فیدیبو نماینده قانونی انتشارات صابرین و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب كليدهای آموختن‌ آداب اجتماعی‌ به كودكان و نوجوانان‌

کتاب كليدهای آموختن‌ آداب اجتماعی‌ به كودكان و نوجوانان‌

نسخه الکترونیک کتاب كليدهای آموختن‌ آداب اجتماعی‌ به كودكان و نوجوانان‌ به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۵,۴۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب كليدهای آموختن‌ آداب اجتماعی‌ به كودكان و نوجوانان‌

کودک از بدو تولد، با مشاهده رفتار پدر و مادر شروع به یادگیری می‌کند. ممکن است کودک از دستورات والدین پیروی کند، اما او بیشتر به مشاهده و تقلید از رفتار آنها می‌پردازد. والدینی که برای اولین بار صاحب فرزند می‌شوند، با حیرت مشاهده می‌کنند که کودک لغات غیراخلاقی را از آنها یاد گرفته و با صدای بلند تکرار می‌کند. شاید بسیاری از والدین به این مطلب اعتراف نکنند اما کودک بیشتر مطالب را با تقلید از آنها و در خانه یاد می‌گیرد. خوب است که در هر سال، انجام یک مهارت را به کودک آموزش داد. اگر کودک در سه‌سالگی بتواند تخت‌خواب خود را جمع کند، در چهارسالگی می‌تواند سطل زباله را خالی کرده و در پنج‌سالگی نیز میز غذا را بچیند و یا آن را جمع کند. والدین می‌توانند با همین روش آداب معاشرت را آموزش دهند؛ در ابتدا چند مورد را به کودک آموزش داده و پس از تسلط کامل او، به آموزش موارد جدید بپردازند. نخست لازم است بنیان و اساس کار را آماده کرده و بر حسب آن برنامه‌ریزی کرد. آداب اولیه باید از ۵ سالگی رعایت شود و تا سن ۱۰ سالگی به تعداد آنها افزوده شود. زمانی که این کودک به سن نوجوانی برسد، والدین با شگفتی مشاهده خواهند کرد که افراد بسیاری از حسن رفتار او تعریف می‌کنند.

ادامه...

بخشی از کتاب كليدهای آموختن‌ آداب اجتماعی‌ به كودكان و نوجوانان‌

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



سخن مترجم

شاید در نگاه اول، تصور کنیم مطالب این کتاب توضیح واضحات است. انسان، این موجود اجتماعی، باید قادر باشد به درستی رفتار کند.
منشا بسیاری از مشکلات بزرگ در جامعه، رفتار نادرست ماست. اولین جایگاه برای آموزش نکات اجتماعی، محیط خانواده است. در کشور ما، مثلاً میهمان نوازی از کودکی آموزش داده می شود، اما آیا رفتار اجتماعی ما جای پیشرفت ندارد؟
آیا تاکنون برایتان اتفاق افتاده است که شخصی در اماکن عمومی پای شما را لگد کند و نه تنها عذرخواهی نکند، بلکه انتظار عذرخواهی هم داشته باشد؟ و یا هنگام خروج از مغازه ای، شخصی که پیش از شما خارج شده، نه تنها در را برایتان نگه ندارد، بلکه محکم ببندد؟ و یا شما در حال خروج، در را برای نفر بعدی نگاه داشته ولی پس از مدتی متوجه می شوید اشخاص بدون هیچ گونه ملاحظه و تشکر عبور کرده و شما را دربان تلقی می کنند؟ این نکات کوچک در هر اجتماعی تاثیرات بزرگ به بار می آورد. هزاران نکته ظریف در ارتباط بین انسانها نهفته است که ریشه در محیط خانواده دارد.
محور این کتاب نحوه برقراری ارتباط بین افراد و نقش خانواده در این زمینه می باشد.
برخی مطالب متن اصلی، نظیر مراسم ملاقات با پاپ و تشریفات عروسی و تدفین در پاره ای از مذاهب، از آنجا که با آداب و رسوم رایج در سرزمین ما همخوانی ندارد و از سویی موجب حجیم تر شدن کتاب می گردید، حذف شده است و به جای آن شرحی از مراسم عروسی و تدفین و ترحیم درگذشتگان در برخی مناطق و شهرهای ایران، برگرفته از سایت میراث فرهنگی، جهت آگاهی خوانندگان در انتهای کتاب آمده است.

تمجیدها را قبول کنید

تمجید اشخاص همواره لذت بخش است. وقتی شخصی از کودک تعریف می کند، بهترین واکنش، تشکر کردن و لبخند زدن است. بهتر است عبارتهای محبت آمیز دیگران صادقانه فرض شده و نقض نشود. برای مثال کودک نباید دلیل برنده شدن تیم ورزشی خود را، ضعف تیم حریف ذکر کند. وقتی کودک به طور جدی ادعا می کند که مستحق تعریف نیست، شخص تعریف کننده دچار حس ناخوشایندی می شود. والدین می توانند کودک را تشویق کنند که جملاتی را در تمجید خود، به تعریف دیگران اضافه کند. کودکی که تعریف دیگران را قبول کرده و او نیز دیگران را مورد تحسین قرار می دهد، خود را باور داشته و دیگران را دوست دارد. والدین باید در این مورد الگوی صحیحی ارائه دهند.
***
فعالیت
مکالمه های زیر را همراه کودک مرور کنید. دو مورد از آنها نشان دهنده رفتار صحیح اجتماعی می باشند. در مورد دلایل انتخاب این دو مکالمه با کودک گفت وگو کنید:
***
مکالمه ۱
الف: تو خیلی قشنگ پیانو زدی.
ب: من گند زدم. آن قدر عصبی بودم که نت ها را اشتباه زدم. این قطعه سختی بود و من نباید آن را انتخاب می کردم.
الف: اما من متوجه اشتباهی نشدم. دلم می خواست من هم مثل تو پیانو می زدم.
مکالمه ۲
الف: مدل جدید موی تو را دوست دارم.
ب: ممنون. رسیدگی به موی کوتاه آسان تره. منم داشتم فکر می کردم تو چقدر زیبا شدی، رنگ قرمز خیلی بهت میاد.
مکالمه ۳
الف: من از بلوزت خیلی خوشم میاد.
ب: خودم دوستش ندارم. خیلی کهنه و از مد افتاده است. خواهرم قبلاً آن را می پوشید.
مکالمه ۴
الف: در نمایش مدرسه خیلی قشنگ بازی کردی. حالت صورت زیبا و صدایی رسا داشتی. تمام تماشاچیها به خوبی صدایت را می شنیدند.
ب: خیلی متشکرم. تو خیلی مهربانی. اولین باری بود که روی صحنه رفتم، اما خیلی دوست داشتم. خیلی ممنون که آمدی و نمایش را دیدی. تماشاچیها هم برخورد خوبی داشتند که باعث آسان تر شدن کار ما شد.

