فیدیبو نماینده قانونی انتشارات مینوفر و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب آتشدان ها در دوره ایلام

کتاب آتشدان ها در دوره ایلام

نسخه الکترونیک کتاب آتشدان ها در دوره ایلام به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۲,۹۴۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب آتشدان ها در دوره ایلام

بقایای استفاده از آتش، در میان غارهای پیش از تاریخ در ایران و سایر نقاط دنیا، به دست آمده است. هنگامی که بشر به اهمیت آتش پی برد، دست به ساختن محل ‌هایی برای حفظ آن زد، تا بدین وسیله همواره بتواند از آن بهره مند باشد، علاوه بر آن، مراسم شکرگذاری و سپاس را نیز به جای آورد. در بین ایلامی‌ها نیز، همان طور که از روی آثار مربوط به این دوره پیداست، آتشدان جایگاه ویژه‌ای داشته و سمبل حاصلخیزی بوده است. لازم به ذکر است که اولین نشانه نیایش آتش در دوران تاریخی ایران، مربوط به نقش برجسته کورانگون (۲۰۰۰ قبل ازمیلاد) فارس، متعلق به دوره ایلامی است. باید عنوان نمایم، با توجه به این که واژه ایلام، به معنی سرزمین مقدس و مرتفع می‌باشد و همچنین با توجه به اهمیت آتش و تقدس آن در در دوره ایلام، برگزاری مراسم و تشریفات مذهبی و تحولاتی که در شکل و فرم آتشدان ها در طی این دوره بوجود آمده، موضوع این تحقیق انتخاب شد.

ادامه...

بخشی از کتاب آتشدان ها در دوره ایلام

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



نگاهی به محل های مورد بررسی

شوش
تپه های شوش تقریباً در ۵۰ کیلومتری جنوب اندیمشک و در ۱۱۴ کیلومتری شمال اهواز و در کنار جاده ای که از اندیمشک به سمت اهواز کشیده شد، واقع شده است. وسعت این محوطه، بنا بر شواهد باستان شناسی، نزدیک به چهارصد هکتار است. این محوطه در بین دو رود بزرگ کرخه (در غرب) و در (تقریباً در شرق) جای گرفته است (کابلی ۲۱:۱۳۷۳).

