فیدیبو نماینده قانونی انتشارات آوای قلم و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب مدیریت کالاهای خطرناک

کتاب مدیریت کالاهای خطرناک

نسخه الکترونیک کتاب مدیریت کالاهای خطرناک به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۱۸,۰۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب مدیریت کالاهای خطرناک

پیشرفت علم و تکنولوژی دستاوردهای وسیعی را برای بشر به همراه داشته است که تولید کالاهای متنوع از آن جمله می‌باشد. نگهداری و حمل و نقل بسیار ی از همین کالاها دارای شرایط و ضوابط خاص می‌باشد که عدم رعایت آن مخاطرات زیادی را در پی خواهد داشت. بلایای عظیمی که در سال‌های اخیر به علت عدم توجه به حمل مواد خطرناک متوجه انسان و محیط زیست گردیده نشانگر این واقعیت است که انسان صاحب علم و تکنولوژی گاهی در مقابل عدم کنترل یافته‌ها و کشفیات خود چنان ناتوان است که شاهد فجیع‌ترین حوادث در سال‌های اخیر گشته است. وجود هزاران نوع ماده شیمیایی و استفاده‌های مختلف از آن موجب گردیده که این مواد در کنار مزایا و خدماتی که برای انسان دارد سبب سلب آسایش و سلامتی او گردند. مواد شیمیایی زمانی مفید واقع می‌شوند که کاملاً در کنترل انسان قرار گیرند اما آتش‌سوزی‌های بزرگ، انفجارات، آلودگی محیط زیست و... بیانگر این است که اگر کنترل، شناخت و روش برخورد مناسب نباشد وقوع حادثه حتمی است. لذا می‌طلبدکه شرایط بسته‌بندی، حمل و نقل، علائم شناسایی مواد، تعرفه‌ها و... به گونه‌ای تهیه، تنظیم و رعایت گردد که مسائل جانبی آن به حداقل برسد. امروزه استفاده از مواد شیمیایی در زندگی انسان امری اجتناب‌ناپذیر است بدون شک استفاده از مواد شیمیایی در بسیاری از جنبه‌های زندگی و فعالیت‌های اقتصادی مزایای مهمی به همراه داشته و کیفیت زندگی انسان را دگرگون نموده است. اما شواهد و مطالعات اپیدمیولوژیک حاکی از آن است که استفاده نادرست از مواد شیمیایی می‌تواند برای سلامت انسان و محیط مشکل‌ساز باشد. به‌طوری که استفاده بی‌رویه از مواد شیمیایی و دفع غیر بهداشتی مواد زائد ناشی از آن‌ها موجب آسیب به سلامتی و حتی مرگ انسان گردیده و استفاده ناایمن موجب بروز حوادث شیمیایی در محیط‌های کار و فاجعه‌های زیست‌محیطی گردیده است. تماس با مواد شیمیایی بسیار متنوع بوده و در طیف وسیعی از محیط‌های کاری اعم از محیط‌های صنعتی و غیر صنعتی و کارگاه‌های کوچک و بزرگ وجود دارد. علاوه بر کارخانجات و صنایع شیمیایی، آزمایشگاه‌ها نیز از جمله محیط‌های کاری هستند که در آن افراد تماس زیادی با خطرات مواد شیمیایی داشته به‌طوری که برخی از این خطرات ندرتاً در محیط‌های دیگر وجود دارند. مسلم است که ماهیت خطرات کار در آزمایشگاه‌ها در مقایسه با کارخانجات صنعتی تفاوت دارد. در مقایسه با کارخانجات سازنده مواد شیمیایی که کارگران ممکن است با تعداد نسبتاً محدودتری از مواد شیمیایی در تراکم‌های نسبتاً بالا و به‌طور طولانی مدت تماس داشته باشند، در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی افراد معمولاً با تعداد زیادی مواد شیمیایی در میزان‌های کم و زمان‌های کوتاه در تماس بوده که ندرتاً تراکم آن‌ها به‌طور طولانی مدت افزایش می یابد.

ادامه...