با صداقت از دیگران تعریف کنید

تعریف از دیگران، ممکن است در بعضی موارد سخت باشد. در موقعیتهایی بهتر است کودکان کوچک تر را تشویق کرد تا در مورد اَعمال و ویژگیهای شخصی افراد اظهارنظر نکنند. والدینی که از فرزند کوچک خود می خواهند در مورد دست پخت مادربزرگ صحبت کند، ممکن است اظهارنظرهای مختلفی بشنوند! برای مثال، «کلم ها حال مرا به هم زد» و یا «شیرینی خانگی مادرم از همه خوشمزه تر است».
والدین می توانند با بزرگ تر شدن کودک، او را تشویق کنند تا خوبیهای دوستانش را صادقانه بیان کند. خوب است به او بگویند مورد به خصوصی را مورد تمجید قرار دهد. برای مثال اگر کودک بلوز دوست خود را پسندیده است می تواند بگوید، «من فکر می کنم این بلوز واقعاً برازنده تو است». او نباید از دوست خود تعریف کرده و بگوید، «تو امروز خیلی زیبا شدی»، زیرا واقعیت ندارد. پرسیدن قیمت بلوز و مکان خرید آن جایز نمی باشد.
تعریف و تمجیدی که در موردی خاص ابراز می شود، صادقانه تر به نظر می رسد. برای مثال، «از داستانی که نوشتی خیلی خوشم آمد و خیلی خندیدم». نباید گفت، «تو بهترین نویسنده کلاس هستی». افراد دوست دارند جمله ویژه ای در مورد خود بشنوند و وقتی سیل تحسین نثار آنها شود، غیرواقعی بودن آن را حس می کنند.
هنگام تعریف کردن خوب است کودک به اطراف خود نیز توجه داشته باشد تا دیگران تصادفاً مکالمه را نشنوند. برای مثال وقتی کودکی می خواهد انتخاب دوست خود را در رشته ورزشی تبریک بگوید، و دوست دیگری که در این مرحله ناموفق بوده است در نزدیکی آنها است، می تواند تبریک گفتن را به زمان دیگری موکول کند و یا در جمله ای کوتاه ابراز خوشحالی کند، تا دوست ناموفق شرمنده نشود.
بهتر است کودکان از تمجید خصوصیات شخصی بزرگسالان اجتناب کنند مگر آنکه صمیمیت خاصی در بین باشد. برای مثال گفتن «در میهمانی شما بسیار خوش گذشت»، به یک بزرگسال جمله خوبی است اما، «به نظر من تو وزن کم کردی» جمله مناسبی نیست.
وقتی شخصی از دیگری تعریف می کند، مانند آن است که او را به گرمی در آغوش کشیده است. با تمرین، کودکان می توانند مودبانه و صادقانه از دیگران تعریف کنند.
***
فعالیت
می توان در خانه بازی ای به اسم «این تعریف مربوط به کی است؟» انجام داد. در این بازی یکی از اعضای خانواده جمله ای در تعریف یکی دیگر از اعضاء بیان می کند، برای مثال؛ «من از نظم و پاکیزگی گزارش تو خوشم آمد» و یا «وقتی پالتو را روی جالباسی آویزان می کنی به نفع همه است، چون خانه مرتب باقی می ماند.» دیگر اعضای خانواده باید حدس بزنند این تعریفها مربوط به چه کسی است. شخصی که درست حدس بزند تعریف بعدی را می گوید.
***

وقت شناس باشید

زمان محدود است. ما قادر نیستیم روز را طولانی تر کنیم و یا باعث شویم دقایق کندتر پیش بروند. بنابراین استفاده بهینه از زمان، اهمیت بسیار دارد. کودک نباید وقت شخص دیگری را تلف کند، زیرا زمان جایگزین ندارد.
دیر رسیدن به مقصد می تواند به دلیل برنامه ریزی ضعیف باشد، مانند دیر تصمیم گرفتن برای خروج از خانه یا در نظر نگرفتن وقت کافی برای آماده شدن. همچنین دیر رسیدن می تواند به دلیل اهمیت ندادن به وقت شناسی باشد. در واقع او به بی نزاکتی اهمیت نمی دهد. به طور معمول افراد از دیر آمدن دیگری ابراز ناراحتی نمی کنند، اما ممکن است قرارهای بعدی را با او لغو کنند. ذکر چند نکته برای عادت به وقت شناسی در کودک ضروری است:

