سید موسی صدر کیست؟

سید موسی صدر معروف به امام موسی صدر یکی از برجسته‌ترین فقها و روحانیون شیعه 14 خرداد 1307 در شهر قم به دنیا آمد. خانواده‌ی او همگی از عالمان دین بودند و پدرش «سید صدرالدین صدر» یکی از بزرگ‌ترین مراجع شیعه در زمانه‌ی خودش به‌حساب می‌آمد. وجود چنین پدری باعث سید موسی صدر تعالیم دینی را از سن بسیار کم شروع کرد و با علوم اسلامی از آغاز کودکی آشنا شود.

سید موسی صدر 15 ساله بود که به حوزه‌ی علمیه رفت و رسماً به‌عنوان طلبه مشغول کسب علم و دانش شد. او در این دوران شاگرد علمای بزرگی مانند «سید حسین طباطبایی بروجردی»، «سید محمد محقق داماد»، «آیت‌الله حسینعلی منتظری» و «سید احمد خوانساری» بود و دروس مختلف حوزه از اخلاق، فقه ، کلام و بسیاری از دروس دیگر را نزد آنان مسلط شد.

سید موسی صدر علاوه بر تحصیلات حوزوی تحصیلات دانشگاهی هم دارد. ایشان در رشته‌ی اقتصاد در حقوق (معادل رشتهٔ حقوق اقتصادی کنونی) در دانشگاه تهران درس‌خوانده است. امام موسی صدر پس از پایان تحصیلاتش در دانشگاه تهران به نجف رفت تا در حوزه‌ی علمیه نجف نیز درس بخواند. سید موسی صدر 5 سال در حوزه‌ی علمیه نجف به تحصیل مشغول بود و یکی از شاگردان برجسته‌ی آنجا به شمار می‎‌رفت. آن زمان اساتید بزرگی چون «آیت‌الله سید ابوالقاسم خویی» که یکی از برجسته‌ترین مراجع شیعه در طول تاریخ است در این حوزه‌ی علمیه درس می‌دادند و امام موسی صدر از شاگردان ایشان بود. «سید محسن حکیم»، «شیخ مرتضی آل یاسین»، «شیخ حسین حلی» و «سید عبدالهادی شیرازی» دیگر اساتید او در این دوران بودند. در همین دوران سید موسی صدر با سید محمدباقر صدر مجتهد و فیلسوف عراقی که بعدها به دست رژیم بعث به شهادت رسید نیز دوستی گرمی داشت.

 

امام موسی صدر نویسنده برجسته اسلام

سال 1338 بود که امام موسی صدر برای عمل به وصیت «سید عبدالحسین شرف‌الدین» رهبر شیعیان لبنان و البته به توصیه‌ی افرادی همچون شیخ مرتضی آل یاسین به این کشور رفت تا رهبری شیعیان این کشور را پس‌ازاین عالم برجسته بر عهده بگیرد. این زمان، زمانی بود که شیعیان در لبنان در اقلیت بودند و زندگی بسیار سخت و محرومانه‌ای داشتند. حکومت وقت لبنان شیعیان را از بسیاری از حقوق اولیه‌شان محروم کرده بود و سید موسی صدر راه بسیار سختی برای بهبود زندگی این مردم در پیش داشت.

سید موسی صدر تنها یک رهبر فکری و حتی یک رهبر سیاسی در لبنان نبود، او کسی بود که به شکل عملی تلاش کرد زندگی شیعیان را در لبنان تغییر دهد. او کارش را با تحقیق و تفحص در عوامل عقب‌ماندگی جامعه شیعه در لبنان آغاز کرد و برنامه‌های مختلف کوتاه‌مدت و بلندمدتی برای محرومیت‌زدایی از این مردم مدون کرد.

امام موسی صدر همچنین پرچم‌دار حرکت گفت‌وگوی ادیان در لبنان بود. او تلاش می‌کرد روابط درستی را با اهل سنت و مسیحیان لبنان پایه‌گذاری کند و جایگاه قابل قبولی برای شیعه به وجود بیاورد. امام موسی صدر فعالیت‌هایش را بیرون از لبنان هم گسترش داد و حتی در سال 1346 به دیدار پاپ رفت و دیداری با او داشت که بیش از دو ساعت طول کشید. یک سال بعد او به عضویت مرکز اسلام‌شناسی استراسبورگ درآمد.

