فیدیبو نماینده قانونی انتشارات دانشگاه تهران و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب پل از منظر معماری

کتاب پل از منظر معماری

نسخه الکترونیک کتاب پل از منظر معماری به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب پل از منظر معماری

در پی گسترش علوم و فنون و توسعه صنعتی جوامع طی دهه‌های اخیر، نیاز‌های علمی و تخصصی متعددی در حوزه‎های مختلف از جمله معماری و مهندسی ایجاد شده است. در حال حاضر یکی از مهمترین نیازهای تخصصی در حوزه معماری کشور اصول طراحی پل‌ها است که با وجود انتشار منابعی در زمینه پل‌های ایران و جهان، نگاه راهبردی و مستقل به مبانی طراحی پل همچنان به عنوان یک ضرورت باقی مانده است. به همین دلیل تدوین منبعی جامع در این زمینه که در برگیرنده تمامی جنبه‌های طراحی پل و تجربیات دهه‌های اخیر، خصوصاً تجربیات ارزشمند سال‌های دفاع مقدس در زمینه طراحل و اجرای پل‌ها باشد، یک ضرورت محسوب می‎شد. کتاب حاضر با عنوان " پل از منظر معماری" دربرگیرنده کلیه مباحث مورد نیاز در زمینه طراحی پل‎ می‌باشد. این کتاب که با بهره‌گیری از آخرین دستاوردهای علمی، تحقیقاتی و اجرایی در زمینه طراحی و اجرای پل‌ها، توسط دکتر سید مهدی هاشمی که سالیان متمادی در دوران دفاع مقدس تجربیات ارزشمندی در این زمینه کسب نموده است، تدوین گردیده می‎تواند به عنوان یک کتاب مرجع مورد استفاده معماران، مهندسان ومدیران اجرایی کشور قرار گیرد.

ادامه...