بخشی از کتاب مدیریت کالاهای خطرناک

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

فصل اول: تاریخچه و کلیات کالاهای خطرناک

شرحی بر تاریخچه مواد شیمیایی و خطرناک در دنیا و ایران

پیشرفت علم و تکنولوژی دستاوردهای وسیعی را برای بشر به همراه داشته است که تولید کالاهای متنوع از آن جمله می باشد. نگهداری و حمل و نقل بسیار ی از همین کالاها دارای شرایط و ضوابط خاص می باشد که عدم رعایت آن مخاطرات زیادی را در پی خواهد داشت. بلایای عظیمی که در سال های اخیر به علت عدم توجه به حمل مواد خطرناک متوجه انسان و محیط زیست گردیده نشانگر این واقعیت است که انسان صاحب علم و تکنولوژی گاهی در مقابل عدم کنترل یافته ها و کشفیات خود چنان ناتوان است که شاهد فجیع ترین حوادث در سال های اخیر گشته است. وجود هزاران نوع ماده شیمیایی و استفاده های مختلف از آن موجب گردیده که این مواد در کنار مزایا و خدماتی که برای انسان دارد سبب سلب آسایش و سلامتی او گردند.
مواد شیمیایی زمانی مفید واقع می شوند که کاملاً در کنترل انسان قرار گیرند اما آتش سوزی های بزرگ، انفجارات، آلودگی محیط زیست و... بیانگر این است که اگر کنترل، شناخت و روش برخورد مناسب نباشد وقوع حادثه حتمی است. لذا می طلبدکه شرایط بسته بندی، حمل و نقل، علائم شناسایی مواد، تعرفه ها و... به گونه ای تهیه، تنظیم و رعایت گردد که مسائل جانبی آن به حداقل برسد.
امروزه استفاده از مواد شیمیایی در زندگی انسان امری اجتناب ناپذیر است بدون شک استفاده از مواد شیمیایی در بسیاری از جنبه های زندگی و فعالیت های اقتصادی مزایای مهمی به همراه داشته و کیفیت زندگی انسان را دگرگون نموده است. اما شواهد و مطالعات اپیدمیولوژیک حاکی از آن است که استفاده نادرست از مواد شیمیایی می تواند برای سلامت انسان و محیط مشکل ساز باشد. به طوری که استفاده بی رویه از مواد شیمیایی و دفع غیر بهداشتی مواد زائد ناشی از آن ها موجب آسیب به سلامتی و حتی مرگ انسان گردیده و استفاده ناایمن موجب بروز حوادث شیمیایی در محیط های کار و فاجعه های زیست محیطی گردیده است.
تماس با مواد شیمیایی بسیار متنوع بوده و در طیف وسیعی از محیط های کاری اعم از محیط های صنعتی و غیر صنعتی و کارگاه های کوچک و بزرگ وجود دارد. علاوه بر کارخانجات و صنایع شیمیایی، آزمایشگاه ها نیز از جمله محیط های کاری هستند که در آن افراد تماس زیادی با خطرات مواد شیمیایی داشته به طوری که برخی از این خطرات ندرتاً در محیط های دیگر وجود دارند. مسلم است که ماهیت خطرات کار در آزمایشگاه ها در مقایسه با کارخانجات صنعتی تفاوت دارد. در مقایسه با کارخانجات سازنده مواد شیمیایی که کارگران ممکن است با تعداد نسبتاً محدودتری از مواد شیمیایی در تراکم های نسبتاً بالا و به طور طولانی مدت تماس داشته باشند، در آزمایشگاه های تحقیقاتی افراد معمولاً با تعداد زیادی مواد شیمیایی در میزان های کم و زمان های کوتاه در تماس بوده که ندرتاً تراکم آن ها به طور طولانی مدت افزایش می یابد. البته این گفته وقتی درست است که کارکنان آزمایشگاه به وسایل حفاظتی مورد نیاز دسترسی داشته و در یک آزمایشگاه مجهز کار کنند. دانشگاه ها و موسسات آموزشی علاوه بر اداره آزمایشگاه های تحقیقاتی و آنالیتیکی عهده دار اداره آزمایشگاه های آموزشی نیز می باشند. لذا با توجه به اینکه در این آزمایشگاه ها و به طور کلی در محیط های کاری که افراد کم تجربه کار می کنند، دانشجویان، کارآموزان و افراد کم تجربه باید در ابتدا با احتیاطات ایمنی مورد نیاز برای کار با مواد شیمیایی آشنا شده و نسبت به خطرات ناشی از آن ها آگاهی یابند. خطرات مواد شیمیایی را به طور کلی می توان در دو گروه خطرات فیزیکی و خطرات شیمیایی تقسیم بندی نمود. خطرات فیزیکی عمدتاً شامل خطرات آتش سوزی و انفجار و خطرات شیمیایی در ارتباط با اثرات سمی مواد و شامل اثرات حاد و مزمن آن ها می باشد. در این راهنما سعی شده است که مواد شیمیایی از جهات مختلف و با در نظر گرفتن خطرات فیزیکی و نیز اثرات سمی مورد شناسایی قرار گرفته، طبقه بندی های موجود در زمینه مواد شیمیایی مورد بررسی و مقایسه قرار گیرند.



