فیدیبو نماینده قانونی نشر نامک و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب ابن عربی

کتاب ابن عربی

نسخه الکترونیک کتاب ابن عربی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۳,۷۲۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب ابن عربی

ابن عربی در سال ۱۱۶۵ م (۵۶۰ هجری) در اسپانیا متولد شد. او موثرترین و بحث انگیزترین متفکر مسلمانی است که در طول نه قرن اخیر به ظهور رسیده است. سنت صوفیه ابن عربی را با عنوان شیخ اکبر می شناسد و منظور این است که او بزرگ ترین شارح تعالیم صوفیه است. تحقیقات جدید به راستی به این عنوان بزرگ به دیدۀ تردید می نگرد، اما شواهد فراوانی نشان می دهند که این عنوان خاص بی دلیل نیست. به لحاظ کمّی حجم فتوحات المکیه ابن عربی (گشایش های مکی) از مجموع آثار مادام العمر پرکارترین نویسندگان بیشتر است. به علاوه نسخه های خطی مربوط به صدها اثر در کتابخانه ها پراکنده اند و بسیاری از کتاب ها و مقاله ها نیز منتشر شده اند.

ادامه...
  • ناشر نشر نامک
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.21 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۹۲ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب ابن عربی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

 


پیشگفتار مترجم

ابن عربی از عرفای برجسته و به نظر عده بسیاری بزرگترین عارف جهان اسلام و پدر عرفان نظری است. دغدغه اصلی او شناخت انسان و عالم وجود است. او تلاش می کند سطح اندیشه و آگاهی را به پایه ای برساند تا آدمی حقیقت را همان گونه که هست مشاهده و تجربه نماید. منظومه فکری او بر مکاشفات الهی و قوه شگفت انگیز خیال استوار است. این مکاشفات بسیار بنیادین و دیریاب ولی به غایت جذاب است. او پیوندی را میان حق و خلق کشف می کند که بر عشق، محبت و رحمت مبتنی است. افق های بلندی که این اندیشه های دینی و عرفانی به روی انسان می گشاید به قدری بدیع و قابل تامل است که پیوسته آنها را در معرض نقد و بررسی قرار داده و موضع گیری های مختلف و گاه متعارض را موجب شده است. به نظر عده زیادی از اندیشمندان ابن عربی اندیشه های عرفانی را به نقطه ای رساند که پس از او کسی بالاتر از آن نگفته است به همین دلیل او را شیخ اکبر و محی الدین نامیده اند.
از سوی دیگر شدیدترین حملات و انتقادات هم علیه او بوده است به گونه ای که او را مرتد، التقاطی، اباحی مذهب و بالاتر از همه ممیت الدین دانسته اند. عمده انتقادات متوجه نظریه وحدت وجود است. منتقدان یکی پنداشتن وجود و خدا را خلاف دین می دانند و می گویند خالق و مخلوق دو چیز مجزی است که هر دو وجود دارند آنان کثیر بودن واحد و واحد بودن کثیر را غیر ممکن می دانند و معتقدند که نظریه وحدت وجود بر دلایل فیلسوفان ملحد استوار بوده و اساساً منشاء اندیشه های ابن عربی غیر اسلامی است. ادعای ابن عربی به این که خاتم اولیاء محمدی است و ولایت برتر از نبوت است به مذاق آنها خوش نمی آید. آنان برخی تفسیرها و تاویلات ایشان مانند تفسیر او درباره عذاب جهنم و پایان پذیری آن و نیز دیدگاه او درباره ماهیت بت پرستی را نمی پذیرند و نسبت به فراگیر بودن رحمت الهی خوش بین نیستند و به طور کلی آموزه های ابن عربی را موجب سست شدن ایمان و اعتقاد اسلامی و نوعی نسبی گرایی می دانند.
علیرغم همه این انتقادات تاثیرات ابن عربی در تمام مناطق اسلامی گسترده و پرهیجان بوده و این تاثیرات از حوزه تصوف فراتر رفته و تا محافل علمی و کلامی امتداد یافته است به طوری که امروزه بسیاری از روشنفکران، نخبگان، دانشمندان و متفکران، در مکتب ابن عربی به جست وجوی پاسخ برای نیازهای فکری خود برآمده اند و اندیشه های شهودی ابن عربی به میزان قابل توجهی جایگزین افکار فلسفی و کلامی شده است. این گرایش در جامعه امروز ایران خصوصاً در میان جامعه علمی و دانشگاهی هم احساس می شود و به همین رو اندیشمندان ما باید با رعایت انصاف و بی طرفی اندیشه های این عارف بزرگ را مطالعه و به مردم معرفی نمایند.
اندیشه های ابن عربی در قرن ۱۹ و ۲۰ در غرب هم طرفدارانی یافته است و عده ای از متفکران و پژوهشگران جهان غرب به طور جدی به تحقیق و بررسی پیرامون آثار و اندیشه های او پرداخته اند و بیش از پیش موجب معرفی اندیشه های این متفکر بزرگ به مسلمانان و غیر مسلمانان شده اند.
در سال های اخیر با مطرح شدن مباحثی چون پلورالیسم در حوزه فلسفه دین، عرفان به طور عام و عرفان ابن عربی به طور خاص مورد توجه بیشتری قرار گرفته است با این ادعا که ابن عربی بیشترین سخن را در باب پلورالیسم دینی و مخالفت با حصرگرایی دارد.