بخشی از کتاب پل از منظر معماری

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



دیباچه مولف

اصول «زیبایی­شناسی» در «طراحی پل» به «ساختارهای مهندسی» منحصر نمی­شود اما بخشی از اصول جهانی به شمار می­رود که معمولاً با بخشی از «فعالیت­های خلاقانه» بشر ارتباط دارد فعالیت­هایی که در مقوله هنر قرار می­گیرند و هنگام مشاهده آنها احساس هیجان یا لذت به انسان دست می­دهد. زیبایی یا عظمت طبیعت که در طول زمان از طریق فرآیندهای اتفاقی به وقوع پیوسته، در مقوله زیبایی طبیعی قرار گرفته و متمایز از زیبایی هنری است. این­طور می­توان گفت اصولی که در مقوله زیبایی­شناسی قرار می­گیرند تا حد زیادی به عوامل روانشناسی بستگی دارند و بنابراین ساخته ذهن بشرند که پایه و اساس مجزا ندارند. افراد زیادی درباره موضوع زیبایی­شناسی بحث کرده و مطلب نوشته­اند. با توجه به درک افراد از مفهوم مشاهده­پذیر دنیای اطراف ما، ایده­های مختلفی پیروی خواهد شد.
کیفیت عملی سازه پل به ماهیت آن بستگی دارد و تحت تاثیر هر یک از جنبه­های طراحی آن است. برعکس آزادی بیان یک هنرمند یا مجسمه ساز، طراح پل در پیروی از اصول زیبایی­شناسی محدود است. زیرا باید شرایط عملی و اقتصادی را برآورده کند. به هر حال با گذشت زمان و پیشرفت مصالح ساختمانی جدید و تکنیک­ها و نیز درک صحیح­تری از سازه­ها، امکان بیان حوزه­های زیبایی شناسی افزایش یافته و به افزایش بینش و بصیرت منجر شده است. پل از مهم­ترین بناها و زیرساخت­های توسعه شهری و منطقه­ای است. در ایران شکل پل کمتر مورد­ توجه قرار می گیرد، در حالی که پل با توجه به شکل آن می­تواند به مثابه یک نماد و حتی نشانه مطرح باشد. توجه به هر دو جنبه سازه و معماری پل می­تواند آن را به عنوان یک اثر مطرح کند. نمونه­هایی از این آثار در ایران قدمت دیرینه دارند. سی و سه پل از آن جمله است. امروزه ارتباط بین سازه و معماری در ابنیه ویژه، به ویژه پل­ها بسیار کم شده است. فرم یک ساختمان از عوامل مختلفی از جمله مصالح، عملکرد، مباحث زیباشناختی، روش­های ساخت و اجرا، محدودیت­های اقتصادی تاثیرپذیر است. از بین آنها به مباحث زیباشناختی و شکل معماری کمتر توجه می­شود. پل­ها در طول زمان از انواع مختلفی برخوردار شده­اند. از بین آنها پل­های شهری نیز دارای تنوع و کارکردهای مختلفی­اند. پل­های روگذر اتومبیل­رو، ریلی، عابر پیاده و غیره از این دست­اند. افزایش تعداد این پل­ها در سیما و منظر شهری بسیار موثر است. از این رو، توجه به شکل و جنبه­های معمارانه پل که موثر از ملاحظات سازه­ای است از مهم­ترین ضروریات این بررسی است. ارائه شکلی از پل با توجه به ملاحظات سازه­ها، بهبود عملکردی و محدودیت­های اجرایی و در عین حال توجه به جنبه­های زیبایی­شناسانه از دیگر اهداف آن است.
«کنت» اولین کسی بود که زیبایی­شناسی را مستقل از منطق و اصول اخلاقی ارزیابی کرد. بر طبق اصول ترکیب، زیبایی مربوط به پل­ها را نمی­توان با استفاده از واژگان و اصطلاحات ساده بیان کرد، بلکه به تعداد بیشماری مشخصه بستگی دارد که از میان آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد: یکپارچگی، هارمونی و ریتم ترکیب، کاراکتر، نسبت مناسب، ترتیب متعادل، تضاد در شکل و جرم، رنگ و زمینه مواد و مقاومت و ثابت بدون بزرگی و سنگینی غیرضروری. از طرف دیگر، قواعد بیانگر شیوه­های کسب نتایجی­اند که با اصول ترکیب مطابقت دارند. در هر حال واضح است که این قوانین جنبه کلی و کاربرد جهانی دارند. قواعد ساختارهای خاصی دارند که لزوماً طیف کاملی از پدیده­های زیبا را در بر نمی­گیرند و یا لزوماً بهترین روش به شمار نمی­روند. اختلاف نظرهای زیادی در مورد لزوم و ارزش قواعد وجود دارد. امروزه بیشتر هنرمندان و معماران بر این نظر توافق دارند که هیچ قاعده­ای وجود ندارد که با استفاده از آن بتوان کیفیت هنر یا معماری را اندازه گرفته یا به وجود آورد. حتی اگر چنین ارزش­هایی در مفهوم نئوپلاتونیک مطلق بودند، برای تحلیل برحسب فر آیندهای پیچیده ادراک بشر، مهم و گنگ به نظر می­رسند. در نهایت، در این نوشتار سعی شده به مقوله پل از منظر معماری بیشتر بپردازیم.