۱. وقت بیشتری برای آماده شدن کودک در نظر بگیرید. اگر کودک به طور معمول نیم ساعته حاضر می شود، یک ساعت قبل از خروج از خانه از او بخواهید آماده شود.
۲. به کودک کمک کنید تا وسایلش را مرتب کند. برای مثال کودک باید کفش های خود را در جای معینی قرار دهد تا هنگام خروج از خانه دنبال آن نگردد.
۳. به کودک کمک کنید از شبِ قبل وسایل خود را آماده کند. برای مثال شبِ قبل از مدرسه، کتابها را در کیفش گذاشته و لباسهایش را آماده کند.
۴. بعضی از کودکان برای حاضر شدن احتیاج به کمک بیشتری دارند. به آنها کمک کنید فهرستی از وسایل مورد نیاز هنگام بیرون رفتن را تهیه کنند و مدت زمان آماده کردن هر یک از آنها را تخمین بزنند، سپس زمان کل برای آماده شدن را تعیین کنند.
۵. با وجود پیش بینی های لازم، ممکن است کودک به دلیل خاصی دیر در محل حاضر شود. اگر تاخیر کودک بیش از ۱۵ دقیقه بود لازم است به وسیله تلفن در این باره به شخص مورد نظر توضیح دهد.

احترام به دیگران

هیچ کس برخورد فیزیکی با خود را دوست ندارد چه این کار به منظور جلب توجه و یا به دلیل ابراز ناراحتی باشد.
اعضای خانواده باید عادت کنند به یکدیگر احترام بگذارند. لازم است والدین به کودک تذکر دهند که با تنه زدن، ضربه یا سقلمه سعی نکند توجه دیگران را به خود و یا به مطلبی جلب کند. استفاده از عبارت «ببخشید» برای این منظور مناسب است. زمانی که خواهر یا برادر کوچک تر عرصه را بر دیگری تنگ می کند، بزرگ تر نباید او را کتک بزند، زیرا کتک زدن، شخص را خوار و خفیف می کند. بهتر است کودک بزرگ تر در مورد رفتار آزاردهنده با خواهر یا برادر و یا والدین صحبت کرده و از تنبیه بدنی خودداری کند.
در عوضِ کتک زدن، هل دادن یا سیلی زدن، شخص باید بتواند با صحبت کردن مشکل خود را حل کند. استفاده از لغات برای حل مشکلات، یکی از اصول مهم خویشتن داری است.

باز کردن درها

پسرها باید اجازه دهند که خانمها و دخترخانمها نخست و جلوتر از آنها از در عبور کنند. اگر در بسته است، او - پسر - باید در را باز کند تا خانمها و دخترخانمها عبور کنند. اگر در سنگین است و به طرف داخل باز می شود، او باید نخست خود داخل شده و سپس در را برای شخص بعدی نگه دارد.
هنگام وارد شدن به آسانسور، بهتر است نخست خانمها و سپس آقایان داخل شوند. بهتر است آقایان دکمه طبقه مربوطه را فشار دهند. اگر آسانسور پر باشد، شخصی که به در نزدیک تر است، باید اول خارج شود.
امروزه صحبت از برابری زن و مرد است و به همین دلیل بعضی از آقایان در نگه داشتن در برای عبور خانمها تردید می کنند. والدین باید به کودک توضیح دهند که این عمل از نظر اجتماعی صحیح است. اگر دختری از اینکه دیگری رعایت حال او را می کند دلخور می شود، نشانه بی نزاکتی خود اوست. زمانی که شخصی با دست پر و یا کالسکه کودک و یا بر روی صندلی چرخ دار، قصد داخل شدن به محلی را دارد، دخترها و خانمها نیز باید در را برای عبور آنها نگه دارند. خلاصه آنکه نگه داشتن در برای شخص دیگر، خانم یا آقا، دختر یا پسر، نشانه پیروی از آداب صحیح اجتماعی می باشد.

توجه به نیاز دیگران

بیشتر افراد بزرگسال می توانند نیازهای اشخاصی که با آنها سر وکار دارند مثل رئیس، مشتری، فرزند و یا دوستشان را پیش بینی کنند. اما کودک برای به دست آوردن این توانایی احتیاج به زمان دارد. ممکن است والدین در سنین نوجوانی فرزند متوجه این ویژگی در او بشوند.
زمانی که کودک بتواند نیاز دیگران را در موقعیتهای خاص پیش بینی کند، به تدریج درمی یابد که چگونه به آن پاسخ دهد.
کودک با در نظر گرفتن موارد زیر می تواند نیاز دیگران را پیش بینی کند:
  • باز کردن در، خود را کنار کشیدن و نگه داشتن در برای شخص دیگر.
  • حمل کردن بار پدر و مادر زمانی که آنها از خرید به خانه مراجعت می کنند.
  • تعارف کردن صندلی مناسب برای مادربزرگ و پدربزرگ.
  • پذیرایی میهمانان با نوشیدنی.
  • کمک به اشخاص ناتوان.
  • تعارف کردن صندلی مترو و اتوبوس به اشخاص سالمند و مادرانی که کودک کوچک همراه دارند.