بحث تجربه دینی نیز یکی از مباحثی است که در یکی دو قرن اخیر با گسترش نگاه های برون دینی به دین از اهمیت خاصی برخوردار گشته و در حوزه هایی چون روان شناسی دین، فلسفه دین و پدیدارشناسی دین مطرح شده است. برخی تجربه دینی را با تجربه عرفانی یکی دانسته و حتی تجربه نبوی را نیز نوعی از تجربه دینی و عرفانی قلمداد کرده اند و از این منظر آموزه های ابن عربی را مورد توجه و بررسی قرار داده اند.
در دهه های اخیر محققانی مانند هانری کربن و توشیهیکو ایزوتسو اهمیت فوق العاده آثار ابن عربی را تشخیص داده و تلاش فراوانی کرده اند تا نسبت مفاهیم مطرح شده از سوی او را با اندیشه بشر به طور عام ترسیم نمایند. کسان دیگر نیز هم چون کلود عداس، هیرتن استین و میشل خوتکیوتچ به معرفی برخی جنبه های شخصیتی و تعالیم او پرداخته اند. در این میان یکی از پژوهشگران برجسته پروفسور ویلیام چیتیک است. وی متولد کانتینگ در آمریکا بوده و دکتری ادبیات فارسی خود را در دانشگاه تهران زیر نظر سیدحسین نصر دریافت کرده است. او به مدت سی سال از ویرایشگران دانشنامه ایرانیکا بوده و هم کنون استاد دانشگاه استونی بروک نیویورک می باشد.
ویلیام چیتیک دهها اثر ارزنده در حوزه عرفان اسلامی و عرفان ابن عربی از خود به جا گذاشته که تعدادی از آنها به فارسی ترجمه شده است از جمله این آثار می توان به کتاب عوالم خیال ترجمه قاسم کاکائی، درآمدی به تصوف ترجمه محمدرضا رجبی، درآمدی بر تصوف و عرفان اسلامی ترجمه جلیل پروین و شرح سرفصل های فصوص الحکم ترجمه حسین مریدی اشاره کرد. کتاب Ibn’Arabi Heir to the prophets که در اینجا با عنوان ابن عربی وارث پیامبران ترجمه می شود دارای ۹ فصل و ۱۵۲ صفحه می باشد. این کتاب علیرغم مختصربودنش یک دوره تقریباً کامل و تحلیلی از جهان بینی ابن عربی و اصول دین از دیدگاه او را ارائه می کند که شامل توحید، نبوت و معاد است. وحدت وجود، نظریه تجلی و خیال، تاکید بر کشف و شهود و نقش و جایگاه لطف و گشایش الهی در معرفت حق، ضرورت نگاه از دو منظر تنزیه و تشبیه، یگانگی شهود و وجود، نسبیت معرفت، نقش بنیادین عشق، ذکر و رحمت در تکوین و بقای عالم وجود، ولایت و خلافت الهی و انسان کامل از مباحث عمده این کتاب می باشد.
ترجمه این اثر و تحقیق پیرامون آن از دو جهت واجد ارزش و اهمیت است؛
اول از این جهت که بررسی و مطالعه افکار و اندیشه های اندیشمندانی چون ابن عربی می تواند گره گشای بسیاری از ابهامات اساسی و بنیادین بشر در شناخت حقیقت باشد. نسل امروز که خود را در میان انبوهی از مطالب و اطلاعات و دست ساخته های خود می بیند بیش از گذشته به شناخت حقیقت و هویت خود نیاز دارد. مدیریت جوامع پیچیده امروزی بدون داشتن جهان بینی کارآمد و فراگیر الهی و براساس منافع و تنگ نظری های شخصی و گروهی و غیرانسان دوستانه خسارت های زیادی در عرصه های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و دینی ایجاد کرده است. افکار و اندیشه های ابن عربی الهی، عام، فراگیر و بشردوستانه است و می تواند در مدیریت زندگی فردی و اجتماعی بشر تاثیرات مثبتی داشته باشد.
اهمیت دیگر ترجمه این اثر به جایگاه برجسته مولف آن مربوط می شود ویلیام چیتیک از اندیشمندانی است که مدت زیادی از عمر خویش را صرف پژوهش عرفان ابن عربی و دیدگاه های او کرده است. تحصیلات و تحقیقات نسبتاً طولانی او در ایران و دقت نظر، پشتکار و مطالعات وسیع امکان پرداختن به این کار مهم را به او داده است. نکته قابل توجه در تحقیقات این محقق برجسته این است که او برخلاف بسیاری از پژوهشگران خارجی و داخلی که بیشتر وقت خود را بر کتاب فصوص الحکم گذاشته اند به تحقیق وسیع پیرامون کتاب عظیم فتوحات المکیه پرداخته است.
از طرفی امتیاز ویلیام چیتیک این است که او مسائل و معضلات فکری امروز دنیا را بهتر می شناسد و می تواند پرسش هایی را از ابن عربی بپرسد که متفکران امروز بیشتر با آن مواجه اند و در نتیجه می تواند پاسخ های کارسازتری از او دریافت نماید.
در اینجا لازم است به چند نکته درباره ترجمه این متن اشاره شود؛
۱. مولف در این کتاب بیش از ۱۲۲ مورد نقل قول مستقیم از کتاب فتوحات المکیه دارد. تمامی این استنادات با مراجعه به متن اصلی مورد دقت و بازبینی قرار گرفته و با ترجمه انگلیسی تطبیق داده شده است و متن عربی در ذیل هرکدام از صفحات عیناً درج گردیده تا خواننده اطمینان بیشتری از صحت ترجمه حاصل نماید. متن عربی آیات و احادیث مورد استناد هم حتی الامکان با ذکر منبع در پاورقی آمده است.
۲. برای ایضاح مطلب گاهی یک یا چند کلمه به متن مولف اضافه شده است. این کلمات در داخل { } قرار گرفته اند.
۳. معادل انگلیسی برخی لغات و اصطلاحات عرفانی در ذیل هر کدام از صفحات عیناً درج شده است.
۴. معادل هجری سال های میلادی پس از تاریخ های میلادی در داخل پرانتز ذکر شده است.