ویرانه های شوش روی چهار تپه بزرگ، پخش شده است:
الف – تپه قدیمی در شهر پادشاهی، در ابتدا به وسیله ایلامی ها ساخته شده و بیشتر آثار مهم شوش در روی این تپه، پیدا شده است. این تپه تا کف زمین، سی متر ارتفاع دارد. خاک برداری و کاوش تا طبقات پیش از تاریخ، ادامه یافته و در ضمن آن به طبقات اسلامی، ساسانی، اشکانی، سلوکی، هخامنشی و ایلام جدید نیز برخورد کرده اند.
ب – تل آپادانا یا آپدنه در شمال: سابقاً در روی این تپه، کاخ داریوش اول برپا بوده است.
ج – شهر پادشاهی در مشرق
د – شهر صنعتگران کمی دورتر به طرف مشرق (واندنبرگ ۷۳:۱۳۴۵).
این شهر به دلیل واقع بودن در مسیر کاروان های تجاری منطقه، اهمیت خاصی یافت. احتمالاً از هزاره سوم ق.م این شهر به عنوان پایتخت تمدن کهن ایلام، انتخاب گردید. بنابراین، شوش محل رفت و آمدهای سیاسی، تجاری، مذهبی، فرهنگی و هنری با تمدن های مجاور خود خصوصاً بین النهرین شد. گاهگاهی این شهر به واسطه فرمانروایان قدرتمند و لایقی به اوج عظمت و شکوفایی رسید. چنان که در دوره ایلام میانه به یکی از قطب های مهم سیاسی و فرهنگی تمدن های منطقه خاورمیانه، تبدیل شد و از آن به عنوان «عصر طلایی» ایلام، یاد می شود. از این دوره، آثار هنری فراوانی از جمله مهرهای استوانه ای، به دست آمده است. برجسته ترین عنصر هنری این شهر، معابد آن می باشد. شوشی ها تندیس خدایان خود را که شکلی انسان گونه داشتند، در این معابد یا زیگورات ها قرار می دادند و به نیایش آن ها می پرداختند. خدای بزرگ و حامی شوش، اینشوشیناک نام داشت. این شهر پس از دو هزار سال پایتختی سرانجام در ۶۳۹ ق.م به وسیله آشور بانی پال کاملاً ویران گردید(مجید زاده۱۳۷۴:۵۴). جورج کامرون اعتقاد دارد که اندازه های این شهر در پهلو، حدود ۹۱۰ متر و بلندترین فراز آن از سطح دشت تقریباً ۵/۳۶ متر است (کامرون ۹:۱۳۶۵).
اولین بررسی ها و کاوش ها در شهر باستانی شوش در خوزستان، به وسیله لوفتوس در سالهای ۱۸۴۹ تا ۱۸۵۳ انجام گرفت. در سال ۱۸۸۳ م.مارسل دیولافوآ به شوش آمد و دولت فرانسه، موافقت ناصرالدین شاه را تحصیل نمود، به شرط این که کلیه اشیاء مکشوفه که طلا و نقره و جواهر باشد، متعلق به دولت ایران باشد. دمورگان از سال ۱۸۹۷ تا ۱۹۱۱ در شوش حفاری کرد، پس از او پیرشل و سپس رولند دومکنم از سال ۱۹۱۲ تا سال ۱۹۳۹ م ریاست کاوش های علمی شوش را عهده دار بود، پس از دومکنم، رومان گیرشمن از سال ۱۹۴۷، در این ناحیه حفاری کرد و پس از او ژان پرو از ۱۹۶۷ ریاست حفاری شوش را به عهده گرفت. حفاری فرانسوی ها در شوش تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران، ادامه داشت. قلعه فرانسوی ها بر روی تپه های باستانی این شهر کهن، یادگار دوران حفاری آن ها در این منطقه بود.
لازم به ذکر است که فرانسوی ها، نتایج گزارش هایشان در ایران را به صورت مجلاتی به نامMDP به چاپ رسانیده اند.
چغازنبیل (دوراونتاش)
دومین مرکز مهم ایلامی ها، چغازنبیل است. این شهر، بین شوشتر و شوش در فاصله ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شوش، واقع است. ساکنان محله به تپه های غیر طبیعی، چغا می گویند و زنبیل نیز به معنی سبد می باشد و چون این محل تا قبل از حفاری، به شکل سبد وارونه بوده به آن چغازنبیل می گفتند. این شهر نسبت به شوش، بسیار جدیدتر و ایام سکونت نیز در آن کمتر است. اونتاش گال یا اونتاش هومبان، پادشاه قدرتمند ایلامی از سلسله ایگه هالکیدها در قرن سیزدهم ق.م (۱۲۴۰ – ۱۲۷۵ ق.