فصل اول: کلیات و تعاریف

۱-۱- درآمد فصل
پل­ها از مهم­ترین سازه­های مصنوع بشر به شمار می­روند که نقشی اساسی در مراسلات و ارتباطات و شبکه حمل و نقل بین منطقه­ای و شهری داشته و دارند، چنانچه امروزه از آنها علاوه بر عملکردهای ارتباطاتی برای دیگر کاربردهای شهری نیز بهره می­گیرند. در هر حال، در این فصل به مفهوم و معنای پل و کلیاتی چند در این رابطه اشاره می­شود.
۱ -۲- پل
«پل­ها» از دیرباز وسیله­ای برای عبور و مرور از رودخانه­ها و معبری ایجاد ارتباط بین بخش­های مختلف زیستگاه­های بشری بوده­اند که نقش اصلی مراسلاتی و ارتباطی آنها، مهم­ترین بارزه و مشخصه قابل عنوان آنها به ­شمار می­رفته است. در واقع باید گفت پل­ها محورهای ارتباطی بین مکان­های عبورناپذیر و برای تسهیل دسترسی فیزیکی بین دو مکان زیستی بوده­اند.
از سویی دیگر، پل­ها از ساختمان­هایی­اند که هم در بیرون از شهرها و هم درون شهرها ساخته می­شوند. در گذشته، گاه از سدها و بندها هم همچون پل بهره­گیری می­شده است؛ به­ویژه که در راستای گذر و رفت و آمد مردم ساخته می­شده­اند (معماریان، ۱۳۸۸، ص ۵۰).
پیش از آنکه بشر در اندیشه ساختن پل برای گذشتن از آب بیفتد، عبور از نهرها و رودخانه­ها در محل­های کم­عمق عبور رودخانه­ها انجام می­گرفت و حتی آبادی­ها نیز در این نقاط از ساحل رودخانه­ها بنا می­شدند. شاید بتوان گفت که نخستین­گام در راه ساختن پل برای گذشتن از رودخانه قرار­دادن تنه درختی بر روی آب در محل تنگ رودخانه و گذشتن از روی آن بوده است (فرشاد، ۱۳۶۲، ص ۲۴۲).
بر این اساس، شاید پاسخ به این سوال که پل­سازی را چه کسانی، از چه زمانی آغاز کرده­اند، مشکل باشد، ولی بدون شک از دوره های بسیار کهن، یعنی از همان هنگام که انسان توانست با انباشتن سنگ­ها یا خاک­ها در جلو آب­ها سد ایجاد کند و آب رودها را به مسیرهای دلخواه هدایت کند و با استفاده از تنه درختان برای عبور و مرور از رودها معبر ایجاد کند، کار پل­سازی آغاز شده است؛ اما فقدان امکانات نگهداری و تعمیراتی همراه با عوامل مهم دیگر سبب تخریب و انهدام بعضی یا تمام قسمت­های بخش عمده پل­ها شده است (کیانی، ۱۳۷۹، ص ۱۹۸).
از پل­های کهن در ایران بخش­هایی اندک باقی مانده است. «اصطخری» در کتاب خود از پلی نزدیک «ارگان» (ارجان یا ارقان) در نزدیکی بهبهان یاد می­کند. در گذشته آنجا شهری بزرگ بوده که امروزه چیزی از آن بر جا نیست و شهر بهبهان امروزی جای آن ساخته شده است (معماریان، ۱۳۸۸، ص ۵۰).
شایان ذکر است که بنا به گفته اپهام پوپ در جنوب غربی ایران پل­ها غالباً با سدها توام بوده­اند زیرا آبیاری در این نواحی مهم­ترین اصول زندگی است. وی در مورد پل­ها در تمدن ایران چنین اشاره می­کند:
«هدف دوگانه این پل­ها که می­باید به حد کافی گشاده باشد تا بتوان سیلاب­های خطرناک را از درون خود جاری سازد، می­بایستی نیروی اندیشه معماران آنها را زیاد به خود مشغول داشته آن را به کار گرفته باشد» (پوپ، ۱۳۶۵، ص ۲۸۶).
در ادامه «پوپ» اشاره می­کند که هدف از احداث پل­ها چیزی بیش از وسیله عبور از رودخانه بوده است: آنها اغلب از حیث تناسب و طرح از زیبایی چشمگیری برخوردار بودند و قدرت و لطف را با هم به معرض نمایش می­گذاردند و پل­های دوره­های بعد نیز بسیار پرکار بوده و گاهی با مساجد و کاروانسراهایی پیوند داشته­اند. معمولاً پل­ها دارای باجگاه یا گمرک­خانه­ای همچنین وسایل رفاه متنوعی مانند آشپزخانه و گرمابه و در مرزها صاحب دژهایی بوده­اند. بدین طریق برای ایجاد دو مجموعه پل بر روی رودخانه زاینده­رود در اصفهان با مهارت و استادی تمام از مناسب­ترین محل رودخانه که در معرض نسیمی خنک و جریان آب قرار داشت حداکثر استفاده را کرده­اند (پوپ، ۱۳۶۵، ص ۲۸۹).



پل خواجوی اصفهان، ماخذ: پوپ، ص ۱۶۱

در «دوره ساسانی» نیز در زمینه تاسیسات زیر­بنایی نظیر جاده، پل و سد و کانال­های آب­رسانی نشانه­ای از توجه آنها به برنامه ریزی­های عمرانی است و از پیش می­توان پذیرفت که شکوفایی زندگی شهری با جمعیت رو به افزایش شهرها بدون وجود تجهیزات فوق امکان­پذیر نبوده است. پل میان ایذج و رباط، سد دامغان، سد شادوران و پل­های رابط میان شهرهای شرق و غرب دجله و همچنین تاسیسات آب­رسانی داخل شهر نیشابور نمونه­های ارزنده­ای از این اقدامات­اند. ابودلف می­نویسد:

«در آنجا (دامغان) سد عجیبی برای تقسیم آب وجود دارد که از آثار دوره ساسانی است. آب از مغازه­ای واقع در کوه بیرون می­آید و پس از جریان به ­وسیله این سد به یکصد و بیست قسمت برای آبیاری بیست قریه تقسیم می­شود».