مقدمه

ابن عربی در سال ۱۱۶۵ م (۵۶۰ هجری) در اسپانیا متولد شد. او موثرترین و بحث انگیزترین متفکر مسلمانی است که در طول نه قرن اخیر به ظهور رسیده است. سنت صوفیه ابن عربی را با عنوان شیخ اکبر(۱) می شناسد و منظور این است که او بزرگ ترین شارح تعالیم صوفیه است. تحقیقات جدید به راستی به این عنوان بزرگ به دیده تردید می نگرد، اما شواهد فراوانی نشان می دهند که این عنوان خاص بی دلیل نیست. به لحاظ کمّی حجم فتوحات المکیه ابن عربی (گشایش های مکی) از مجموع آثار مادام العمر پرکارترین نویسندگان بیشتر است. به علاوه نسخه های خطی مربوط به صدها اثر در کتابخانه ها پراکنده اند و بسیاری از کتاب ها و مقاله ها نیز منتشر شده اند.
اما اهمیت یک اثر نباید با بزرگی حجم آن ارزیابی شود. به همین دلیل لازم است با دقت به محتوای همه آن نوشته ها توجه کنیم. احتمالاً هیچ کس تاکنون همه آثار ابن عربی را نخوانده است و علمای انگشت شماری می توانند ادعا نمایند که کل فتوحات را خوانده اند حتی در این صورت نیز خواندن یک چیز است و فهمیدن چیز دیگری است. ابن عربی همیشه یکی از دشوارترین نویسندگان به شمار می آید. این مطلب علاوه بر دانش فوق العاده مرهون عوامل بسیاری از جمله بالا بودن سطح استدلال، تغییر مداوم دیدگاه ها و تنوع سبک نگارش اوست. لازمه تحلیل و تفسیر کامل فقط یک صفحه از فتوحات خواندن صفحات زیادی متون عربی است و زمانی که ترجمه آن به یک زبان غربی مطرح است کار به مراتب مشکل تر می شود.
می توان گفت سختی آثار ابن عربی به این دلیل است که او مطالب پیچیده آثار پیشین را به نگارش درآورد بی آنکه نیازی به انجام این کار باشد. در واقع ما در اینجا با رویکردی نسبت به دانش اسلامی سر و کار داریم که به طور چشمگیری بنیادی است تا آنجا که او هیچ سلف واقعی ندارد. به یقین نویسندگان مهمی در طول سده قبل از ابن عربی تعالیم صوفیه را به لحاظ نظری تبیین کردند. اما حتی در قیاس با بزرگترین آنها مانند غزالی، ابن عربی تحول اساسی را در این زمینه نشان می دهد.
زمانی که غزالی می گوید مکاشفه یعنی معرفت بی واسطه ای که خدا به اولیاء خاص خود اعطا می کند، نباید در کتاب ها نوشته شود به سنت غالب صوفیه متقدم اشاره می نماید (هرچند او همیشه از این توصیه خود پیروی نمی کند). ابن عربی این ممنوعیت را کاملاً نادیده می گیرد و حاصل مکاشفه را برای ملاحظه همگان فاش می نماید. گرچه نباید تصور کرد که او به سبک یک عارف خیال پرداز با ثبت مکاشفات، مشاهدات و تجربیات خود فقط به یک نگاه اجمالی وسوسه انگیز از عالم معنا بسنده می کند.
با مطالعه مقدمه عالی کتاب "بخشنده مطلق، اندیشه و حیات معنوی ابن عربی" اثر استفن هیرتن استین(۲) درباره حیات ظاهری و باطنی ابن عربی این نتیجه حاصل می شود که او در اصل یک عارف بود. هیرتن استین با مطالعه آثار ابن عربی ترجمه ای قابل قبول از مطالب او ارائه می کند مطالبی که مربوط به زندگی نامه، مکاشفات و الهامات او است. هرچند در واقع اغلب نوشته های او از چنان دقت منطقی برخوردار است که می توان آن را در زمره تحقیقات اسلامی قرار داد.