شکل ۱-۱: مدلی برای چرخه مواد شیمیایی

حوادث ناشی از مواد خطرناک در دنیا و ایران

مروری اجمالی بر حوادث بزرگ صنعتی جهان نشان می دهد که فرکانس و شدت حوادث مرتبط با مواد شیمیایی اغلب بالاست. موارد بسیاری از نشت مواد سمی در دنیا رخ داده که به عنوان حوادث عمده دنیا شناخته شده و ده ها و شاید صدها تجزیه تحلیل و مقاله در خصوص آن ها نوشته شده است. حوادث عمده فرایندی مشتمل بر یکی از حوادث رهایش مواد سمی، آتش سوزی یا انفجار است. البته باید به این نکته اشاره داشت که بسیاری از انفجارات و آتش سوزی های بزرگ به دنبال رهایش مواد شیمیایی رخ داده اند. پس می توان ادعا داشت که از بین سه گروه حوادث فرایندی مورد اشاره، رهایش مواد شیمیایی دارای اهمیت بیشتری است. در ادامه به چندین حادثه بزرگ دنیا اشاره می شود (جدول ۱-۱).

جدول ۱-۱: حوادث بزرگ شیمیایی در دنیا



متاسفانه به دلیل ضعف سیستم ثبت داده ها در ایران، اطلاعات مدونی در خصوص حوادث شیمیایی در ایران وجود ندارد و اطلاعات و آماری که در جدول ۲-۱ آورده شده است بر اساس اخبار خبرگزاری ها تهیه شده است. اهمیت این حوادث در این است که دارای پتانسیل بالایی هستند و در صورت تکرار می توانند فجایع بزرگی بیافرینند جدول زیر برخی حوادث شیمیایی در ایران را نمایش می دهد.

جدول ۲-۱: برخی حوادث شیمیایی در ایران



قوانین و الزامات داخلی

ماده ۸۵ قانون کار
برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعمل هایی که از سوی شورای عالی حفاظت فنی)جهت تامین حفاظت فنی(و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)جهت جلوگیری از بیماری های حرفه ای و تامین بهداشت کار و کارگر و محیط کار(تدوین می شود، برای کلیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است.
تبصره ۱ ماده ۶۹ قانون کار
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مسئول برنامه ریزی، کنترل، ارزشیابی و بازرسی در زمینه بهداشت کار و درمان کارگری بوده و موظف است اقدامات لازم را در این زمینه به عمل آورد. جزئیات بسیاری از مقررات در کشورهای مختلف متفاوت بوده و این مسائله می تواند در نحوه کار با مواد شیمیایی موثر باشد. به عنوان مثال، حدود مجاز تماس با ترکیبات شیمیایی و آلاینده های محیط کار معمولاً به وسیله استانداردها و مقرراتی تعیین شده که تبعیت از آن ها می تواند جنبه قانونی نیاز داشته باشد. در کشور ما طبق مستندات قانونی فوق و با هدف حفظ و ارتقاء سطح سلامت نیروی کار رعایت معیارهای "حدود تماس شغلی عوامل بیماری زا" تدوین شده توسط مرکز مدیریت سلامت محیط و کار برای کلیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی می باشد. همچنین دفع مواد شیمیایی در شبکه فاضلاب، محیط و یا هوا تابع ضوابط و مقررات مربوطه بوده و حمل و نقل مواد خطرناک و یا ضایعات شیمیایی نیاز تابع مقررات خاص خود می باشد. بنابراین تمام افرادی که به نوعی با مواد شیمیایی سروکار دارند باید به اندازه کافی از مقررات آگاهی داشته باشند تا بتوانند کار خود را با رعایت کامل مقررات و اصول ایمنی و بهداشتی انجام دهند. هر چند مفاهیم و جزئیات مختلف قوانین از پیچیدگی خاصی برخوردار می باشد، اما در این میان، تعدادی از مفاهیم قانونی وجود دارد که بر مبنای قضاوت طبیعی و برقراری عدالت باوده و همین مفاهیم کلی نقش مهمی در تدوین قوانین و مقررات ایفا می کنند.
طبق ماده ۳۵ آیین نامه اجرای قانون حفظ نباتات، بررسی مشخصات آفت کش ها کافی السابق بر عهده هیات نظارت بر سموم و صدور برچسب آن ها مطابق این آیین نامه خواهد بود کلیه ویژگی های فیزیکی برچسب کشوری مواد شیمیایی از جمله شکل، رنگ، ابعاد، توسط کمیته کشوری طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی تدوین و پس از تصویب در کمیته ملی، توسط موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به عنوان استاندارد ملی اعلام می گردد.
آیین نامه طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی کشور
ماده ۱۸
واردات و ترخیص هرگونه ماده شیمیایی فاقد برچسب کشوری ماده شیمیایی ممنوع می باشد.
ماده ۱۹
برچسب کلیه مواد شیمیایی صادراتی مشمول این آیین نامه علاوه بر زبان فارسی، در صورت درخواست می تواند به زبان کشور مقصد نیز باشد.

