فیدیبو نماینده قانونی انتشارات موسسه فرهنگی هنری کتاب مرجع و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب الذریعة الی اصول‌الشریعة

کتاب الذریعة الی اصول‌الشریعة
دانشنامۀ جهان اسلام

نسخه الکترونیک کتاب الذریعة الی اصول‌الشریعة به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۳,۰۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب الذریعة الی اصول‌الشریعة

دانشنامه جهان اسلام دایرة‌المعارفی است دربارۀ شریعت مقدس اسلام و تاریخ و تمدن و فرهنگ ملل مسلمان از آغاز اسلام تا زمان حاضر. مقالات این دانشنامه که به‌ترتیب الفبایی تنظیم شده است حوزۀ وسیعی از علوم و معارف را دربر می‌گیرد: اصطلاحات علوم قرآنی و حدیث و فقه و کلام و عرفان و فلسفه و ادبیات و هنر، سیرۀ انبیا و اولیا و ائمه (علیهم‌السلام)، شرح حال و آرای مفسران و محدّثان و فقها و متکلمان و فلاسفه و حکما و علما و عرفا و مورخان و شاعران و هنرمندان عالم اسلام، تاریخ سیاسی اسلام و سرگذشت خلفا و سلاطین و وزرا و خاندانهای حاکم، جغرافیای کشورها و بلاد اسلامی، وصف ابنیه و آثار تاریخی و مذهبی و شرح اعیاد و ایام دینی و ابزارها و پوشاکها و خوراکها و گیاهان و داروهای خاص جهان اسلام. بخشی از مقالات دانشنامه جهان اسلام، به‌خصوص آنچه دربارۀ اسلام و ایران و ادب فارسی است، اختصاصاً برای دانشنامه تألیف شده است که هم مؤلفان ایرانی و هم محققان مسلمان کشورهای دیگر در آنها مشارکت داشته‌اند. بخشی دیگر از مقالات، خاصه حوزه‌هایی که در ایران متخصص ندارد، ترجمه از منابع و مراجع مختلف است. برخلاف دانشنامه ایران و اسلام و دایرة‌المعارفهای عربی و ترکی و اردو که ملتزم به ترجمه از یک منبع یعنی دایرة‌المعارف اسلام بوده‌اند، دانشنامه جهان اسلام بدون چنان التزامی با جست‌و‌جو در دایرة‌المعارفهای مختلف، مقاله‌های محققانه‌تر و مناسب‌تر را ترجمه کرده و در دانشنامه آورده است. گاه نیز از تلفیق دو یا چند مقاله معتبر به مقاله‌ای جامع‌تر با ساختاری مناسب‌تر پرداخته است.

ادامه...