پس از فوت ابن عربی در ۱۲۴۰ م (۶۳۸ هجری) تعالیم او به سرعت در سرتاسر عالم اسلامی و به هر جایی که اسلام وارد شد از آفریقای سیاه و بالکان تا اندونزی و چین گسترش یافت. دلیل انتشار این تعالیم به یقین نگرانی علماء گوناگون علوم عقلی از این باورهای عرفانی نبود آن هم علمائی که نخبگان مسلمان را تشکیل می دادند بلکه برعکس آنها با شنیدن استدلالات و ملاحظه عظمت تعالیم او قانع می شدند. او برای اثبات صحت نظراتش دلایلی قوی ارائه می کرد که بر مجموعه معارف اسلامی مبتنی بود به همین دلیل توجه علما را به خود جلب می نمود. تعداد زیادی از این علماء دیدگاه های اساسی و بسیاری از اصطلاحات علمی او را اقتباس کردند و عده ای نیز نسبت به برخی از تعالیم او انتقاد داشته یا به طور کامل آنها را رد می کردند اما هیچ محقق با انصافی به سادگی نمی توانست او را نادیده بگیرد.
دیدگاه ها و نظرات ابن عربی برخلاف انتظار، مخاطبان محدودی نداشت. این دیدگاه ها به تدریج وارد عرصه های ریز و درشت فرهنگ اسلامی شدند. این مهم تنها به دلیل نفوذ گسترده سلسله های تصوف که نقش مهمی در بافت جوامع اسلامی داشتند حاصل نشد، بلکه دلایل متعددی داشت. برخی از سلسله های تصوف اساساً ابن عربی را به عنوان یکی از رهبران فکری و معنوی خود قبول نداشتند.
شهرت ابن عربی در میان صوفیه نباید به این معنا تلقی شود که آثار او به طور گسترده مورد مطالعه آنها قرار گرفته است. در واقع اکثریت وسیع صوفیه محقِّق نبودند و دانش لازم را برای مطالعه آثار او نداشتند. هرچند آنها عموماً به عنوان افرادی اندیشمند و تحت عنوان مشایخ و مرشدها به زبانی سخن می گفتند که تا حد زیادی توسط ابن عربی یا پیروان مستقیم او رواج یافته بود.
یکی دیگر از راه های نفوذ گسترده ابن عربی انبوهی از اشعار رایج به زبان هایی مانند فارسی، ترکی و اردو بود. بسیاری از شعرای بزرگ دانش آموخته عرفان اسلامی بودند و مفاهیم و دیدگاه های برآمده از مکتب فکری او را به کار می بردند.
از سوی دیگر تاثیر عمیق و آوازه نام ابن عربی به دلیل توجه جدی نوگرایان و اصلاح طلبان به او از نیمه دوم قرن بیستم است. ابن عربی به طور خاص و تصوف به طور عام شاخص های مناسبی برای داشتن یک تصور کلی از جامعه اسلامی سنتی در نظر گرفته شدند. در سال های اخیر علاقه به آثار او در سراسر دنیای اسلام مجدداً به طور چشمگیری احیاء گردیده است خصوصاً در میان جوانان سرخورده از انواع گوناگون ایدئولوژی های نو که آخرین آن بنیادگرایی است.
بسیاری از شرق شناسان متقدم ابن عربی را به دلیل ناهمگونی دیدگاه هایش نادیده گرفتند. بررسی های اخیر خصوصاً تحقیقات سنت شکنانه هانری کربن و توشیهیکو ایزوتسو به او اعتبار آکادمیک بخشید. محققان درباره محتوای آثار ابن عربی هر نظری که داشته باشند هیچ کس نمی تواند انکار کند که او نقطه عطفی در تاریخ اسلامی و نیروی تعیین کننده اساسی در تمدن اسلامی متاخر است.
کسانی که هم چنان نسبت به تمدن ساز بودن ماموریت های تبلیغی غرب و برتری عقلانیت علمی بر همه معارف دیگر اصرار دارند، ممکن است تاثیر گسترده ابن عربی بر فرهنگ اسلامی دوران ماقبل مدرن را دلیل کافی علیه خود او تلقی نمایند. دیگران ممکن است او را یک عقیده نوظهور و ارائه کننده دیدگاه هایی بدانند که وضعیت بشر را برای همیشه و در همه جا روشن می کند.