قوانین و الزامات بین المللی

کنوانسیون (CSC: International Convention for Safe Container)
این کنوانسیون در سال ۱۹۷۲ با تشخیص مزایای رسمی کردن الزامات ایمنی مشترک در زمینه حفظ ایمنی کامل جان افراد در هنگام کار، روی هم چینی و حمل و نقل کانتینر و نیاز به تسهیل حمل و نقل بین المللی کانتینر توسط (IMO) تهیه گردید.
ایمنی در حمل و نقل زمینی کالاهای خطرناک
در حمل و نقل ریلی(RID) مقررات بین المللی حمل و نقل کالاهای خطرناک به وسیله راه آهن های کشورهای اروپایی و به طور کلی راه آهن های عضو کنوانسیون حمل و نقل بین المللی بار با راه آهن (COTIF) می باشد از طرف دیگر سازمان همکاری راه آهن های بلوک شرق سابق (OSJD) نیز مقررات حقوقی یکنواختی جهت حمل و نقل کالاهای خطرناک در ضمیمه یک مقررات خود (SMGS) آورده اند.
قانون SARA
در سال ۱۹۸۶ اصلاحیه ای تحت عنوان (SARA) وضع گردید. در این آیین نامه مبلغ ۵۰۰ میلیون دلار برای رفع آلودگی ناشی از نشت تانک های زیرزمینی در نظر گرفته شد. پس از وقوع واجعه بوپال هند، بندهایی به (SARA) اضافه شد که مرتبط با (حق دانستن مردم) بود و طی آن صنایع می بایست اطلاعات مورد نیاز در خصوص شرایط اضطراری و نوع مواد زائد خطرناکی که استفاده می نماید را در اختیار مردم قرار دهند.
مقررات اداره حمل و نقل آمریکا (US DOT)
بر اساس این مقررات در حمل و نقل مواد خطرناک باید مواردی از قبیل: انتخاب نام محموله، طبقه بندی و شماره هویت مربوط به مواد، بسته بندی، برچسب زنی و علامت گذاری محموله، داشتن مجوز معتبر از سازمان های مرتبط، تهیه بارنامه برای مواد زائد خطرناک و مسائل مربوط به آن مد نظر قرار گرفته شود.
سیستم طبقه بندی مواد برای حمل و نقل (D. O. T Classification Of Chemicals)
این سیستم توسط وزارت ترانسپورت آمریکا معرفی شده است و در آن مواد شیمیایی در ۹ گروه طبقه بندی شده اند که بعضی از گروه ها به چندین زیرگروه نیز تقسیم می شوند.
کنوانسیون ADR
کنوانسیون ADR در رابطه با حمل و نقل مواد خطرناک از طریق جاده مباحث زیر را ارائه می کند:
  • گروه بندی مواد خطرناک
  • ارائه تمهیدات لازم برای تولیدکنندگان، سازندگان خودرو، حمل کنندگان
  • تمهیدات لازم برای تخلیه و بارگیری مواد خطرناک
NFPA
در این سیستم مواد شیمیایی از نظر خطرات در سه گروه و هر گروه به ۵ زیرگروه طبقه ندی شده اند.
سیستم طبقه بندی کالاهای خطرناک (Dangerous Goods Classification System)
این سیستم که در استرالیا تدوین شده خیلی شبیه به سیستم طبقه بندی مواد برای حمل و نقل است. درست همانند سیستم مزبور مواد و کالاهای خطرناک را در ۹ گروه مختلف طبقه بندی نموده است.
مواد خطرناک به وسیله ۳ مرکز مهم دولتی طبقه بندی شده است.
سازمان حمل و نقل (DOT)
مورد ۴۹ مجموعه قوانین فدرال(CFR49)
اداره ایمنی و بهداشت حرفه ای (OSHA)
مورد ۲۹، مجموعه قوانین فدرال (29CFR)
سازمان حفاظت محیط زیست(EPA)
مورد ۴۰، مجموعه قوانین فدرال (40CFR)
همچنین آیین نامه های بین المللی ساختمان و آتش، مواد خطرناک را دسته بندی کرده است.