بخشی از کتاب الذریعة الی اصول‌الشریعة

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

دیباچه

دانشنامه جهان اسلام دایره المعارفی است درباره شریعت مقدس اسلام و تاریخ و تمدن و فرهنگ ملل مسلمان از آغاز اسلام تا زمان حاضر. مقالات این دانشنامه که به ترتیب الفبایی تنظیم شده است حوزه وسیعی از علوم و معارف را دربر می گیرد: اصطلاحات علوم قرآنی و حدیث و فقه و کلام و عرفان و فلسفه و ادبیات و هنر، سیره انبیا و اولیا و ائمه (علیهم السلام)، شرح حال و آرای مفسران و محدّثان و فقها و متکلمان و فلاسفه و حکما و علما و عرفا و مورخان و شاعران و هنرمندان عالم اسلام، تاریخ سیاسی اسلام و سرگذشت خلفا و سلاطین و وزرا و خاندانهای حاکم، جغرافیای کشورها و بلاد اسلامی، وصف ابنیه و آثار تاریخی و مذهبی و شرح اعیاد و ایام دینی و ابزارها و پوشاکها و خوراکها و گیاهان و داروهای خاص جهان اسلام.
بخشی از مقالات دانشنامه جهان اسلام، به خصوص آنچه درباره اسلام و ایران و ادب فارسی است، اختصاصاً برای دانشنامه تالیف شده است که هم مولفان ایرانی و هم محققان مسلمان کشورهای دیگر در آنها مشارکت داشته اند. بخشی دیگر از مقالات، خاصه حوزه هایی که در ایران متخصص ندارد، ترجمه از منابع و مراجع مختلف است. برخلاف دانشنامه ایران و اسلام و دایره المعارفهای عربی و ترکی و اردو که ملتزم به ترجمه از یک منبع یعنی دایره المعارف اسلام بوده اند، دانشنامه جهان اسلام بدون چنان التزامی با جست و جو در دایره المعارفهای مختلف، مقاله های محققانه تر و مناسب تر را ترجمه کرده و در دانشنامه آورده است. گاه نیز از تلفیق دو یا چند مقاله معتبر به مقاله ای جامع تر با ساختاری مناسب تر پرداخته است.
مشخصات کتاب شناسی هر مقاله که برای تحقیقات بیشتر علاقه مندان اهمیت وافر دارد عموماً در پایان مقاله آمده، ولی نشانی مطالب نیز ذکر شده است.
از آنجا که به نظر می رسید بسیاری از هموطنان مایل به مطالعه تنها برخی از مقالاتِ هر مجلّد هستند و نه همه آنها، و نیز از آنجا که با پیشرفت سریع فنّاوری، نیاز به عرضه و ارائه مقالات دانشنامه جهان اسلام در فضاهای مجازی لازم و ضروری می نمود، مناسب دیده شد تا دست کم شماری از مقالات دانشنامه مزبور که خوانندگان بیشتری دارد از طریق سایت فیدیبو در دسترس علاقه مندان و خوانندگان گرامی قرار گیرد. امید که این کار در راستای آشنایی خوانندگان با دانشنامه جهان اسلام و نیز در افزایش میزان مطالعه ایرانیان و گسترش فرهنگ مراجعه به مقالات تخصّصی و دائرهالمعارفی در هر موضوع گام موثری باشد.