زندگی ابن عربی

حال برای آنهایی که با زندگی نامه ابن عربی آشنا نیستند خلاصه مختصری از زندگی او را ارائه می دهم: متون عربی عموماً او را ابن العربی می نامند (با حرف تعریف). او اغلب آثارش را با عنوان ابوعبداالله محمد بن العربی الحاتم الطایی می نگارد. ابن عربی تا بدانجا پیش رفت که محی الدین(۳) نامیده شد. او در سال ۱۱۶۵ م (۵۶۰ هجری) در مرسیه اندولسیا (اسپانیا) متولد شد. پدرش علی ظاهراً برای محمد ابن سعد بن مردنیش والی شهر کار می کرد. در ۱۱۲۷ م (۵۲۲ هجری) مرسیه توسط سلسله موحدون فتح شد و علی خانواده خود را به سیویل (اشبیلیه) برد و در آنجا دوباره به خدمت دولت درآمد.
ابن عربی در محیط دربار بزرگ شد. تحقیقات اخیر نشان می دهد که او تحت آموزش های نظامی قرار گرفت. او به عنوان دبیر به استخدام حاکم سیویل (اشبیلیه) درآمد و با دختری به نام مریم از یک خانواده بانفوذ ازدواج کرد.
ابن عربی در کودکی هیچ گونه آموزش دینی خاصی ندید و خود او می گوید که بیشتر وقت خویش را با دوستانش به تفریح و خوشگذرانی سپری می نمود هرچند در اوایل بیست سالگی تحت تاثیر ندائی روحانی قرار گرفت که بی درنگ منجر به الهامی از جانب خداوند شد. او می گوید هر چیزی که بعدها گفت و نوشت "تفصیل آن حقیقت کلی است که در آن شهود بدان نائل شد"(۴) (فتوحات، جلد ۲-۵۴۵/۱۴). ابن عربی در اوایل این دوره الهاماتی از عیسی(ع) داشت که او را نخستین راهنمای خود در سیر الی االله می داند.
پدر ابن عربی دوست قاضی و فیلسوف خود ابن رشد را در جریان دگرگونی حال فرزند خود قرار داد. به گفته ابن عربی ابن رشد درخواست ملاقات با او را نمود. گفت وگویی که در این ملاقات میان آن دو به عمل آمد و در برخی تحقیقات مربوط به ابن عربی خصوصاً تحقیقات کربن نقل شده است نشان دهنده تفاوت زیادی است که ابن عربی میان علم رسمی اندیشمندان علوم عقلی و مکاشفه قائل است، مکاشفه کسانی که به ذات امور بصیرت دارند و او از آنها به عنوان عارفان(۵) یاد می کند.
ابن عربی به محض این که دیدگاه اولیه اش نسبت به تصوف تغییر کرد، زندگی خود را صرف سیر و سلوک نمود. یک عبارت پیچیده در فتوحات به این معنا تفسیر شده است که او تا سن بیست سالگی وارد آموزش رسمی صوفیه نشد. اما الهام تحول آفرین و ملاقات با ابن رشد به یقین چند سال پیشتر، یعنی قبل از سن بلوغ رخ داده بود. او به تدریج نزد بسیاری از مشایخ صوفیه به تحقیق پرداخت. (دو روایت او از این تحقیقات توسط رالف استین(۶) تحت عنوان صوفیه آندلوسیا ترجمه شده است) او هم چنین نزد اساتید بسیاری در زمینه دیگر علوم اسلامی تحصیل کرد و در نوشته ای به اسامی هفتاد معلم در زمینه های مختلف مانند حدیث، قرائت قرآن، تفسیر قرآن و فقه اشاره می کند.
