کتاب آسیای مرکزی در گذر تاریخ اثر بهمن آقارضی درمنی نشر انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه

آسیای مرکزی امروز بعد از سی سال استقلال و آزادی از بند کمونیسم و سوسیالیسم، شاهد جدال بی‌وقفه فرهنگ و هویت با معاش و اقتصاد است. در اولی بر آداب و سنت‌ها تأکید و مطالبه می‌شود و در دومی نیاز و رسیدن به مدینه فاضله‌ای در آینده نامعلوم و مبهم. آسیای مرکزی در شرق دریای خزر، هنوز منطقه‌ای بکر و کمتر شناخته شده است. منطقه‌ای که به‌عنوان مهد اقوام گوناگون، تمدن‌ها و فرهنگ‌های رنگارنگ نزد کارشناسان و آشنایان به موضوع، دارای اهمیت و جذابیت بسزایی است. سرزمین رقابت‌ها و قشون‌کشی‌ها و خصومت‌های خونین، سرزمین فرهنگ و سنت و آداب اقوام ساکن و مهاجم و غریبه، سرزمین مشاهیر و دانشمندان بزرگ و ماندگار، سرزمین تاخت و تاز اعراب، چین، مغول، ترک و تاتار و تیمور، وارث علم و تمدن پارسیان و مسلمانان و بالأخره وام‌دار تاریخ خشن و بی‌رحم کمونیست‌های روس در کنار فرهنگ و هنر و ادبیات و رمان‌های جذاب روسی، و شاهد رقابت سخت روس و انگلیس در قرن نوزدهم، رقابتی که این منطقه را ضعیف و تقسیم کرد و مسیر دیگری برای آن ترسیم نمود. آثار و تأثیرپذیری تحولات زندگی امروز در آسیای مرکزی بعد از دوران تزارها و کمونیست‌های روسی بیشتر دیده می‌شود، زیرا تقابل دو آیین و فرهنگ قدیم و جدید و تلاش اسلاوها برای محو و کنار زدن آثار فرهنگ و تمدن‌های باقی مانده از گذشته، به‌ویژه میراث مسلمانان و ایرانیان، درگیری و جدال‌های سختی را بین طرفین رقم زده است. به عقیده کارشناسان و محققین امر، بیشترین تلاش و سعی سازمان یافته برای تغییر و انکار زیست اجتماعی و فرهنگی مسلمانان در آسیای مرکزی در همین دوره صورت گرفته است.