بنیاد دایره المعارف اسلامی

الذَّریعَه الی اصول الشّریعه

از نخستین آثار جامع در اصول فقه امامی، و تالیف سیدمرتضی علم الهدی فقیه و متکلم نامور امامی قرن چهارم و پنجم است. شریف مرتضی مشهور به سیدمرتضی و علم الهدی (۳۵۵ـ۴۳۶) از شاگردان برجسته شیخ مفید (متوفی ۴۱۳) و از شاخص ترین فقیهان مکتب بغداد (مکتب متکلمان) است. از ویژگیهای مهم این مکتب فقهی، کوشش برای گذار از اکتفا و اتکای صِرفِ فقها به نصوص قرآنی و حدیثی و «فقه منصوص» در مقام افتا بود که پیشتر بر پایبندی بدان تاکید می شد. لازمه این امر، استخراج و تدوین اصول و ضوابطی عام مطابق با مبانی مذهب امامیه بود تا فقها برپایه آن افزون بر فهم نصوص، بتوانند در مسائل جدید و بی سابقه به استنباط فقهی (اجتهاد) بپردازند. هرچند، فقهای امامی پیشتر به اجرای برخی قواعد اصولی اهتمام و التزام داشتند و حتی آثاری چند درباره برخی مباحث اصولی (ازجمله مباحث الفاظ و تعارض احادیث) در عصر امامان علیهم السلام نگاشته شده بود، سالها پس از آغاز عصر غیبت بود که نیاز به تنظیم ضوابطی منسجم و تدوین آثاری جامع درباره اصول استنباط، در فقه امامی عمیقاً احساس شد. شیخ مفید و پس از او سیدمرتضی و شیخ طوسی (متوفی ۴۶۰) نخستین فقیهانی بودند که با جهد علمیِ مستمر و تالیف آثاری جامع چون التذکره، الذریعه و العُدّه به این نیاز پاسخ دادند، و کوشش آنها به تکوین و توسعه اصول فقه و «فقه تفریعی» انجامید. چون امروزه هیچ یک از آثار مهم اصولی شیخ مفید و فقهای پیش از او (جز تلخیصی فشرده از التذکره) در اختیار نیست، می توان الذریعه را نخستین اثر مبسوط و جامع اصولیِ امامیان دانست که در دسترس ما قرار دارد.(۱)
الذریعه تنها اثر اصولی سیدمرتضی نیست. به گزارش فهرست نگاران، او رساله ها و آثار اصولی مهم دیگری هم داشته، که فقط برخی از آنها در دسترس است؛ ازجمله: مسائلُ الخلاف فی اصول الفقه، مسائلُ منفردات فی اصول الفقه و رساله های ابطال ُالقیاس، حجیهُ الاجماع و عدم حجیهِ خبرالواحد.(۲) علم الهدی در مقدمه الذریعه(۳) از کتاب مسائل الخلاف و برخی دیگر از آثارش نام برده و غرض خود را از تالیف الذریعه، نگارش اثری متوسط در اصول فقه، به دور از اطناب ملال آور و ایجاز مخلّ، با اهتمام بیشتر به مسائل مورد اختلاف ذکر کرده و تصریح کرده است که بسیاری از مباحث مهم اصولی مانند اجماع، اخبار، قیاس و اجتهاد را پیشتر در دیگر آثارش از جمله الشافی، الذخیره، مسائل الخلاف، مسائل الموصلیات الاولی و نیز حواشی متعددش بر کتاب العُمَد قاضی عبدالجبار معتزلی (متوفی ۴۱۲ یا ۴۱۵) به تفصیل مطرح کرده است، اما تالیف کتابی را که هم راهنمای طالبان حق باشد و هم برطرف کننده شبهات مخالفان، سودمند و ضروری می داند.
تاریخ دقیق تالیف الذریعه مشخص نیست. آقابزرگ طهرانی(۴) تالیف آن را در ۴۳۰ دانسته است.(۵) اینکه سیدمرتضی از برخی آثار خود در مقدمه کتاب(۶) و متن آن نام برده و نیز اینکه نام الذریعه در دیگر آثار موجود او ذکر نشده است را می توان شواهدی بر آن دانست که این اثر را در یک یا دو دهه پایانی حیاتش تالیف کرده است. شاهد دیگر اینکه شیخ طوسی در مقدمه العدّه(۷) تالیف آثار جامع اصولی به دست فقهای پیشین به ویژه سیدمرتضی را نفی می کند که نشان می دهد در آغاز تالیف العده، هنوز الذریعه تالیف نشده یا تالیف آن پایان نیافته بوده است. اما مهم ترین دلیل بر این موضوع آن است که در فهرستی که ابوالحسن محمد بُصرَوی (متوفی ۴۴۳؛ شاگرد علم الهدی) از آثار سیدمرتضی حتی آثار ناتمام او، تا ۴۱۷، فراهم آورده و به تایید استادش نیز رسانده است، نام الذریعه دیده نمی شود.(۸) از الذریعه حتی در آثار متاخر علم الهدی مانند الانتصار، که تالیف آن پس از ۴۲۰ (سال نگارش المسائل الموصلیات الثالثه) بوده(۹) و المسائل الرسّیه الاولی که در ۴۲۹ تالیف شده است(۱۰) هم ذکری نرفته است. هرچند، سیدمرتضی در این دو اثر به اجمال (بی ذکر نام) به کتب اصولی خود ارجاع داده است،(۱۱) شاید بتوان تصریح نکردن او به نام الذریعه را شاهدی بر آن دانست که تا آن تاریخ (۴۲۹) تالیف این کتاب پایان نیافته بوده است.