سال 1348 بود که او توانست مجلس اعلای شیعیان لبنان را تأسیس کند. خود او با اکثریت آرا به‌عنوان اولین رئیس این مجلس برگزیده شد. مدرسه‌ی صنعتی جبل عامل یکی دیگر از یادگارهای دوران فعالیت او در لبنان است. او این مدرسه را همراه جوانان شیعه‌ی لبنانی خودشان ساختند و دختران و پسران شیعه در آن به مهارت‌آموزی مشغول شدند. در این مدرسه به بچه‌ها بنایی، نجاری، خیاطی، کاشی‌کاری و مهارت‌های کاربردی دیگر آموزش داده می‌شد تا این بچه‎‌ها بتوانند منبع درآمدی برای خودشان داشته باشند و از فقری که جامعه‌شان را در خود فروبرده بود بگریزند. مدرسه‎‌‌ی جبل عامل جایی بود که بعدها دکتر مصطفی چمران در آنجا امام موسی صدر را یاری می‌کرد. او در دوران جنگ داخلی لبنان نیز در کنار مردم این کشور بود.

امام موسی صدر ازجمله کسانی بود که زمان دستگیری امام خمینی پیش از انقلاب ایران، اقداماتی برای آزادی ایشان انجام داد. او همچنین برای آزادی زندانیان سیاسی با محمدرضا پهلوی وارد مذاکره شده بود. امام موسی صدر سال 57 مقاله‌ای با عنوان «ندای پیامبران» در روزنامه لوموند فرانسه منتشر کرد و در آن امام خمینی را تنها رهبر انقلاب ایران معرفی کرد.

یک هفته پس از انتشار مقاله‌ی «ندای پیامبران» بود که امام موسی صدر سفری رسمی به لیبی انجام داد. این سفر به دعوت معمر قذافی دیکتاتور وقت لیبی انجام‌شده بود. امام موسی صدر هرگز از این سفر بازنگشت، او در لیبی ربوده شد و هرگز اطلاع دقیقی از سرنوشت او به دست نیامد.

روایت‌هایی وجود دارد که از زبان نزدیکان معمر قذافی گفته‌شده است. طبق این صحبت‌ها امام موسی صدر در همان سال و همان دیدار اول به دست دیکتاتور لیبی کشته شد؛ اما از سوی دیگر روایت‌های بسیاری از حضور او در زندان‌های لیبی هم گفته‌شده است. افرادی وجود دارند که مدعی‌اند امام موسی صدر را در زندان‌های لیبی دیده‌اند. سال‌های سال است که خانواده‌ی امام موسی صدر ادعاهای مبنی بر کشته‌شدن او را نپذیرفته‌اند و دائماً با اقدامات قانونی مختلف در تلاش‌اند تا از سرنوشت دقیق او مطلع شوند.

موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر در تهران نیز یکی از نهادهایی است که خانواده‌ی صدر آن را باهدف پیگیری قضیه ربودن امام موسی صدر و نجات ایشان تأسیس کرده‌اند. معرفی منظومه فکری و مجموعه اقدامات عملی امام موسی صدر از دیگر اهداف این مجموعه است. مدیریت این مجموعه را «سیده حورا صدر» نوه‌ی برادر امام موسی صدر بر عهده دارد.

این موسسه تاکنون تعداد زیادی از آثار امام موسی صدر را جمع‌آوری و از عربی به فارسی برگردانده است. یکی از مهم‌ترین مجموعه‌هایی که این موسسه منتشر کرده است مجموعه‌ای دوازده‌جلدی از آثار ایشان است که اولین بار سال 2000 به کوشش جنبش امل، جنبش شیعیان لبنان در این کشور منتشر شد. این مجموعه از سال 96 با عنوان «گام‌به‌گام با امام» در ایران منتشر می‌شود. مجموعه کتاب‌های دیگری که این انتشارات از ایشان منتشر کرده است مجموعه‌های «در قلمرو اندیشه امام»، «مجموعه تفسیر قرآن» و «مجموعه پرتوها» ست.