م) فرمان تاسیس این شهر مذهبی را صادر کرد. نام این شهر، دوراونتاش یا شهر اونتاش بود که در واقع برگرفته از نام اونتاش، سازنده آن بود. پیر آمیه، عنوان می کند که این شهر «محل سکونت شاهان و به خصوص مرکز مذهبی ایالات متحده بود، و اصولاً می بایستی همه خدایانی که مورد پرستش تمام ساکنان حدود امپراطوری و تحت حمایت و سرپرستی اینشوشیناک، خدای شوش و گال «رب النوع بزرگ» بوده اند، در آن جا جمع شده باشند (آمیه ۲:۱۳۷۲). همچنین واندنبرگ اعتقاد دارد که شهر دوراونتاش، سه حصار داشته، یکی حصار خارجی به طول ۱۲۰۰ متر و عرض ۸۰۰ متر و دیگری حصار داخلی به طول ۴۰۰ متر و عرض ۲۰۰ متر که قسمت مقدس شهر در داخل حصار سوم، قرار داشته است. در میان قسمت مقدس شهر، زیگورات یا برج پنج طبقه ای، برپا شده بود. زیگورات، با خشت و آجر ساخته شده و پنج طبقه داشته، روی طبقه پنجم، عبادتگاهی قرار داشته است (واندنبرگ ۶۷:۱۳۴۵).
این محل، نخستین بار توسط براون، کارشناس نیوزیلندی شرکت نفت ایران و انگلیس در سال ۱۹۳۶ میلادی کشف گردید و طی سالهای ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۹ سرپرست هیات حفاری وقت شوش یعنی کنت دومکنم در این مکان، اقدام به گمانه زنی کرد. نتایج گمانه زنی اولیه رضایت بخش بود، به همین دلیل از سال ۱۹۵۲ تا ۱۹۶۲ میلادی کاوش ها به سرپرستی رومن گیرشمن، ادامه پیدا کرد.
شهر دوراونتاش یا چغازنبیل کنونی، به دست آشور بانیپال، همزمان با شوش در سال ۶۴۰ تا ۶۳۹ ق.م تخریب گردید (محمدی فر ۸:۱۳۷۵).
کورانگون
کورانگون در شمال غرب فهیلان و کنار رودخانه ای به همین نام و نزدیک دهکده سه تلو، قرار دارد. در این مکان، نقش برجسته مهمی از دوران ایلام قدیم، بر جای مانده است. این نقش برجسته نخستین بار، توسط بارون فن آفن هایم، کشف گردید (واندنبرگ ۵۸:۱۳۴۵).
کول فرح
واقع در هفت کیلومتری شمال شرق شهر ایذه، مال امیر (به زبان ایلامی آیاپیر یا آیاتم) قرار دارد. علت انتخاب این محل، برای حجاری نقوش برجسته مذکور، روشن نیست. یک دلیل شاید این باشد که راه کاروان رو و باستانی اصفهان به شوشتر از محل مذکور، می گذشت و به شوش می رفت. شاید هم به دلایل مزبور بتوان وجود معابدی برای خدایان ایلامی در این منطقه را اضافه کرد (صراف ۲۱:۱۳۷۱).
ارجان
محوطه باستانی ارجان که در سال ۱۳۱۰ در فهرست ملی قرار گرفت، در کنار روخانه مارون در منطقه طاب در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی شهرستان بهبهان، قرار دارد. در پائیز سال ۱۳۶۱ هنگام خاک برداری جهت عملیات سد سازی در ارجان(بهبهان) به قبر و تابوتی برخورد شد، و به دنبال آن فائق توحیدی و محمد علی خلیلیان، پس از بازدید و بررسی محل مذکور، مقاله ای تحت عنوان (گزارش اشیاء مقبره ارجان) منتشر ساختند و قدمت اشیاء را در حدود قرن سیزدهم ق.م تاریخ گزاری کردند. فرانسوا والا، قدمت اشیاء ارجان را مربوط به دوره ایلام نو می داند (توحیدی، خلیلیان۲۷۷:۱۳۶۱). تحقیقاتی که توسط محمد رحیم صراف، انجام شده است، نظر دقیقی در مورد ارئه شده می نماید و تاریخ آرامگاه را متعلق به قرن ۷-۸ ق.م می داند و شخصی که در مقابر دفن شده است، "کیتین هوتران" پسر کورلوش می داند (صراف ۱۳۶۱: ۶۵ - ۶۱). در آرامگاه او تابوتی برنزی به شکل U بود. اشیائی که داخل تابوت قرار داشتند شامل یک حلقه طلائی، نود و هشت دکمه طلائی، یک جام برنزی، یک خنجر، مقداری تکه های پارچه و یک میله نقره ای و اشیائی که از کف آرامگاه بدست آمده، شامل یک پایه برنزی، یک تنگ نقره ای و یک تنگ برنزی، یک ساغر برنزی که قسمت تحتانی آن خمیده است و ده ظرف استوانه ای برنزی بود. آقایان یغمائی و کابلی در ناحیه ارجان، حفاری کردند.
آتش مقدس
تاریخچه آتش به طور قطعی مشخص نیست، در این مورد چند عقیده وجود دارد:

