسبی متمرکز ساخته است. در فصل سوم چگونگی شکل‌گیری بازار و کارکردهای آن، اصناف در بازارهای اسلامی و تاریخچه بازار در ایران موردبررسی قرارگرفته است. در فصل چهارم اقدامات ضد بازاری شاه و واکنش‌های بازاریان، به ویزه بازاریان تهران نسبت به این اقدامات که به طرق و اشکال گوناگون نمایان شده است در دهه ۴۰ بررسی‌شده است. در فصل پنجم نقش بازاریان در واکنش به تحولات و وقایع دهه پنجاه که زمینه‌ساز انقلاب اسلامی بودند، توضیح داده‌شده است به‌هرحال، مجموعه این حقایق، در قالب رخداد سیاسی و فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی و یا هر رویداد دیگر، بیانگر آن است که بازاریان در سالهای قبل از انقلاب اسلامی، به‌رغم توانایی گسترده مالی دولت، توانستند استقلال خود را حفظ نمایند. بازار با بیش از ۲۵۰ هزار مغازه و حجره، دو سوم داد و ستد خرده‌فروشی، سه‌چهارم تجارت عمده‌فروشی و ۵۰ درصد تولید صنایع‌دستی را در اختیار داشت. بیشتر بازاریان خود اشتغال، و ازنظر مالی به ندرت به دولت وابسته بودند. به‌عبارت‌دیگر مشغله داد و ستد مالی آنان به نحوی بود که کمتر به دولت اجازه مداخله می‌داد. علاوه بر این دامنه نفوذ بازار و بازاریان، حتی مناطق وسیع خارج از بازار، مناطق غیر شهری، روستاها و... در برمی‌گرفت. اینکه بازاریان علاوه بر کارگران خود، بر هزاران دست فروش، دلال و خرده‌فروش‌های کوچک نیز نفوذ داشتند. هم‌چنین، بازار به‌طور سنتی با تشکیلات مذهبی، دارای پیوندهای اجتماعی، مالی، ایدئولوژیک و تاریخی بود که این خود حمایت نهاد مذهب را از آن‌ها باعث می‌گردید. بازاری‌ها نه‌تنها می‌توانستند موقعیت اقتصادی خود را حفظ کنند، بلکه هم‌چنین قادر بودند منافع اقتصادی‌شان را خارج از محدوده کنترل دولت نگه‌دارند. این امر به دو دلیل امکان‌پذیر شد: اول اینکه بیشتر افراد مشغول در بخش سنتی خود اشتغال بودند. دوم اینکه نوع فعالیت بازاریان، کمتر مستلزم مداخله دولت بود.