وی همچنین ساختمان پلی میان ایذج و رابط را به خوراذ، مادر اردشیر، نسبت داده و خصوصیات آن را چنین بیان می­کند:

«این پل میان ایذج و رباط واقع و یکی از شگفتی­های جهان است، پل مزبور بر روی رودخانه خشکی که فقط هنگام طغیان آب باران، آب دارد ساخته شده است. در آن هنگام این رودخانه به دریای خروشانی مبدل می­شود که پهنای آن در روی زمین به یکهزار ذرع و عمق آن به یکصد و پنجاه ذرع و پهنای آن به ده ذرع می­رسد» (تقوی نژاد، ۱۳۶۶، ص ۱۷۹).

همچنین پل­ها دارای انواع زیر بوده­اند:

۱ «پل­هایی که صرفاً ارتباط دو ساحل رودخانه را میسر می­گردانند و به­ تبع ­آن شکل کالبدی خطی و ساده­ای متشکل از مسیری سنگی دارند که از دو جانب با دست­اندازهای کوتاه محافظت شده­اند.
۲ در گروه دوم، پل بخشی از فضای شهری است که زندگی شهر در آن جریان دارد. جز آن، این جریان خطی با جریان آب (شکل خطی دیگری) که در مسیر خود می­رود، ارتباط یافته و با آن گفت­و­گو آغاز کرده است، بدین ترتیب شکل خطی در تکراری مداوم به نقطه تبدیل می­شود تا این اتصال را برقرار سازد» (اهری و حبیبی، ۱۳۸۰، ص ۲۲۸).
در هر حال، در ادامه به بررسی مفهوم پل در ادبیات و متون پرداخته شده است.



پل ­دختر بر روی رودخانه ارجان در دامنه جنوبی سلسله جبال زاگرس در غرب خوزستان. پایه­های این پل ساسانی و قسمت­های بالایی آن مربوط به اوایل اسلام است (قبادیان، بی تا، ص ۳۶۳).
۱ -۳- پل در لغت­نامه
۱-۳-۱- پل در لغت­نامه معین
(پُ) [ په (اِ.) آنچه دو قسمت جدا از هم را به یکدیگر وصل کند.؛ ~ خر بگیری کنایه از معبری که به آسانی نتوان از آن گذشت.
۱ -۳ -۲- پل در لغت­نامه دهخدا
پل طاقی باشد که بر رودخانه آب بندند و آن را به عربی قنطره خوانند (برهان قاطع). طاقی که بر روی آب بندند. چیزی که روی رود برای عبور سازند. پول. مِعبَر. جِسْر. جَسْر. (منتهی الارب). خَدَک. دَهلَه و بر دجله پلی است از کشتی­ها کرده. (حدود العالم)
۱ -۴- کاربرد پل
پل­ها و بندهایی که در ایران ساخته می­شده­اند کاربردهای متفاوت و اساسی داشته، طراحان و معماران از ساخت این نوع بناها چند هدف را دنبال می­کردند:
۱. تامین راه ارتباطی در ساحل رودخانه برای عبور و مرور.
۲. سوارکردن آب بر اراضی سواحل بلند و آبیاری اراضی وسیع کشاورزی اطراف آن.
۳. نیرودهی و تامین انرژی برای چرخاندن آسیاب­های بزرگ آبی
۴. انتقال آب از ساحل رودخانه به ساحل دیگر آن مانند پل جویی
۵. علاوه بر موارد ذکرشده گاه پل تفرجگاه نیز بوده؛ مانند سی و سه پل و پل خواجو در زمان شاهان صفوی در جشن­های آبریزان و گل­ریزان مورد استفاده قرار می­گرفته است (کیانی، ۱۳۷۹، ص ۲۰۵).