سازمان بین المللی کار
کنوانسیون سازمان بین المللی کار با عنوان ایمنی در استفاده از مواد شیمیایی در کار (۱۹۹۰،۱۷۰) مدیریت صحیح مواد شیمیایی در محیط کار را پیشنهاد می کند. جزئیات بیشتر در این کنوانسیون در توصیه نامه ضمیمه آن ارائه شده (شماره ۱۷۷) شماری از وظایف و تعهدات مربوط به کنترل شیمیایی به تصویب رسیدند. سیستم هماهنگ شده جهانی در طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی (GHS) یکی از این تعهدات بود. پس از کنفرانس سازمان ملل در محیط زیست و توسعه، یک گروه هماهنگ کننده از سازمان های بین المللی مسئول اجرای ماموریت های مرتبط با کار (UNCED) تشکیل گردید تا از اجرای کار با اسلوب همکاری و هماهنگی اطمینان حاصل شود. این گروه به عنوان برنامه ریز درون سازمانی جهت مدیریت صحیح مواد شیمیایی (IOMC) شناخته شده اند. در حال رویکرد استراتژیک جهت مدیریت بین المللی مواد شیمیایی چارچوب سیاست هایی برای اقدام بین المللی در پیشبرد مدیریت صحیح مواد شیمیایی می باشد که در ۶ فوریه سال ۲۰۰۶ توسط کنفرانس بین المللی مدیریت مواد شیمیایی تصویب شده است. (SAICM) دارای یک هدف کلی در دستیابی به مدیریت صحیح مواد شیمیایی در طول چرخه عمر این مواد است به طوری که تا سال ۲۰۲۰، تولید و به کارگیری مواد شیمیایی در جهت به حداقل رساندن پیام های آن بر سلامت انسان و محیط زیست مورد عمل قرار گیرد. این هدف تا سال ۲۰۲۰، در کمیته بازرسان ارشد کار همچنین گروه های کاری را در رابطه با ایمنی و بهداشت حرفه ای مواد شیمیایی (CHEMEX) دارد که راهنماهایی در اجرای (REACH) برای بازرسی های ملی کار در ارتباط با ایمنی و بهداشت حرفه ای مواد شیمیایی ملی مورد مواجهه در محیط های کاری را ارائه می نماید. همچنین توصیه و هشدارهایی را در رابطه با رهنمود های ایمنی و بهداشت حرفه ای برای استفاده مواد شیمیایی در محیط های کاری و حمایت از بازرسان برای اطمینان از پذیرش آن توسط کارفرمایان، تولیدکنندگان و تهیه کنندگان مواد شیمیایی فراهم می آورند. این کمیته در سال ۲۰۱۰ یک سری فعالیت هایی را در زمینه ارزیابی خطرات استفاده از مواد شیمیایی خطرناک به راه انداخت. همچنین به صورت فعالانه ای در سطح اروپا با آژانس اروپا برای ایمنی و بهداشت حرفه ای (EU-OSHA) (REACH) و سیستم تنظیم الزامات مواد شیمیایی مربوط به اتحادیه اروپا (EU) همکاری می کند.
رعایت حقوق دیگران
یک اصل کلی بوده و در واقع می توان گفت در فرهنگ ما همان (Duty of care) رعایت حقوق دیگران رعایت حق همسایه است که می تواند نشان دهنده مسئولیت مراجع ذیصلاح، مدیران و تولیدکنندگان مواد شیمیایی از یک سو و نیز وظیفه کارگران و کاربران و مصرف کنندگان مواد از سوی دیگر باشد. بنابراین مراجع ذیصلاح باید خط مشی مناسبی در خصوص کاربرد ایمن مواد شیمیایی در محیط کار با توجه به شرایط کشوری و قابلیت اجرایی بودن آن و مشاوره با سازمان های مختلف و کارگرانی که با مواد شیمیایی سر و کار دارند تدوین نماید. طبیعتا خط مشی ها و اقدامات ملی بایستی در راستای