ابن عربی برای اولین بار در حالی که ۲۰ سال داشت به تونس سفر کرد. در ۱۲۰۰ م (۵۹۷ هجری) یک الهام موجب عزیمت او به شرق شد. در ۱۲۰۲ م (۵۹۹ هجری) فریضه حج را به جا آورد و از جمله مجدالدین اسحاق، محققی از مالاتیا را ملاقات کرد و او را در بازگشت به آناتولی همراهی نمود. در مسیر آناتولی برای مدتی در موصل اقامت گزید و در همان جا توسط ابن جامی به خرقه پوشی نائل آمد. ابن جامی خود خرقه را از خضر یعنی راهنمای معنوی ابدی دریافت کرده بود. خضر کسی است که اولین اشاره به او در منابع اسلامی، روایت قرآنی ملاقات رمزی او با حضرت موسی(ع) (قرآن ۱۸/۶۵ -۸۲) است. ابن عربی به تعدادی از ملاقات های خود با خضر اشاره می کند که هانری کربن این مطلب را در مطالعات بنیادی خود بیان کرده است هرچند این اظهار کربن که خضر نخستین راهنمای ابن عربی بوده، مبنایی ندارد.
ابن عربی سال ها در ترکیه، سوریه و مصر از شهری به شهر دیگر مسافرت کرد و بار دیگر مکه و مدینه را زیارت کرد. در سال های ۱۲-۱۲۱۱ م احتمالاً همراه مجدالدین اسحاق در بغداد بود. مجدالدین کسی است که توسط سلطان کیکاووس اول (۱۹-۱۲۱۰) برای انجام ماموریتی از قونیه به دربار خلیفه اعزام شده بود. ابن عربی روابط خوبی با سلطان داشت و توصیه نامه ای هم برای او نوشت. او هم چنین دوست حاکم حلب ملک عزیز (۱۲۱۸-۱۱۸۶ م) یکی از پسران سلطان و معلم حاکم دمشق مظفرالدین ایوبی بود. مصاحبت او با خانواده سلطنتی دو چیز را نشان می دهد؛ اول مبین علو تربیت او است؛ زیرا او به همه آداب صحیح گفتار و رفتار که در درون یک طبقه بالای اجتماعی لازم بود تعلیم یافت و دوم نشان دهنده نقش مهم محققان به عنوان مشاور و رایزن و حتی معلم پادشاهان است. روابط او با خانواده سلطنتی هم چنین نشان می دهد که عرفان مانع دخالت او در نهادهای سیاسی و اجتماعی زمان نبود.
براساس برخی روایات ابن عربی بعد از مرگ مجدالدین با همسر او ازدواج کرد و پسرش صدرالدین قونوی (متوفی به ۱۲۷۴ م (۶۳۷ هجری)) را بزرگ کرد. قونوی با تربیت محققان بسیار معروف و به یادگار گذاشتن چندین کتاب ارزشمند به مرید برجسته ابن عربی تبدیل شد. ابن عربی در ۱۲۲۳ م (۶۲۱ هجری) برای همیشه در دمشق اقامت گزید و در همان جا به تامل و نوشتن پرداخت. حلقه ای از شاگردان از جمله قونوی تا زمان مرگش در ۱۲۴۰ م (۶۳۸ هجری) به او خدمت کردند. کار اصلی او در طول این سال ها فتوحات بود که از آن دو چاپ جدید داریم. هرچند او یک نویسنده پرکار بود. عثمان یحیی در تحقیقات جامع خود درباره ۸۵۰ اثر منسوب به او، ۷۰۰ اثر را معتبر می داند که از آنها بالغ بر ۴۰۰ اثر باقی است. تعدادی از این آثار مقاله هایی کوتاه هستند اما بیشتر آنها در حد یک کتاب اند. بنا به روایتی او به نوشتن تفسیر قرآن مبادرت کرد که تقریر ناتمام آن طولانی تر از فتوحات بود اما هیچ نسخه خطی شناخته شده ای از آن باقی نمانده است. معروف ترین آثار او این سه کتاب هستند:
۱. فصوص الحکم (نگین های حکمت)؛ طی قرن ها مریدان ابن عربی بیشترین اعتبار را برای این کتاب قائل بوده و بالغ بر یک صد تفسیر بر آن نوشته اند. ابن عربی در این کتاب براساس آیات قرآن و احادیث به تفصیل نشان می دهد که ۲۷ پیامبر از آدم(ع) تا محمد(ص) در شخصیت و شیوه زندگی پیامبرانه خود هریک حکمتی را آشکار کردند که نشان دهنده یکی از صفات الهی است.
۲. فتوحات المکیه؛ این کتاب خلاصه ای جامع از مابعدالطبیعه، خداشناسی، جهان شناسی، انسان شناسی معنوی، روانشناسی و فقه است. سرفصل های آن شامل معانی باطنی شعایر اسلامی، مقامات سالکین در سیر الی االله و فی االله، ماهیت سلسله مراتبی عالم وجود، معنای روحانی و هستی شناختی حروف الفبای عربی، معانی هریک از اسماء ۹۹گانه الهی و نیز شامل مفهوم پیام های مختلف پیامبران گوناگون است.