۱- نظریه ای که معتقد است، تاریخچه پیدایش آتش به ۸۰۰ هزار سال پیش می رسد.
۲- عده ای معتقدند تاریخچه پیدایش آتش به دوره پالئولیتیک سفلی یعنی حدود ۵۰۰ هزار سال قبل می رسد.
۳- نظریه سومی نیز وجود دارد که معتقدند، با توجه به اینکه در میان آثاری که از انسان نئاندرتال بدست آمده، قطعاتی از ذغال و استخوان سوخته دیده شده، پس می توان گفت که تاریخ برافروختن اولین آتشی که بشر افروخته، به قبل از ۴۰ هزار سال پیش می رسد.
پیدایش آتش به روایت شاهنامه و خدای نامه نیز این گونه روایت شده است: گویند هوشنگ شاه با گروهی از همراهان خود به شکار می رود که مار سیاه و بزرگی را می بیند و سنگی به سوی مار پرتاب می کند، سنگ به سنگ دیگری برخورد می کند و جرقه ای پدیدار می شود و خار و خاشاک پیرامون جرقه، شعله ور می شود، مار می گریزد، هوشنگ و همراهانش به شادی و پایکوبی می پردازند و از آتش پاسداری می کنند که مبادا خاموش شود از آن پس به یاد این روز بزرگ، هر سال ایرانیان جشن می گیرند و به شادی و می پردازند که آن جشن را سده یا سده سوزی می نامند.