خط مشی ها، قوانین و استاندارد های بین المللی باشد. مدیران و کارفرمایان باید ایمنی شیمیایی و مدیریت صحیح در کار با مواد شیمیایی را به عنوان بخشی از سیاست و نظام کلی خود در زمینه ایمنی و بهداشت شغلی محسوب نموده و اقدامات لازم را در زمینه تبادل اطلاعات خطر به گونه ای که به راحتی برای کارگران قابل درک باشد به عمل آورند. مدیران باید اطمینان حاصل نمایند که کلیه مواد شیمیایی مورد استفاده در واحد آن ها دارای برچسب و علائم مخصوص قابل قبول و هماهنگ با سیستم های بین المللی بوده و برگه های اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی (MSDSs) نیز در دسترس باشد.
حق دانستن
حق دانستن (Right to know) یک اصل کلی بوده که شامل کارگر، مصرف کننده و عموم جامعه می باشد. در این راستا مدیران باید دوره های آموزشی لازم را بر حسب ضرورت و با توجه به نوع کار برای کارگران و کارکنان ترتیب دهند. کارگران و کارکنان نیاز باید برای حفظ سلامت خود و دیگر همکاران آموزش های لازم را کسب نموده و مطابق با آموزش ها و رهنمودهای فراهم شده از سوی مدیران تا حد امکان مراقبت های لازم را به عمل آورند. آن ها باید از کلیه وسایل و امکانات تدارک دیده شده در محیط کار استفاده صحیح به عمل آورده و هرگونه مورد مخاطره آمیز را که در هنگام کار ممکن است با آن روبرو شوند بلافاصله به سرپرست یا سوپروایزر خود گزارش نمایند.
اصل احتیاط
مفهوم احتیاط (Precautionary principle) اشاره به اصول و مقررات زیست محیطی داشته و خاطرنشان می سازد که در مواردی که احتمال صدمات زیست محیطی جدی و یا غیر قابل جبران وجود داشته باشد، نباید کمبود دانش و شواهد علمی موجب به تاخیر انداختن اقدامات کنترلی گردد.
به عنوان مثال باید مخاطرات احتمالی مواد و تکنولوژی های جدید مانند تکنولوژی نانو به موقع شناسایی شده و به دلیل کمبود دانش کافی در زمینه مخاطرات بهداشتی اقدامات احتیاطی و کنترلی به تعویق نیفتد. بنابراین برای اجتناب از تکرار تجربیات ناخوشایند گذشته بر روی موادی مانند آزبست، سرب، تالیدومید و غیره، باید اثرات سمی و عوارض مواد و ترکیبات جدید مانند ریز مواد، نانوذرات و نانوالیاف مورد بررسی قرار گرفته و تماس با این گروه جدید مواد کنترل شده و قانونمند شوند.
در هنگام سنتز و یا کار با مواد جدید و ناشناخته می توان از روی ساختار و شباهت آن با مواد دیگر، تا حدودی سمیت مواد را پیش بینی نمود. اما تخمین فعالیت بیولوژیکی و سمیت مواد از روی ساختار شیمیایی به این سادگی نبوده و به تنهایی قابل اعتماد نمی باشد. بنابراین تا زمانی که اطلاعات صحیح سم شناسی در دسترس نباشد، اصل احتیاط ایجاب می کند که تمام مواد جدید ناشناخته به عنوان ماده سمی تلقی شده و اصل احتیاط در مورد آن ها رعایت گردد.
مسئولیت در قبال نسل های آینده
مسئولیت در قبال نسل های آینده (Intergenerational equity) بیانگر این است که نسل حاضر وظیفه دارد به سلامت انسان و محیط اهمیت داده و از کیفیت محیط و قابلیت های زیستی آن برای نسل های آینده محافظت نماید.