امانت گرفتن

یکی از روان شناسان باتجربه گفته است بی توجهی به وسایل یکدیگر، مهم ترین دلیل رقابت بین خواهر و برادر است. والدینی که بیش از یک کودک دارند، این مطلب را تصدیق می کنند. برای مثال برادری ماژیک خواهرش را قرض گرفته اما آن را پس نمی دهد؛ خواهر بدون اجازه وارد اتاق برادر شده و در یک لحظه زد وخورد بین آنها شروع می شود.
والدین باید قوانینی برای به امانت گرفتن وسایل صادر کنند. این قوانین که به منظور جلوگیری از نزاع بین خواهر و برادر وضع شده است در اینجا ذکر می شود:
  • هرگز بدون کسب اجازه نباید وسیله ای را به امانت گرفت. این قانون شامل وسایل بسیار کوچک مثل چسب نواری نیز می شود.
  • وسیله امانت گرفته شده باید در مدت زمان «مناسبی» پس داده شود. لغت «مناسب» بنا بر شرایط مختلف تغییر می کند. برای مثال وقتی کتابی از کتابخانه به امانت گرفته می شود، می توان آن را پس از دو الی چهار هفته پس داد، اما فروشگاه صوتی تصویری ممکن است دو الی پنج روز را جهت پس دادن یک فیلم معین کند. خواهر یا برادر به هنگام امانت گرفتن وسیله، باید زمان پس دادن آن را تعیین کنند.
  • خواهر یا برادر حق ندارند برای امانت گرفتن یک وسیله، به جست وجوی اتاق و وسایل شخصی امانت دهنده بپردازند.
  • هر بار که وسیله ای به امانت گرفته می شود باید با کسب اجازه باشد. برای مثال اگر خواهری سی دی از خواهر یا برادرش امانت گرفت، به معنی آن نیست که برای بار دوم می تواند بدون اجازه از آن سی دی استفاده کند.
  • وسیله مصرف شده باید جایگزین شود. اگر کودک ضبطصوت خواهر یا برادرش را امانت بگیرد و باطری آن را مصرف کند، باید باطری نو جایگزین کرده و سپس آن را تحویل دهد. اگر کودکی شکلات خواهر یا برادرش را بخورد، باید در عوض آن شکلاتی به او بدهد. اگر پولی قرض گرفته شود، باید در زمان مقرر پس داده شود.
***
فعالیت
از کودک بخواهید فهرستی از وسایل امانت گرفته شده از دیگران را تهیه کند و از سالم بودن آنها مطمئن شود. آیا قابل پس دادن هستند؟ اگر نه، چه کاری باید انجام دهد؟ آیا زمان مقرر پس دادن امانت را رعایت کرده است؟
***

شکستن وسایل

وقتی والدین در مورد شکستن و پنهان کردن شیئی در میهمانی، از کودک سوال می کنند، در جواب لبخند مرموزی بر لبان کودک نقش می بندد. ممکن است این اتفاق برای هر کسی رخ دهد؛ بر حسب اتفاق نوشیدنی بر روی زمین بریزد، وسیله ای شکسته شود و یا شخصی صدمه ببیند. اما اولین واکنش کودکان در چنین شرایطی پنهان کاری، انکار و یا گریز از آن محیط است.
بیشتر این رویدادها وخیم نبوده و بهترین واکنش، اقرار فوری به آن است. برای مثال اگر در خانه دوستی چنین اتفاقی روی دهد، بهتر است کودک نخست دوست خود را از ماجرا باخبر کرده و سپس همراه یکدیگر موضوع را به والدین او توضیح دهند. کودک باید اهمیت عذرخواهی کردن را درک کند. عذرخواهی صادقانه اثر منفی اتفاق را کاهش می دهد.
برخی از بزرگسالان بیش از حد لزوم عذرخواهی می کنند. عذرخواهی بیش از حد، تسکین بیش از حد را طلب می کند و مانند بهانه ای برای جلب توجه است. یک عذرخواهی ساده و پیشنهاد کمک برای حل مشکل، بهترین روشی است که کودک می تواند در زمان بروز پیشامد انتخاب کند.

وقتی نمی دانیم چه بکنیم

انتظار نمی رود اشخاص، به ویژه کودکان، همه چیز را بدانند. اگر کودک در موقعیتی قرار بگیرد که نداند چه بکند، می تواند از پندهای زیر استفاده کند:
  • کودک می تواند به اطراف خود نگاه کند. این گونه او درمی یابد که افراد دیگر چه رفتاری دارند. برای مثال آنها با لیموی کنار ظرف چه کرده اند و یا چای خود را چگونه شیرین می کنند.
  • کودک می تواند درباره آن مورد به خصوص تحقیق کند. اگر کودک به مراسم اقلیتها دعوت می شود، می تواند در این مورد تحقیق کرده و یا با اشخاص مطلع صحبت کند.
  • کودک می تواند از افراد دیگر سوال کند. برای مثال اگر او روش خوردن غذایی را از شخص دیگری سوال کند، پرسش نادرستی مطرح نکرده است.
لازم است والدین به کودک خود یادآوری کنند که رفتار اشتباه او نباید موجب شود، خود را سرزنش کند؛ اما خوب است آن مورد را به خاطر بسپارد. مهم است به یاد داشته باشیم یک بار عذرخواهی کردن برای یک رفتار نامناسب کافی است.

