کتاب انتخابات و طایفه گرایی اثر حمید قوام زاده نشر بید

در نظام های سیاسی و حکومتی مختلف؛ انتخابات و تکیه بر رأی گیری عمومی از نمادهای اصلی توسعه خواهی یک ملت در راستای قانون مداری محسوب می شود. به عبارت دیگر دموکراسیِ پارلمانی و به تبع آن؛ دموکراسی مشارکتی نمونه بارزی از حضور و دخالت آشکار ملت در تعیین مسیر زندگی و سرنوشت سیاسی – اقتصادی خویش می باشد. از اینرو هر ملت و هر قومی در راستای حق تعیین سرنوشت خویش در طی تاریخ اجتماعی – سیاسی هر سرزمینی از ابزار و حربه های سازگار با زمان و مکان خود استفاده می کرده است. در این راستا انتخابات و رأی گیری با تکیه بر صندوق های رأی یکی از بارزترین تجلیات مشارکت سیاسی انسان در دنیای متمدن امروزی می باشد. هرچند در این راه اقتدارگرایی به همراه تعصبات و تبعیضات قومی/ قبیله ای و ایدئولوژیک – مذهبی (عموماً در جوامع جهان سوم) مانع از تحقق اصل آزادیِ انتخاب و دستیابی به آنچه که به نام دموکراسی میشناسیم، میشود. اما باز هم نمی توان از اراده مردم در تعیین مسیر حاکمیت خویش بر پایه مشارکت سیاسی و انتخابات جلوگیری نمود (سعیدی، ۱۳۸۲: ۵۴-۵۱). آنچه که در این مشارکت سیاسی مهم است انگیزه و چرایی انتخاب و نوع گزینش کاندیدا و مهم تر از همه فرهنگ سیاسی حاکم بر افرادی است که در این انتخابات شرکت می جویند. کما اینکه تحقیقات در جوامع و فرهنگ های مختلف هریک بیانگر بالابودن سطح معناداری مثبت بین پایگاه اقتصادی – اجتماعی، درک دینی از سیاست، مشارکت در انجمن های مدنی و جامعه پذیری افراد با فرهنگ سیاسی حاکم بر تفکر مردم است. بنابراین در جریان انتخابات مختلف و در چارچوب ساختارهای اجتماعی – اقتصادی حاکم بر عرصه های یک سرزمین، رأی دهندگان ممکن است بر پایه مؤلفه های متفاوتی همچون داشتن گرایشات سیاسی ثابت، ویژگی های فردی و شخصیتی، توجه به برنامه ها و اهداف، وابستگی های حزبی- خانوادگی، تبلیغات و نقش وسایل ارتباط جمعی و همچنین عضویت در گروه های قومی و تعصب بر هویت مکانی- فرهنگی خاص برای تصمیم گیری و رأی دهی به نامزدهای مورد نظر استفاده کنند. بدین ترتیب مشارکت سیاسی و رأی دهی بر مبنای تعصب و هویت قومی- طایفه ای و تفکرات ایدئولوژیک یکی از انگیزه های افراد برای شرکت در انتخابات است. به گونه ای که توجه به روندهای سیاسی – اجتماعی حاکم بر بسیاری از کشورهای جهان سوم به ویژه کانون هایی که زمانی عامل استعمار در آنجا نقش و نفوذ داشتهاند، گواه از برخورد، گزینش و تصمیمگیری بر پایه تعصبات، نژادگرایی و علقه های قومی- خویشاوندی دارد. در این بین مشارکت سیاسی و رأی دادن بر بستری از هویت طایفه ای- مکانی در کشور ما از انقلاب مشروطیت و برگزاری اولین دوره انتخابات تاکنون در بین اکثریت مردم به ویژه در روستاها و شهرهایی که خاستگاه ایلیاتی - عشیرهای داشته و بر پایه هویت های همگرایانه قومی- طایفه ای شکل گرفته اند، عاملی مهم و تأثیرگذار در جریان انتخابات می باشد.