یکی روز شاه جهان سوی کوه
پدید آمد از دور چیزی دراز

دو چشم از بر سر چو دو چشمه خون
نگه کرد هوشنگ باهوش وهنگ

به روز کیانی رهانید دست
گذر کرد با چند کس هم گروه

سیه رنگ و تیره تن و تیز تاز
ز دود دهانش جهان تیره گون

گرفتش یکی سنگ و شد تیز چنگ
جهان سوز مار از جهانجوی جست
«فردوسی»

در بسیاری از ادیان، آتش تجلی یک خداست. نیایش آتش، ریشه هند و اروپایی دارد. در هند خدای آتش (آگفی) نام دارد که شباهت آن با واژه ایگنیس لاتینی، به معنای آتش قابل توجه است. ایندرا خدای هندویی با ریشه آریایی ابتدا یک آذرخش-خدا بود. در یونان هیستا، ایزد بانوی آتش خانگی، هفانیستوس، ایزد آتش و آتشفشان ها و هلیوس، ایزد خورشید بوده است. در روم باستان، وستا خدای آتش و در چین، جورونگ روح آتش بوده است. در لیتوانی خدای آتش، اگنیس سزونتا، نام داشت، در آشور و بابل، آتش دو ایزد بزرگ داشت به نام جیبیل، فرزند آنو آسمان و نوسکو، پیام آور ایزد آسمان بود.
در مصر، آتش تطهیر کننده است، در نزد ایرانیان باستان، آذر نام دارد که روز نهم هر ماه خورشیدی و ماه نهم هر سال خورشیدی به نام اوست.
بر اساس اعتقادات بعضی از ادیان از آتش به مناسبت های زیادی استفاده می کنند و حتی مظهر شادی و بسیاری از مناطق و کشورها است و می توان بیان کرد که جشن آتش برپا می کنند و آن را مقدس می دانند.
در آیین میترایی، ذکر شده است در بسیاری از مراسم، آتشگاه یا آتشدان باید روشن باشد و در مهرابه، خدمتگزارانی به این نام نهاده بودند، در مهراب هر مهرابه ای، دو آتشدان ملاحظه می شود و دو ایزد، همراه میترا، هر دو مشعلی فروزان دارند.
آتشدان
آتشدان ظرف خاصی است که در آن، آتش روشن کرده و اسپند، کندر، صندل و بخور بر آتش می نهند، تا بوی خوش در هوا پراکنده شود. این ظرف را زرتشتیان، آفرینگان نیز می نامند. در نامهٔ پهلوی، داتستان دینیک فرگرد ۴۸، پارهٔ ۲۳ از یزشنه) به معنی ستایش و نیایش است) به جای آوردن، به دستیاری چند تن از پیشوایان، با هم یاد گردیده که برخی از آنان اوستا سرایند، برخی آتشدان بیارایند، برخی به خدمت آب مقدس گماشته شده و برخی دیگر هم به نظم و اداره، یزشنه پردازند (اوشیدری ۶۲:۱۳۷۱).
روش کار
در راستای تهیه و تنظیم تحقیقی مناسب و با توجه به این که تحقیق مورد بررسی در این کتاب، از نوع کتابخانه ای بود، سعی بر مطالعه کتب مختلف به خصوص منابع و کتب مرجع شد و با توجه به کتب و منابع موجود، هجده عدد آتشدان در دوره ایلام یافت شد. که هفده مورد از آنها بر روی آثار (مهرها، اثر مهرها، نقش برجسته ها) مشاهده شد که ما، آن را تحت عنوان غیر مستقل و یک مورد هم در طبیعت و بدون حضور در صحنه ای، قرار داشت که ما آن را تحت عنوان مستقل، تقسیم بندی کردیم.