از متن دعای مکارم الاخلاق: بهترین سرآغاز

خدایا بر محمد و آلش رحمت فرست، و ایمان مرا به کامل­ترین مراتب ایمان برسان، و یقینم را فاضل­ترین درجات یقین ساز، و نیتم را به بهترین نیت­ها و عملم را به بهترین اعمال ترفیع ده. خدایا به لطف خود نیتم را کامل و خالص ساز و یقینم را ثابت و پا برجای دار و به قدرت خود آنچه را که از من تباه شده اصلاح فرمای. خداوندا بر محمد و آلش رحمت فرست و مهماتم را که باعث دل مشغولی من است، کفایت کن و مرا به کاری که فردا از آن مورد سوال قرار می دهی بگمار، و روزگارم را در آنچه برای آنم آفریده ای مصروف دار و از غیر خود بی نیاز ساز و روزیت را بر من بگستر و به نگاه کردن به حسرت در مال و منال و جاه و جلال توانگرانم دچار مکن و عزیزم گردان و گرفتار کبرم مساز و بر بندگی خود رامم کن و عبادتم را به سبب خودپسندی تباه منمای و خیر را برای مردم به دستم روان کن و کار نیکم را به منت نهادن باطل مگردان و اخلاق عالیه را به من مرحمت فرمای و مرا از تفاخر و مباهات نگاهدار. خدایا بر محمد و آلش رحمت فرست، و مرا در میان مردم به درجه ای ترفیع مده مگر آنکه به همان اندازه پیش نفس خویشم پست گردانی، و عزتی آشکارا برایم به وجود میاور مگر آنکه به همان نسبت پیش نفس خویشم خوار سازی. خدایا بر محمد و آلش رحمت، و از هدایتی پر سود و گراینده به مقصود برخوردارم ساز که روشی دیگر به جای آن نگزینم و از طریقت حقی که از آن منحرف نگردم و از نیت صوابی که در آن شک نکنم و مرا تا آنگاه که عمرم جامه خدمت در راه طاعت تو باشد زنده بدار پس هر زمان که بیم آن رود که مزرع عمرم چراگاه شیطان گردد پیش از آنکه شدت غضبت به سوی من بشتابد یا خشمت بر من مستحکم گردد، مرا به سوی خود فرا گیر. خدایا هیچ خوئی که بر من عیب شمرده شود باقی مگذار جز آنکه آن را اصلاح کنی و هیچ صفت نکوهیده ای را به جای منه مگر آنکه آن را نکو سازی. و هیچ خصلت کریمه ناقصی بر جای مگذار، جز آنکه آن را کامل کنی. بر محمد و آل محمد رحمت فرست و شدت کینه کینه توزان را در باره من به محبت، و حسد متعدیان را به مودت، و بدگمانی اهل صلاح را به اعتماد، و دشمنی نزدیکان را به دوستی، و بدرفتاری خویشان را به نیکویی و بی اعتنایی اقربا را به نصرت، و دوستی مجامله­کاران را به دوستی حقیقی و اهانت مصاحبان را به حسن عشرت، و تلخی ترس از ستمکاران را به شیرینی امنیت مبدل ساز. خدایا بر محمد و آلش رحمت فرست و مرا بر کسی که در باره ام ستم کند دستی و بر آنکه با من مخاصمه کند زبانی، و بر آنکه عناد ورزد پیروی ئی قرار ده. و در برابر آنکه با من مکر کند مکری و بر آنکه مرا مقهور خواهد قدرتی، و بر آنکه مرا عیب کند و دشنام گوید تکذیبی، و از کسی که مرا تهدید کند سلامتی بخش و به اطاعت کسی که مرا به راه صواب آرد و پیروی کسی که مرا ارشاد کند، موفق دار. خدایا بر محمد و آلش رحمت فرست، و مرا توفیق ده تا با آن کس که با من غش و دغلی کند به نصیحت و اخلاص مقابله کنم، و آن را که از من دوری گزیند به نیکویی پاداش دهم و به آنکه مرا محروم سازد به بخشش عوض دهم، و آن را که از من ببرد با پیوستن مکافات کنم، و با کسی که از من غیبت کند، به وسیله ذکر خیرش مخالفت نمایم و در برابر نیکی سپاسگزاری نمایم و از بدی چشم بپوشم.

نظرات کاربران درباره کتاب پل از منظر معماری