مقدمه

اگر شما فرزندانی دارید، حتماً پیش آمده که رفتارهای نادرست آنها باعث شرمندگی شما شده باشد. ممکن است کودک در مراسم عروسی، دستش را در لیوان نوشیدنی فرو کند و یا دامنش را روی سرش بکشد. گاهی اوقات والدین تصور می کنند کودکان آنها هرگز رفتار صحیح را یاد نمی گیرند.
پیش بینی تمام رفتارهای ناشایست کودک آسان نیست. اما یادگیری رفتارهای درست، هم برای والدین و هم فرزندان، هدف غیرممکنی نیست. گاهی اوقات والدین برای یاد دادن رفتارهای درست به فرزندانشان نیاز به کمک دارند؛ زیرا گاهی والدین امروزی درباره درستی آنچه به فرزندانشان آموزش می دهند، تردید می کنند.
چندی پیش مادری با من تماس گرفت که می خواست دخترهایش را در کلاس آداب معاشرتی که من تدریس در آن را به عهده دارم، ثبت نام کند. او می گفت وقتی در یک مراسم رسمی با افراد آداب دان روبه رو می شود، دست و پای خود را گم می کند و نمی داند چطور رفتار کند. او توضیح داد که نکات زیادی را درباره آداب معاشرت نمی داند و دوست دارد دخترانش آنها را به خوبی یاد بگیرند، چون دلش می خواهد فرزندانش از او بهتر باشند.
هرقدر هم که والدین اطلاعات زیادی درباره آداب رفتاری و معاشرتی داشته باشند، باز هم نکات بیشتری برای یادگیری و پیشرفت وجود دارد.
من می خواهم به وسیله این کتاب به والدین و کودکان آنها کمک کنم تا هنگام حضور در موقعیتهای مختلف اجتماعی، مضطرب نشوند. آشنایی با موقعیتهای مختلف اجتماعی، پیچیدگی و رمز و راز آنها را کاهش می دهد. اگر والدین بدانند چگونه می توانند رفتارهای درست را به فرزندانشان آموزش دهند، کارشان آسان تر می شود! نزدیک به یک نسل است که آموزش رفتار اجتماعی مناسب در بسیاری از خانه ها فراموش شده است. به عنوان والدین، ما بیشتر بر پرورش استعداد و عزت نفس در کودکانمان توجه و تمرکز کرده ایم. ما کودکانی می خواهیم که خلاق باشند و بتوانند احساسات شان را صادقانه بیان کنند. برخی از خود ما اعتبار و قوانین آداب معاشرت را زیر سوال می بریم.
اما من فکر می کنم نکات ظریفی در این آداب نهفته است که دانستن آنها برای کودک اهمیت دارد. رفتار درست تنها به دانستن قوانین مربوط به استفاده از کارد و چنگال در موقعیتهای رسمی محدود نمی شود، بلکه شامل نگرش مناسب، ملاحظات و احترام به دیگران نیز هست. اگر می خواهیم کودکانی با اعتمادبه نفس و متین داشته باشیم، باید قوانین و آداب معاشرت را به آنها بیاموزیم. دانستن رفتار صحیح، نویددهنده آمادگی آنان برای شروع زندگی است.
به عنوان بزرگ تر یک کودک هرگز فکر نمی کنم که بتوانم او را بدون کفش ورزشی به زمین فوتبال بفرستم، و یا او را بدون داشتن نهار و تکالیفش روانه مدرسه کنم. به همین ترتیب اگر فرزندانتان را بدون کسب عادات خوب اجتماعی، به دنیای خارج از خانه بفرستید، به زیان آنها کار کرده اید. اشخاص گوناگون با مشاهده رفتار کودک در مورد او قضاوت می کنند و یک کودک باوقار و خویشتندار می تواند در اولین برخورد تاثیر بهتری از خود بر جای بگذارد.
والدین می توانند آموزش آداب معاشرت را از سالهای اولیه زندگی کودک آغاز کنند؛ زمانی که هنوز به درستی دلایل انجام این کار را نمی دانند. کودک می تواند «تشکر کردن» و «خواهش کردن» را در سنین پایین یاد بگیرد، حتی زمانی که تصور می کند تمامی جهان تنها در وجود او خلاصه شده است! او می تواند نوشتن «یادداشت تشکر» را بیاموزد و از مادربزرگ برای هدیه تولدی که برایش فرستاده است تشکر کند؛ حتی اگر هنوز آن قدر کوچک باشد که تصور کند تنها وظیفه مادربزرگها خریدن هدیه برای نوه هایشان است! کودک اندک اندک، اهمیت ابراز احترام به اشخاصی که شایسته آن هستند را درک خواهد کرد.
خانواده ای را می شناسم که شش پسر دارند. بیست سال قبل والدین آنها تصمیم گرفتند آداب صحیح نشستن دور میز و خوردن غذا را به پسرهای خود آموزش دهند تا در بزرگی، رفتار شایسته ای داشته باشند. آنها اجازه نداشتند پیش از والدین و مادربزرگ خود سر میز غذا بنشینند و نباید آرنجهایشان را روی میز غذاخوری قرار می دادند. رفتار پسرها سر میز غذا، به تدریج بهتر و بهتر شد. والدین شان به آنها می گفتند اگر روزی به کاخ سفید دعوت شوند، باید آداب صحیح غذا خوردن را بدانند.
در پانزده سالگی، پسر بزرگ خانواده به عنوان نماینده مدرسه، به یک مراسم نهار در کاخ سفید دعوت شد و کنار بانوی اول امریکا نشست. او خوشحال بود زیرا آداب غذا خوردن را می دانست.
همه ما برای فرزندانمان آرزوهای بزرگی در سر داریم و موظفیم آنها را برای آینده آماده کنیم؛ این کودک در آینده چه رفتگر باشد و چه رئیس جمهور، باید آداب و رفتار درست را بیاموزد.
من و شوهرم دوست داریم پسر دوساله ما، آداب معاشرت را یاد بگیرد و بر این کار اصرار داریم، چون مطمئنیم اگر او روزی پشت کامیون زباله باشد و یا در یک لیموزین(۱)، این آموزشها به او امکان می دهد تا از حداکثر توانش استفاده کند.
این کتاب برای وسعت بخشیدن به بینش والدین طراحی شده است و شامل بخش های مختلفی از قبیل برنامه های قابل استفاده، توصیه های کاربردی، مثالهای خنده دار و فعالیتهای گوناگون است. به امید آنکه بتوان با کمک آنها، «قوانین» را به «عادت» تبدیل کرد.

۱. یک شروع بزرگ

یادگیری آداب معاشرت باعث می شود کودک احساسات دیگران را در نظر گرفته و به آنها احترام بگذارد. آموختن روش درست انجام کارها، اعتماد به نفس او را نیز افزایش می دهد. والدین درمی یابند یادگیری رفتار صحیح، به تدریج و مرحله به مرحله پیش می رود. آنها با مسائل مقدماتی شروع کرده و می توانند مسیر لذت بخشی را همراه کودک طی کنند.

