کتاب سازمان جهانی تجارت و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اثر مهدی فاخری نشر انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه

ظهور جمهوری اسلامی ایران در نقشه سیاسی جهان سرمنشاء تغییرات و تحولات قابل توجهی در نظام بین‌المللی ‌گردید. بیستسال پس از روی ‌کارآمدن انقلابیون در کوبا، مردم ایران توانستند ظرف مدت نسبتآ کوتاهی نظام سیاسی حاکم را تغییر داده و الهامبخش تغییر نظام در کشورهای دیگری مانند نیکاراگوئه‌، موزامبیک‌، فیلی‌پین و آفریقای جنوبی ‌گردند. سیاست خارجی ایران‌ که در ابتدای دهه ۵۰ میلادی با جنبش ملیشدن نفت مورد احترام و تبعیت تعداد قابل توجهی از کشورهای در حال توسعه واقع شد، پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز کنجکاوی زیادی برانگیخت و صاحبنظران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در صدد کشف عوامل تاثیرگذار بر آن و الگوهای رفتاری آن برآمدند. جنبشهای آزادیبخش در نقاط مختلف جهان امیدوار شدند که به یک حامی قدرتمند دست یافته‌اند و کشورهای غربی نیز با توجه به حضورگسترده مردم در روند انقلاب ابراز امیدواری‌ کردند که شکل‌گیری یک حکومت مردمی و استیلای ارزشهای دموکراتیک باعث‌ گسترش روابط خارجی ایران با کشورهای منطقه و جهان خواهد شد. اما سیاست خارجی ایران خیلی سریع تحت‌الشعاع تحولات داخلی واقع شد. التهابات جامعه انقلابی به تندی نمود و تجسم خارجی یافت و به محیط بیرونی منتقل‌ گردید. اشغال سفارت آمریکا و تبلیغات‌ گسترده آمریکایی علیه این حرکت سبب شد گرایش و طرفداری بین‌المللی نسبت به انقلاب ایران جای خود را به تردید و سوال بدهد. حمله عراق به ایران و تداوم جنگ تحمیلی به مدت هشت سال، عملا فرصت دیگری برای سیاست خارجی ‌کشور باقی نگذاشت‌. همّ و غمّ کارگزاران سیاست خارجی خرید سلاح و لوازم یدکی‌، مبارزه با تحریم اقتصادی و پاسخگویی به نیازهای معیشتی مردم بود. خاتمه جنگ ایران و عراق مصادف با پایان یافتن برخوردهای ایدئولوژیک بین شرق و غرب‌، فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و اضمحلال بلوک شرق‌ گردید. زمان آن بود که سیاست خارجی نیز شعارها و اهداف جدیدی را بجوید و خود را با تحولات سریع نظام بین‌الملل تطبیق دهد، اما این امر به صورت محدودی به وجود آمد. مذاکرات دور اروگوئه در حقیقت بیان عریان روند جهانیشدن اقتصادی و استیلای قدرت اقتصادی بر قدرت سیاسی بود، اما سیاست خارجی ایران همچنان عوامل سیاسی امنیتی را به عنوان مهم‌ترین ابزار تحلیلی خود به ‌کار می‌برد. وقتی در سال ۱۹۹۵ سازمان جهانی تجارت‌ کار خود را آغازکرد، سیاست خارجی ایران متوجه اهمیت شرکت در روند مذاکرات‌، و عضویت در سازمان جهانی با امکان تصمیم‌گیری ‌گسترده در زمینه مبادلات تجاری اعضا و ضمانت اجرای تصمیمات شد. کاهش تدریجی سهم ایران در تجارت جهانی و تلاش برای بازگشت به نقش برتر منطقه‌ای قبلی، سبب شد عضویت درسازمان مد نظر قرارگیرد و درسال ۱۳۷۵ تقاضای عضویت در WTO از سوی جمهوری اسلامی ایران مطرح‌ گردد. اما مخالفت آمریکا با این تقاضا باعث گردید این موضوع برای اولین بار در ماه مه ۲۰۰۱ در دستورکار شورای عمومی سازمان جهانی تجارت قرارگیرد. -قسمتی از متن کتاب-