۳. ترجمان الاشواق؛ این مجموعه کوتاه از اشعار عاشقانه در پی دیدار ابن عربی با نَظّام دختر زیبای یک محقق بزرگ اصفهانی در اولین زیارتش از مکه به او الهام شد که نخستین اثر ترجمه شده ابن عربی به زبان انگلیسی است. او هم چنین در پاسخ به منتقدان خود و برای اثبات این که این اشعار به حقایق روحانی ارتباط دارند نه عشق زمینی، تفسیر مفصلی درباره آن نوشت.
*
در تابستان سال ۲۰۰۰ انتشارات وان ورد مرا به نوشتن کتابی درباره زندگی و آثار ابن عربی دعوت کرد. با تحقیقات ارزنده کلود عدّاس در کتاب در جست وجوی کبریت احمر و سفر بی بازگشت و کتاب بخشنده مطلق اثر استفن هیرتن استین مواجه شدم. من نمی توانستم یک رویکرد جدید نسبت به زندگی ابن عربی داشته باشم. از این رو تصمیم گرفتم بر تعالیم او تاکید کنم و با این تصور که این رویکرد با شیوه سنتی تحقیق درباره ابن عربی سازگارتر است توانستم خود را به انجام این کار راضی کنم.
تا آنجا که می دانیم نوشتن زندگی نامه یک ابتکار جدید است. و به اعتقاد من اطلاع از جزئیات زندگی شخصی مردم به این دلیل اهمیت دارد که آگاهی بیشتری درباره خودمان به ما ارائه می کند تا آنها. قبل از قرن بیستم هیچ گزارش جامعی از زندگی ابن عربی در دسترس نبود. در عالم اسلامی ماقبل مدرن آگاهی از این که او یک محقق برجسته یا ولی بزرگ یا یک مرتد بزرگ است کافی بود. کسانی که خواستار شناخت ابن عربی بودند به جای توجه به زندگی او جذب افکار او می شدند.
من اولین بار هشت سال قبل به فکر نوشتن مقدمه ای جامع درباره جهان بینی ابن عربی افتادم و نهایتاً زمانی که تصمیم گرفتم کتابی در حد متعارف منتشر کنم طریق صوفیانه معرفت(۷) را به چاپ رساندم (۱۹۸۹ م) با امید به این که اثر بعدی کار کامل تری باشد. زمانی که جلد دوم یعنی تجلی خداوند(۸) (۱۹۹۸) به پایان رسید ناگزیر به دنبال نوشتن اثر سوم بودم که در مسیر پیشرفت امری عادی است. حتی اگر اثر سوم را هم تمام نمایم بی تردید به امید اثر چهارم خواهم بود. منظور از بیان این مطالب این است که در اینجا من هم برای ارائه یک مقدمه مناسب درباره تعالیم ابن عربی تلاش می کنم. مطالب این کتاب بیشتر، مجموعه تلاش هایی برای دست یابی به شیوه نگرش ابن عربی به مسائل گوناگون است. هدف من صرفاً معرفی اندیشه ابن عربی به خوانندگانی است که با مطالب او آشنا نیستند یا یادآوری دیدگاه های او برای کسانی است که او را می شناسند.
دو فصل اول به رابطه میان تعالیم ابن عربی و تلقی او از خود به عنوان خاتم اولیاء محمدی و عاشق خدا مربوط است. فصل سه و چهار در خصوص رابطه میان خدا و انسان ها بر مبنای عشق و ذکر است. فصل پنج و شش از ماهیت معرفت و نقش آن در صیرورت بشر و اهمیت درک صحیح عالم خارج بحث می کند. فصل هفت و هشت نگاهی گذرا از عالم خیال خصوصاً رابطه آن با نفس و مرگ را ارائه می نماید. فصل نهم و پایانی نقش محوری رحمت الهی در زندگی پس از مرگ را بررسی می کند.(۹)