کل آتشدان ها به دو دسته اصلی تقسیم شدند که با توجه به قدمت مدارک آن، بر دو نوع ۱- آتشدان های غیر مستقل و ۲- آتشدان های مستقل، تقسیم شدند.
آتشدان های غیر مستقل به شش گروه تقسیم شده که شامل: ۱-گلدانی شکل پایه دار، ۲- آتشدان دوکی شکل، ۳- آتشدان قیفی شکل، ۴- آتشدان زمینی، ۵- آتشدان کوزه ای شکل، ۶- آتشدان سروی شکل، می باشند.
آتشدان های مستقل در ایلام نیز فقط شامل یک مورد بوده که آتشدان شمعدانی شکل، نام دارد.
سطرهای بعدی ما به قدمت، نقوش، حالت صحنه، چگونگی وضعیت، نوع اثر، جنس اثر، محل کشف، کاوشگر، محل نگهداری، اندازه، شماره و منابع، اختصاص یافتند که آتشدان های مورد بحث در تحقیق از این حیث بررسی شدند و در آخر هر یک از اثرها نیز نتیجه گیری لازم بعمل آمد.
لازم به ذکر است که در فصل آخر با عنوان نتیجه گیری و جمع بندی کلی، نیز تمام مباحث تحقیق در قالب یک جدول و نمودار، آورده شده است.

فصل اول: کلیات

مقدمه

آتش و تقدس آن از مسائل بسیار مهم و شگفت انگیز دنیای باستان است. انسان ابتدائی، به آتش، به چشم یک معجزه و واقعه ای عظیم، نگاه می کرد. قبل از پیدایش آتش، زندگی وی سراسر وحشت و اضطراب بود، امنیت نداشت و هر لحظه، حادثه ای جدید در انتظار وی بود. زمان های طولانی بدین منوال گذشت، تا این که وقایع جدیدی در زندگی وی پدیدار گشت. رعد و برق، جنگ های اطرافش را به آتش کشید و محیط زندگی وی، گرم گشت.
زمان های طولانی طی شد، تا این که بشر به رموز استفاده و بهره برداری از آتش، دست یافت. از آن پس، زندگی انسان اولیه، وارد مرحله جدیدی شد و به تدریج با ذوب فلزات، قدم به دنیای سازندگی و صنعت نهاد.
بقایای استفاده از آتش، در میان غارهای پیش از تاریخ در ایران و سایر نقاط دنیا، به دست آمده است. هنگامی که بشر به اهمیت آتش پی برد، دست به ساختن محل هایی برای حفظ آن زد، تا بدین وسیله همواره بتواند از آن بهره مند باشد، علاوه بر آن، مراسم شکرگذاری و سپاس را نیز به جای آورد.
در بین ایلامی ها نیز، همان طور که از روی آثار مربوط به این دوره پیداست، آتشدان جایگاه ویژه ای داشته و سمبل حاصلخیزی بوده است. لازم به ذکر است که اولین نشانه نیایش آتش در دوران تاریخی ایران، مربوط به نقش برجسته کورانگون (۲۰۰۰ قبل ازمیلاد) فارس، متعلق به دوره ایلامی است.
باید عنوان نمایم، با توجه به این که واژه ایلام، به معنی سرزمین مقدس و مرتفع می باشد و همچنین با توجه به اهمیت آتش و تقدس آن در در دوره ایلام، برگزاری مراسم و تشریفات مذهبی و تحولاتی که در شکل و فرم آتشدان ها در طی این دوره بوجود آمده، موضوع این تحقیق انتخاب شد.