آموزش آداب و رفتار صحیح از چه سنی امکان پذیر است؟

کودک از بدو تولد، با مشاهده رفتار پدر و مادر شروع به یادگیری می کند. ممکن است کودک از دستورات والدین پیروی کند، اما او بیشتر به مشاهده و تقلید از رفتار آنها می پردازد. والدینی که برای اولین بار صاحب فرزند می شوند، با حیرت مشاهده می کنند که کودک لغات غیراخلاقی را از آنها یاد گرفته و با صدای بلند تکرار می کند. شاید بسیاری از والدین به این مطلب اعتراف نکنند اما کودک بیشتر مطالب را با تقلید از آنها و در خانه یاد می گیرد.
خوب است که در هر سال، انجام یک مهارت را به کودک آموزش داد. اگر کودک در سه سالگی بتواند تخت خواب خود را جمع کند، در چهارسالگی می تواند سطل زباله را خالی کرده و در پنج سالگی نیز میز غذا را بچیند و یا آن را جمع کند. والدین می توانند با همین روش آداب معاشرت را آموزش دهند؛ در ابتدا چند مورد را به کودک آموزش داده و پس از تسلط کامل او، به آموزش موارد جدید بپردازند. نخست لازم است بنیان و اساس کار را آماده کرده و بر حسب آن برنامه ریزی کرد. آداب اولیه باید از ۵ سالگی رعایت شود و تا سن ۱۰ سالگی به تعداد آنها افزوده شود. زمانی که این کودک به سن نوجوانی برسد، والدین با شگفتی مشاهده خواهند کرد که افراد بسیاری از حسن رفتار او تعریف می کنند.
یک کودک سه ساله باید بتواند:
  • هنگام گفت وگو به مخاطب نگاه کند.
  • سلام کند.
  • دست های خود را قبل و بعد از غذا بشوید.
  • در طول خوردن غذا، در جای خود بنشیند.
  • از وسایل روی میز برای غذا خوردن استفاده کند.
  • از عبارات «خواهش می کنم» و «متشکرم» استفاده کند.
یک کودک ده ساله باید بتواند:
  • در گفت وگوی بزرگسالان شرکت کند.
  • سر میز غذا، رفتار صحیحی داشته باشد.
  • مکالمه های تلفنی را به درستی درک کرده و پیامها را به دقت دریافت کند.
  • در اماکن عمومی، خویشتندار باشد.
  • مسئولیت منظم نگاه داشتن اتاق خود را به عهده بگیرد.
  • زمانی که فرد بزرگ تری داخل اتاق می شود، به احترام او، بایستد.
  • وقت شناس باشد.
یک نوجوان پانزده ساله باید بتواند:
  • مکالمه را شروع کرده و به برقراری ارتباط با بزرگسالان علاقه مند باشد.
  • وسایل خود را پس از بازی منظم کند.
  • در خانه به اندازه ای سر و صدا کند که برای خانواده قابل تحمل باشد.
  • از برادر و خواهر کوچک ترش محافظت کند و با آنها مهربان باشد.

هیچ مکانی مثل خانه نیست

بعضی از خانواده ها در اجتماع و مقابل دیگران، رفتار خوبی دارند؛ اما در خانه، رنگ عوض می کنند. سارا فرگاسون(۲) در مورد قواعد آداب معاشرت به یک خبرنگار چنین گفت: «من و دختران آداب معاشرت را به سه گروه «آ»، «ب» و «ث» تقسیم کرده ایم. وقتی با ملکه در قصر سر میز غذا نشسته ایم از بهترین آداب یعنی گروه «آ» استفاده می کنیم، زمانی که به رستوران می رویم و از آرامش بیشتری برخورداریم از گروه «ب»؛ و در خانه گروه «ث» قابل قبول است.»
راحت بودن در خانه ارزشمند است، اما به چه قیمتی؟ یکی از هدفهای والدین آن است که رفتار صحیح کودک به عادت تبدیل شود. اگر والدین حکم کنند که کودک فقط در انظار عمومی آدامس را با دهان بسته بجود و در خانه آزاد باشد که با دهان باز آدامس بجود، او آداب درست را در هیچ مکانی رعایت نخواهد کرد. پیروی از قوانین مختلف در مکانهای مختلف، کودک را دچار سردرگمی کرده و در درازمدت عملی نمی باشد. مثل آن است که به یک نوازنده پیانو بگوییم تمرینهای خانه او اهمیتی ندارد و تک نوازی او موفقیت بزرگی است!
والدین باید دردسرهای خود را کاهش داده و به کودک یاد دهند که خانواده لایق آن است که کودک بهترین رفتارش را در آنجا انجام دهد. والدین می توانند با تشویق فرزندانشان خانه را به مکانی دلپذیر برای زندگی تبدیل کنند. توصیه های کاربردی به کودکان در این مورد به شرح زیر است:

۱. به والدین خود «صبح به خیر» و «شب به خیر» بگوید.
۲. به آرامش و خلوت دیگران احترام بگذارد، به مکالمه دیگران گوش نکرده، نوشته دیگران را نخواند و به بازرسی کمد دیگران نپردازد.
۳. به آرامی به درِ بسته ضربه بزند.
۴. سر میز غذا، از آداب درستی پیروی کند.
۵. در صورت تمایل دیگران، می تواند وسایل آنها را قرض گرفته و در شرایط خوب نگهداری کرده و سپس به آنها پس بدهد.
۶. اوقاتی را همراه خواهر و برادر خود بگذراند و تمام وقتش را در اتاق خود صرف نکند.
۷. با اعضای خانواده به گفت وگو بپردازد.
۸. به آرامی سخن بگوید.
۹. وسایل خود را منظم کند.
۱۰. در هنگام خداحافظی، نامهربان نباشد.
***
فعالیت
فهرست ذکرشده را روی یخچال گذاشته و اگر کودک یکی از موارد را انجام داد او را مورد تشویق قرار دهید. اگر کودک علاقه مند به طراحی کردن و کار با رایانه است، خودش می تواند این فهرست را برای شما آماده کند.
***