میراث

ابن عربی هدف دین را دستیابی به کمال انسانی در سه بعد اعمال، احوال و معرفت می داند. و عموماً کسانی را که به این هدف می رسند انسان کامل(۱۳) می نامد که یکی از معروف ترین اصطلاحات فنی او است. کلمه انسان دلالت جنسی ندارد از این رو در اینجا، کلمه انگلیسی "man" باید به همین معنا در نظر گرفته شود. قرآن به عنوان منبع اصلی مفهوم انسان کامل هم به رجال اشاره می کند هم به نساء. محمد(ص) فرمود؛ "در میان مردان، افراد بسیار و در میان زنان مریم و آسیه (همسر فرعون) به کمال رسیده اند".
اولین نمونه ها از میان کسانی که به کمال رسیده اند پیامبران هستند که سرسلسله آنها حضرت آدم(ع) است. پیامبران را می توان انسان های کاملی دانست که خداوند آنان را به عنوان الگوهایی برای نوع بشر آفرید.
به دلایل گوناگون مهم ترین و اساسی ترین بعد کمال، معرفت است که موجب بصیرت و قرار دادن هر چیزی در جایگاه مناسب خود می شود. ابن عربی می نویسد: "انسان هر قدر کامل تر شود خداوند بصیرت بیشتری به او اعطا می کند و او را به حقایق متحقق می سازد"(۱۴) (فتوحات، جلد ۲- ۵۲۵/۲).
"تحقق" فعلیت کامل مقام انسانی است و "حقایق" همان چیزهایی هستند که واقعاً وجود دارند یعنی چیزهایی که در علم خداوند قرار دارند. متحقق شدن به حقایق به معنای درک حقایق آنچنان که هستند و واکنش مناسب در برابر آنها است. به عبارت دیگر لازمه تحقق، هم معرفت است هم عمل. در فصل های بعد مفهوم دوگانه این کلمه به خوبی تبیین خواهد شد.
دستیابی به کمال با پیروی از یک الگوی نبوی به شناخت شکل خاصی از حقیقت می انجامد. حقایق بی شمارند از این رو فقط خدا همزمان از همه آنها آگاه است. با این حال انسان ها می توانند اصول همه حقایق را بشناسند. ابن عربی بارها الگوهای گوناگون شناخت حقایق را به اسماء االله نسبت می دهد. اسمائی که قرآن مکرر از آنها یاد می کند. پیامبران نسبت به روشی که اسماء الهی خاص از طریق آن آثار خود را نشان می دهند و احکام خود را در عالم آشکار می سازند بصیرتی ویژه دارند.
هر پیامبر میراثی دارد. مضمون حدیثی که ابن عربی اغلب به آن اشاره می کند این است که علماء یعنی کسانی که علم آنها ناشی از خدا و تعالیم نبوی است، وارث پیامبرانند. از نظر ابن عربی "در هر عصری باید دست کم ۱۲۴۰۰۰ ولی خدا باشد یعنی یک وارث برای هر پیامبر"(۱۵) (فتوحات، جلد ۳- ۲۰۸/۱۴). میراث های نبوی نشان دهنده تمام انواع ممکن از تجربیات معتبر و معارف صحیح از خدا، جهان و نفس هستند. به عبارت دیگر برای نیل به معرفت حقیقی باید خدا را طبق یک الگوی ویژه از کمال انسانی که پیامبری خاص معرف آن است شناخت و براساس آن عمل کرد. بدون این واسطه های برگزیده الهی هیچ کس نسبت به امور آن گونه که هستند آگاه نمی شود.
مسئله اساسی در آثار ابن عربی این است که مردم چگونه می توانند وارث یک وارث نبوی شوند. تا آنجا که به اراده انسان بستگی دارد آسان ترین پاسخ این است که مردم باید تابع رهنمودهای یک پیامبر باشند. اما رهنمودهای بیشتر پیامبران به ما نرسیده است. پس تنها راه دستیابی به میراث پیامبران کسب این رهنمودها از طریق محمد(ص) است کسی که پیامش جامع همه پیام های انبیاء پیشین است. هرچند در نهایت اعطای میراث نبوی به فردی معین به خواست خداوند است.

نظرات کاربران درباره کتاب ابن عربی

ممنون بابت قرار دادن این مجموعه عالی
در 2 ماه پیش توسط مصطفی شکوری مغانی