مختصری پیرامون تاریخ سیاسی و جغرافیای ایلام

شواهد و مدارک باستان شناسی، گویای آن است که نخستین تمدن های بشری در منطقه ای که آن را مشرق زمین می نامند، بوجود آمد. باستان شناسان، مهمترین عامل رشد و توسعه این تمدن ها را وجود رودخانه های پر آب، زمین های حاصلخیز، جمعیت فراوان، داد و ستدهای تجاری و مبادلات فرهنگی می دانند.
یکی از مهم ترین تمدن های کهن خاورمیانه، تمدن ایلام است. والتر هینز می گوید، سومری ها، حرف اختصاری نیم (nim) را برای عیلام، به کار می بردند و این کلمه در زبان سومری به معنای بالا است. از این جا می توان نتیجه گرفت که برای ساکنان بین النهرین، ایلام واقعی در «بالا» و در پشت کوه های خوزستان قرار داشت (هینز ۲۱:۱۳۷۵). اما خود ایلامی ها، سرزمین خویش را به گونه ای دیگر نوشته اند. دکتر نگهبان، عنوان می کند که ایلامی ها سرزمین خود را به خط میخی، سرزمین «هل تم آتی» یا «هاتمتی» خوانده اند، که احتمالاً «التمتی» تلفظ می گردیده است. این کلمه از دو قسمت، هل به معنی سرزمین و تمتی به معنی مقدس یا خدایان، تشکیل گردیده و در مجموع به معنی سرزمین مقدس یا سرزمین خدایان می باشد (نگهبان ۴۵۲:۱۳۷۱). دکتر نگهبان در ادامه سخن خویش در مورد نام ایلام می گوید: «سومریان، کشور آن ها را ایلام یعنی محل یا سرزمین مرتفع نامیده اند، و این مطلب خاطر نشان می سازد که آن ها نه فقط دشت وسیع و پهناور خوزستان را در اختیار داشتند، بلکه ارتفاعات شرقی و شمالی این منطقه و بیشتر نواحی زاگرس، در اختیار آن ها بوده است (همان).»
در مورد محدوده و وسعت ایلام، نظرهای مختلفی بیان شده است، اما آن چه که مسلم است، وسعت و گستره این تمدن در ادوار مختلف، بنا به مقتضیات و شرایط سیاسی حاکم، فرق می کرده است.
پیر آمیه، عنوان می کند که وسعت این امپراطوری در دوره اعتلاء، از بین النهرین در مغرب تا دره سند در مشرق، بوده است و از منطقه خلیج فارس در جنوب تا کویر مرکزی فلات ایران و نواحی اصفهان در شمال، و در مغرب قسمت های شمالی کوه های زاگرس، بوده است. اما با این حال، ایالاتی وجود داشتند که در طول حیات دیرینه این تمدن کهنسال، جزو قلمرو همیشگی آن محسوب می گشتند. این ایالات عبارت بودند از: سوزیان (شوش)، آوان، در شمال غربی شوش و کنار رودخانه های دز و کرخه، سیماش که شامل قسمت شمال و شمال شرقی خوزستان و دارای نواحی کوهستانی بوده، آنزان یا آنشان که به منطقه شرقی و جنوب شرقی مال امیر بختیاری اطلاق می شده، و پارسوماش که شامل مسجد سلیمان امروزی، بوده است (پیر آمیه ۲:۱۳۷۲).
آنچه تاکنون در مورد اصل و نژاد ایلامی ها گفته شده، از اتفاق نظر مشترکی برخوردار است. این ها بومیانی بودند که قبل از ورود آریائی ها، دارای تمدن درخشانی بودند.
دکتر نگهبان می گوید، نخستین خطی که ایلامی ها از خود به یادگار گذاشته اند، خط پیکتوگرافی یا خط تصویری است (نگهبان ۴۷۶:۱۳۷۲). هنوز رمز این خط گشوده نشده، زیرا برای بسیاری از علائم، نمی توان معنای دقیق، تعیین کرد و احتمالاً، هرگز به صورت قطعی، روشن نخواهد شد. پس از خط تصویری، ایلامی ها موفق به ابداع یک خط هجایی شدند. این خط موسوم به پروتو– ایلامی می باشد. دانشمندان در ترجمه این خط، نسبت به خط پیشین، موفق تر بودند. اما از آن جایی که قسمتی از زبان ایلامی، کشف نگردیده، تا اندازه ای مبهم بوده و کاملاً ترجمه نشده اند. گوردون چایلد، معتقد است که در پایان هزاره سوم ق.م این خط جای خود را به خط میخی سومری داد و از آن پس، زبان ایلامی را به این خط می نوشتند (چایلد ۱۰۲:۱۳۵۸).
ایالات مهم ایلام شامل شوش، اوان در شمال غربی شوش، سیماش شامل قسمت شمال و شمال شرقی دشت خوزستان و دارای نواحی کوهستان، "انزان یا انشان" در شرق و جنوب شرقی مال امیر بختیاری و پارسوماش که شامل مسجد سلیمان امروزی، بوده است. "اوان" و"سیماش" و "انزان" نام سلسله های ایلامی بوده که مدتی بر ایلام، حکومت کردند.
ایلامی ها در طول تاریخ حیات خود با همسایگان غربی (اکدی ها و سومری ها و آشوری ها) در جنگ و ستیز بودند و در این درگیری ها و کشمکش ها، گاهی غالب و گاهی مغلوب می شدند. به دلیل دارا بودن منابع ذخایر ارزنده این کشور از قبیل سنگ سرب، قلع، مس، نقره، سنگ های مرمر، ابسیدین، دیوریت، و چوب و اسب، بین النهرینی ها را متوجه کشور شرقی خود، می کرد و آن ها برای بدست آوردن این منابع، به ایلام، لشگرکشی می کردند. این هجوم و لشگرکشی یک طرفه نبود، بلکه ایلامی ها نیز به نوبه خود به مناطق دجله و دشت بین النهرین، هجوم برده و آثار گران بها و غنائم زیادی را از آن جا به غنیمت می گرفتند و به ایلام می آوردند که در این رابطه می توان از لوحه "حمورابی" نام برد.
با توجه به طبقه بندی دوره های مختلف بین النهرین (بابل قدیم، بابل میانی، بابل جدید) و یا (آشور قدیم، آشور میانی، آشور جدید) ایلام نیز از نظر تاریخی به دوره های ایلام قدیم، ایلام میانی و ایلام جدید تقسیم می شود که از سال ۱۸۵۰ قبل از میلاد (ایلام قدیم) شروع و تا ۶۴۰ پیش از میلاد (پایان ایلام جدید) خاتمه پیدا می کند. دوره قبل از ایلام قدیم را "پروتو ایلامی" نامیده اند که دلیل آن، وجود خط پروتو ایلامی در این دوره می باشد.