«خواهش می کنم»، «متشکرم» و «عذرخواهی می کنم»

بعضی اوقات رفتار خوب کودک، انعکاس خلق و خوی مهربان و شاد او است. وقتی کودک رفتار خوب را تمرین می کند، ملاحظات او در مورد دیگران بیشتر می شود.
بزرگسالان نیز با رفتار خوب خود، به اعمال و سخن هایی که دیگران را تحت تاثیر قرار می دهند، توجه بیشتری می کنند. عبارتهایی مثل «خواهش می کنم»، «متشکرم» و «عذرخواهی می کنم» به همین منظور مورد استفاده قرار می گیرند.
از وقتی کودک بتواند دست خود را برای درخواست بیسکویت دراز کند، والدین باید او را تشویق کنند تا از عبارت «خواهش می کنم» استفاده کند. وقتی کودک معنی هدیه گرفتن را درک کرد و اشخاصی به او هدیه دادند، والدین باید از او بخواهند «تشکر» کند. عبارت «عذرخواهی می کنم» نیز باید در فرهنگ او جای خود را یافته و پس از انجام هر کار اشتباهی مثل آزار دیگران، عذرخواهی کند. کودکان ممکن است فکر کنند مرکز توجه همه عالم هستند اما استفاده از این عبارتها نشان دهنده اهمیت دادن به احساسات دیگران است.
پدر و مادر باید بر لزوم بیان «خواهش می کنم» برای هر نوع درخواستی تاکید کنند، «ممکنه خواهش کنم یک نوشیدنی به من بدهید؟» کودک کوچک تر می تواند از عبارت کوتاه تر استفاده کرده و بگوید «نوشیدنی خواهش می کنم».
استفاده از عبارت «عذرخواهی می کنم» (که البته نباید عبارت «منظوری نداشتم» جایگزین آن شود) عصبانیت را کاهش داده، احساسات جریحه دارشده را آرام می کند و شروع جدیدی را نوید می دهد. زمانی که کودک باعث گریه کودک دیگری می شود، وسیله ای را می شکند و یا انجام کاری را فراموش می کند، باید عذرخواهی کند.
***
فعالیت
والدین می توانند با تشویق و تذکر، استفاده از لغات مورد نظر را تقویت کنند و زمانی که با کودک تنها هستند در مورد زمان استفاده از عبارات «خواهش می کنم» و «متشکرم» توضیح دهند. اگر کودک به توصیه والدین عمل کند خوب است او را در خلوت تشویق کنند. والدین نیز وقتی اشتباه می کنند، باید از عبارت «عذرخواهی می کنم» استفاده کنند.
***

عذرخواهی کردن

خوب است عبارات «خواهش می کنم» و «متشکرم» در مکالمه روزمره کودک استفاده شود. علاوه بر آنها عبارت موثر دیگری هم هست: «عذرخواهی می کنم».
وقتی کودک به طور غیرعمدی با کودک دیگری در راهرو مدرسه برخورد می کند، عذرخواهی کردن، روش ارتباطی صحیح است. وقتی او متوجه شود که جمع حاضر در اتاق هنوز حتی یک تکه کیک نخورده اند، اما او مشغول خوردن تکه دوم است، باید عذرخواهی کند. اگر کودک دیر سر قرار حاضر شود، وسایلش را فراموش کند، و یا اجازه دهد که حیوان خانگی او به حیاط همسایه آسیب برساند، باید عذرخواهی کرده و نشان دهد مسئول رفتار خویش است. با عذرخواهی کردن می توان اهانتهای ناچیز را جبران کرد؛ در غیر این صورت دوستی ها تباه می شود.
گاهی اوقات خوب است عذرخواهی کتبی باشد. البته زمانی که کودک خلاف کوچکی مرتکب شود، اگر به طور شفاهی ابراز تاسف کند، احتیاجی به عذرخواهی کتبی نیست. کودک نباید بیش از حد لزوم عذرخواهی کند؛ و یا برای اشتباهی که مرتکب نشده، معذرت خواهی کند.
کودکی که وسیله ای را می شکند و یا راز دوستی را فاش می کند، بهتر است به طور کتبی عذرخواهی کرده و جایگزین وسیله شکسته شده، یک کیسه آب نبات و یا شکلات، برای دوست دل شکسته خود بفرستد. نامه عذرخواهی را می توان به صورت زیر نوشت:

دوست عزیزم،
متاسفم که در مورد عینک تو با دوستان دیگر صحبت کردم، تو از من خواسته بودی در این مورد رازنگه دار باشم، اما من راز تو را فاش کردم. خواهش می کنم مرا ببخش. تو بهترین دوست من هستی و اگر باعث ناراحتی تو شدم، عذرخواهی می کنم.
***
فعالیت
والدین می توانند درباره تجربه خود، هنگامی که از شخصی عذرخواهی کردند برای کودک صحبت کنند و توضیح دهند در آن زمان چه احساسی داشتند و چگونه مسئله به خوبی تمام شد.
***

مورد خطاب قرار دادن اشخاص مختلف

کودکان برای مورد خطاب قرار دادن بزرگسالان باید از اسم فامیل و عناوین آنها استفاده کنند، مگر آنکه بزرگسال آنها را به دلیلی از این کار منع کند. کودکانی که از این روش استفاده می کنند بیش از آن دسته از کودکان که بزرگسال را به اسم کوچک مورد خطاب قرار می دهند و یا از کلماتی مثل «آهای» و «یارو» استفاده می کنند، مورد توجه بزرگسالان قرار می گیرند.
بزرگسال به چه کسی گفته می شود؟ زمانی که فرزند شما به سن هجده سالگی برسد، از نظر آداب معاشرت، یک بزرگسال محسوب می شود. قبل از این سن او باید برای مورد خطاب قرار دادن اشخاص، از اسم فامیل آنها استفاده کند. والدین به منظور تقویت این عادت، خود نیز می توانند به همین روش عمل کنند.
بعضی از بزرگسالان ترجیح می دهند کودکان به اسم کوچک آنها را مورد خطاب قرار دهند. کودکان نیز به طور معمول گیج نشده و آنها را به خوبی به خاطر می سپارند.
***
فعالیت
از کودک بخواهید اشخاص زیر را مورد خطاب قرار دهد:
همسایه (خانم یا آقا + اسم فامیل)
دندانپزشک (دکتر + اسم فامیل)
عمو (عمو + اسم کوچک)
آموزگار (خانم/ آقا + اسم فامیل)
مادربزرگ (مادربزرگ + اسم فامیل)(۳)
***