ابواب اصلی الذریعه که عناوین و نحوه چینش آنها ساختار موضوعی کتاب را نشان می دهند، بدین ترتیب است: الخطاب و اقسامه و احکامه، الامر و احکامه و اقسامه، النهی، العموم و الخصوص، انواع التخصیص، المجمل و البیان، النَسخ و ما یتعلق به، الاخبار، الافعال، الاجماع، القیاس و ما یتْبَعه و یلحَق به، الاجتهاد و ما یتعلق به، الحظر و الاباحه، و النافی و المستصحب للحال. شباهت زیاد ساختار کتاب و باب بندیِ آن به برخی از آثار معاصر آن، مانند کتاب المعتمد ابوالحسین بصری (متوفی ۴۳۶)، نشان می دهد که تبویب منابع اصولی به این صورت در آن دوره رایج بوده است و این احتمال را تقویت می کند که علم الهدی در تنظیم ابواب اصلی کتاب از برخی منابع پیشین اهل سنّت (احتمالاً العُمَد قاضی عبدالجبار) الهام گرفته است. سیدمرتضی ذیل هر باب اصلی کتاب، ابوابی جزئی با عنوانی خاص (مانند: فصلٌ فی صیغه الامر) تنظیم کرده و در چهارچوب آن به مباحث اصولی پرداخته است. او به آوردن مباحث هر موضوع در ذیل باب مربوط به آن ملتزم بوده و ازاین رو گاهی پرداختن به یک موضوع را در ابواب پیشین(۱۲) یا سپسین(۱۳) به خواننده تذکر داده است.
سیدمرتضی در موضوعات محل اختلاف با اشاره به اختلاف اصولیان درباره آن، ابتدا به طور فشرده دیدگاههای گوناگون را مطرح کرده و سپس نظر مقبول خود (غالباً آخرین دیدگاهِ ذکر شده) را آشکار ساخته است. سپس ادلّه دیدگاه خود را به تفصیل ذکر کرده و پس از نقل تفصیلیِ آرا و دلایل مخالفان، یکایک ادله را نقد و تحلیل کرده است. گاهی افزون بر اقامه یک یا چند دلیل یا شاهد بر رای خود، ادلّه دیگری را (باعنوان «دلیلٌ آخَر») به دلیل یا دلایل اصلی ضمیمه کرده است.(۱۴)
علم الهدی به آرا و دلایل مخالفان بسیار توجه دارد. او در پاره ای موارد، ادله و شواهد متعددی را به نفع آنان نقل و سپس رد کرده است. مثلا او برای دیدگاه دلالت امر بر وجوب، سیزده دلیل عقلی، پنج دلیل قرآنی و چهار دلیل حدیثی ذکر کرده(۱۵) و به تفصیل بدانها پاسخ داده است.(۱۶) در چند مورد، سیدمرتضی هفت دلیل یا بیشتر برای دیدگاه مخالف نقل و سپس آنها را نقد کرده است.(۱۷) او گاهی در ضمن نقض ادله، اشکالاتی را به شکل پرسش و پاسخ (با تعبیر: فَاِن قیل، قُلنا یا: فَاِن قالوا، قُلنا) مطرح کرده که در پاره ای موارد پرسشها و پاسخهای متوالی، بحث را به شکل مناظره درآورده است.(۱۸) در مباحث غیراختلافی یا موضوعاتی که درباره آنها نظر مخالف مطرح نشده، سیدمرتضی پس از توضیح دیدگاه درست از منظر خود، به اقامه دلایل و شواهد پرداخته است.
از جمله ادله ای که علم الهدی در جای جای الذریعه، چه در تایید دیدگاه خود چه در نقد مخالفان، از آنها بهره برده، ادله برآمده از قرآن و سنّت (از جمله احادیث) است. استناد و اهتمام او به نقل آیات قرآن در این کتاب چشمگیر و شامل بیش از ۱۵۰ آیه (غالباً بخشی از آیه) است.(۱۹) گاهی تطبیق یک موضوع اصولی بر یک آیه به تفصیل گراییده است، مانند بحث مبسوط درباره آیات مربوط به گاو بنی اسرائیل.(۲۰) چون کتاب الذریعه آرای غیر امامیان را هم دربردارد و به گونه تطبیقی و به روش نقد و ارزیابی به آرای فقها و متکلمان اهل سنّت هم پرداخته، غالب احادیث منقول در این کتاب(۲۱) از آنِ اهل سنّت است. سیدمرتضی با توجه به تبحر و مهارتش در ادبیات و دیگر دانشهای رایج در آن عصر، در این کتاب به ویژه در مباحث الفاظ بسیار به استناد و استدلال ادبی و لغوی و برداشتهای عرفی روی آورده است، اما استشهاد به اشعار در این اثر زیاد نیست.(۲۲) استنادات و استشهادات بسیار او به فروع فقهی نیز کتاب را از شکل اثری صرفاً علمی و انتزاعی خارج ساخته و بر سودمندیِ آن افزوده است. مثلا او در مبحث دلالت امر بر فور یا تراخی، به موضوع وجوب فوری یا غیرفوریِ حج بر مستطیع، که در مذاهب مختلف مورد گفتگوست، پرداخته است.(۲۳)

نظرات کاربران درباره کتاب الذریعة الی اصول‌الشریعة