در طول تاریخ ایلام سلسله های مختلفی بر این مملکت حکومت کردند که به اختصار در ذیل خواهند آمد:

۱- سلسله اوان (awan):
اولین سلسله ایلامی که بر ایلام حکومت کرد، سلسله اوان با دوازده پادشاهی که تاکنون شناسائی گردیده اند، بود. با توجه به فهرست شاهان ایلامی و دیگر مدارک موجود باستان شناسی، شروع این سلسله ۲۷۰۰ ق.م می باشد. شاهان و سلاطین این سلسله تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد در ناحیه یا ایالت اوان، حکمرانی کردند. یکی از شاهان معروف اوان"هیتا" می باشد، به دلیل معاهده ای که بین او و "نارامسین"، شاه اکد منعقد گردید، شهرت یافته است. در قسمت مذهب ایلام با معاهده مذکور، بیشتر آشنا خواهیم شد.

۲- سلسله سیماش: (simash)
بعد از سلسله اوان فاصله زمانی ۱۰۰ سال در تاریخ ایلام مشاهده می گردد که تاریخ و وقایع آن هنوز روشن نشده است. بعد از این زمان از سال ۲۱۰۰ ق.م شاهد روی کار آمدن سلسله سیماش هستیم، پادشاهان و سلاطین این سلسله نیز طبق فهرست شاهان ایلامی، دوازده نفر می باشند که تا سال ۱۸۵۰ بر ایلام حکومت کردند.

۳- سلسله های سلاطین ایلام
در این دوره، خانواده های متعددی در ایلام حکومت را در دست گرفتند. با ظهور این سلسله که به بیانی دیگر، شامل دوره های ایلام قدیم، ایلام میانی و ایلام جدید می باشد، کشور ایلام به قدرت، عظمت، اقتدار سیاسی، نظامی و تجاری، دست می یابد. در این زمان، تمام منطقه ایلام به تصرف شاهان و حکام این دوره درآمده و موفق می شوند، امپراطوری و تمدن بزرگی را تشکیل دهند.
سلسله های سلاطین ایلام شامل چند خانواده بود که هر کدام به نوبه خود مدتی بر ایلام حکومت راندند، این خانواده ها عبارتند از:
الف- دوره خانواده پارتی: موسس آن "اپارت" یا "ابارات" بود. این دوره از سال ۱۸۵۰ ق.م شروع و تا سال ۱۵۰۵ ق.م ادامه پیدا می کند. دوره خانواده اپارتی را دوره "سوکالماهو" یا ایلام قدیم نیز می نامند.

ب- خانواده ایلهالکی: سلاطین این دوره از سال ۱۳۵۰ تا ۱۲۱۰ قبل از میلاد بر کشور ایلام فرمانروائی کردند.
ج- دوره خانواده شوتروک ها: این خانواده نیز از سال ۱۲۰۵ تا ۱۱۱۰ قبل از میلاد به مدت ۱۰۰ سال بر نواحی تحت حکومت ایلامی ها، حکمرانی کردند. دوره حکومت، خانواده های ایلهاکی و شوتروک ها را ایلامی میانه می نامند.
د- سلسله ایلام جدید: سلاطین ایلام جدید از سال ۷۶۰ تا ۶۴۰ قبل از میلاد بر کشور ایلام، حکومت کردند. در حد فاصل بعضی از سلسله ها، وقفه هایی وجود دارد که تاریخ و وقایع آن ها به خوبی مشخص نشده است (جوزی ۱۳۷۵: ۱۵-۱۳).

پیشگفتار

تحقیقی که در این کتاب به آن پرداخته شده از نوع کتابخانه ای می باشد، لذا از کتابخانه هایی مانند کتابخانه موزه ملی ایران باستان، کتابخانه دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشکده باستان شناسی استفاده شد. در این بین، مشکلات و مشقت های بسیاری وجود داشت، از جمله این که اکثر کتاب ها و منابع مرجع به زبان انگلیسی، فرانسوی و آلمانی بود، بنابراین سعی بر ترجمه این کتاب ها گردید که در نتیجه وقت زیادی از کار بنده به ترجمه این مطالب، اختصاص داده شد. همچنین از بعضی از مطالب و تصاویر، فیش برداری و عکس برداری شد که حاصل کار در کتاب، گنجانده شد. کل کتاب به چهار فصل، تقسیم بندی شد، به طوری که فصل اول به کلیات، فصل دوم به آتشدان های غیر مستقل، فصل سوم به آتشدان های مستقل، پرداخته شد و در نهایت در فصل چهارم نیز یک نتیجه گیری کلی از کلیه آتشدان های غیر مستقل و مستقل به عمل آمد. بعد از این که کار تحقیقاتی به پایان رسید، کلیه داده ها و اطلاعات موجود، در نمودار و جدولی سیستماتیک، منعکس گردید.

نظرات کاربران درباره کتاب آتشدان ها در دوره ایلام