خم شدن، بوسیدن یا دست دادن؟

در زمانهای قدیم کودکان جهت ادای احترام به بزرگسالان موظف بودند تعظیم کنند، اما در حال حاضر، آنها دست داده، سر تکان می دهند و یا لبخند می زنند.
هنگام آشنایی با فرد بزرگسال، ممکن است کودک دست راست خود را جهت دست دادن جلو ببرد. دست او باید خالی، تمیز و خشک باشد.
خوب است والدین کودک را تشویق کنند که محکم دست بدهد، البته نباید دست شخص را بیش از حد بفشارد. مدت دست دادن باید کوتاه باشد و دو تکان کافی است. دست دراز کردن سریع کودک برای دست دادن، نشانه اعتماد به نفس زیاد او می باشد.
کودک خجالتی می تواند با تکان دادن سر، لبخند زدن و یا نگاه کردن به شخص، به او ابراز ادب کند. امروزه این روشها، شیوه های جایگزین خم شدن هستند.
روش قدیمی تعظیم کردن، در موارد خاصی مورد استفاده قرار می گیرد. برای مثال، پس از اجرای قطعه موسیقی، خوب است کودک در برابر تماشاچیان تعظیم کند و پدر و مادر روش انجام آن را به او یاد دهند؛ پسرها باید دست ها را به پهلو چسبانده و از کمر، کمی خم شوند. دخترها سر و بدن خود را کمی به جلو متمایل کرده و دست ها را به پهلو بچسبانند. خم کردن زانوها و در دست گرفتن دامن به علامت احترام، برای دختر زیر چهار سال زیبا است.
تعداد کمی از کودکان به طور خودکار اشخاص مختلف مثل مادربزرگ و یا پدربزرگ خود را می بوسند. هرگز نباید کودک را بر خلاف میل او وادار به بوسیدن افرادی کرد که احساسی نسبت به آنها ندارد.
***
راهنمایی
کودکی که دست بدهد و یا سر خم کند اما شخص مخاطب را نگاه نکند، موفق نشده است ارتباط لازم را برقرار کند. کودک را راهنمایی کنید که به مخاطب خود نگاه کند.
***
فعالیت
روش صحیح دست دادن را با کودک تمرین کرده، هم زمان او را تشویق کنید که به صورت شما نگاه کند. این فعالیت با استفاده از اسباب بازی لذت بخش تر می شود. از او بخواهید با خرس اسباب بازی دست بدهد و به او بگوید: «سلام آقای خرس»، شما نیز به جای خرس به او پاسخ دهید: «سلام خانم (فامیل کودک)».
***

احساسات دیگران را محترم شمارید

کودکی که پس از آزار دیگری و آگاهی از خطای خود احساس پشیمانی می کند، با کودکی که اهمیت این مطلب را درک نمی کند، کاملاً تفاوت دارد. کودک اول حس همدلی دارد. درک حس همدلی به سرعت پدید نمی آید، اما باعث بروز رفتارهای خوب معاشرتی است. اگر کودکی به کودک دیگری بخندد و سپس دریابد موجب ناراحتی او شده است، باید عذرخواهی کند. وقتی کودک وسیله ای را به امانت گرفته و آن را می شکند، والدین باید کودک را راهنمایی کنند تا جایگزینی به مالک آن بدهد. در نتیجه این اعمال، احساس ناراحتی از دردسر ایجادشده در او پدید خواهد آمد و کودک تلاش خواهد کرد اشتباه گذشته را تکرار نکند.
والدین می توانند حساس بودن نسبت به احساسات دیگران را به وسیله نشان دادن حساسیت خود به احساسات کودک به او یاد دهند. گوش کردن به حرفهای کودک، صحبت کردن با مهربانی و نشان ندادن برخورد خشن در مقابل خطاهای کودکانه موجب می شود او نیز احساسات دیگران را درک کند. وقتی کودک احساس کند مورد قبول است، او هم دیگران را مورد پذیرش قرار خواهد داد.
از جمله مواقعی که والدین می توانند توجه به احساسات دیگران را به کودک یادآوری کنند، زمانی است که کودک خود را در حال آزار کسی می بینند. اما نباید طوری با او برخورد کنند که گویی این کار را از روی عمد انجام داده است، حتی اگر در این مورد شک داشته باشند. برای مثال ممکن است چنین جمله ای بگویند: «من می دانم تو نمی خواستی دوستت را ناراحت کنی، اما می دانی که او در مورد کک مکهای صورتش حساسیت دارد.» سپس برای روشن تر شدن مسئله بهتر است مثالی ذکر کنند؛ «یادت هست خودت در مورد سیم های دندانهایت چقدر حساس بودی؟ دوست تو هم همین احساس را در مورد کک مکهایش دارد.»
ذکر مثالهایی در مورد همدردی دیگران نیز در این مورد مفید است؛ «امروز تنها نشسته بودم که دوستم از من خواست پیش او بروم، فکر می کنم او درک کرده بود که چقدر احساس تنهایی می کنم.»

نظرات کاربران درباره کتاب كليدهای آموختن‌ آداب اجتماعی‌ به كودكان و نوجوانان‌