انواع برچسب گذاری مواد خطرناک (Labeling)

برچسب های GHS



برچسب های DOT و ADR





WHMIS - Pictograms



HMIS Label



لوزی خطر



رنگ قرمز معرف قابلیت اشتعال است.
رنگ آبی مربوط به خطرات بهداشتی است.
رنگ زرد قابلیت واکنش پذیری ماده را نشان می دهد.
رنگ سفید خطرات دیگر و خاص را مشخص می کند.
خطرات آتش گیری
۰= این ماده قابل اشتعال نیست.
۱= این ماده در مجاورت گرمای نسبتا ” زیاد قابل اشتعال است بیشتر مواد قابل اشتعال جامد، جزء این دسته محسوب می شود.
۲= این ماده در گرمای متوسط به نقطه اشتعال می رسد و خطر آتش سوزی دارد
۳= قابلیت اشتعال این ماده بسیار زیاد است و مخلوط گاز یا بخار آن در هوا، خطر انفجار و آتش سوزی دارد.
۴= این ماده در هوای معمولی شعله ور می شود.
خطرات بهداشتی
۰= این ماده در حال اشتعال نیز خطر چندانی برای تندرستی ندارد.
۱= این ماده، خطر جزئی برای بدن دارد و بهتر است از دستگاه تنفسی استفاده شود.
۲= این ماده برای تندرستی خطرناک است. اما می توان با دستگاه تنفسی وارد محوطه آلوده شد.
۳= این ماده بسیارخطرناک است و باید با احتیاط زیاد، دقت کافی و مجهز به البسه استحفاظی مورد استفاده قرار گیرد. به طوری که هیچ قسمتی از بدن با این ماده در تماس نباشد.
۴= استنشاق مقدار کمی از گاز و یا بخارات متصاعد از ماده می تواند منجر به مرگ شود. نفوذ گاز و یا مایع از راه البسه معمولی به بدن افراد، کشنده است.
خطرات واکنش پذیری
۰= دارای خواص ثابت است و حتی در مجاورت آتش واکنش نشان نمی دهد.
۱= در شرایط عادی دارای خواص ثابت است. اما ممکن است تحت فشار زیاد و درجه حرارت بالا حالت غیرثابت به خود بگیرد و به ویژه در تماس با آب واکنش نشان دهد.
۲= در این ماده آمادگی واکنش و عکس العمل شدید نهفته است. اما ایجاد انفجار شدید نمی کند. در درجات حرارت بالا و فشار زیاد، واکنش شدید نشان می دهد.
۳= در اثر ضربات با شوک های قوی و یا در مجاورت گرما ایجاد انفجار وآتش سوزی شدید می کند. این ماده بدون دخالت عوامل ضربه ای و حرارتی با آب، ایجاد حرارت و عکس العمل شدید می کند.
۴= این ماده خاصیت آتش گیری و انفجار سریع دارد و در شرایط متعارف و فشار معمولی در اثر فعل و انفعالات، ایجاد انفجار و آتش سوزی می کند.
خطرات ویژه
علاوه بر خطرات عمده و سه گانه یاد شده، سایر خطرات مربوط به رادیواکتیو، اکسیداسیون، خطرات نفوذ و استفاده از آب و غیره را می توان در این قسمت از لوزی خطر با ذکر علائم مشخص نشان داد.



علائم حمل ونقل



علامت گذاری سازمان ملل متحد
شناسایی مواد بر اساس اطلاعات ثبتی بر روی بسته بندی کالا



۱. نماد سازمان ملل متحد United Nations Symbol
۲. کد شناساسیی بسته بندی Packaging Identification Codes
۳. سطح گروه بسته بندی Packing Group Level Equivalent
۴. وزن ناخالص یا وزن مخصوص GROSS MASS OR SPECIFIC GRAVITY
۵. فشار تست هیدرو استاتیک یا جامدات و بسته بندی های داخلی Hydrostatic Test Pressure or Solids or Inner Packagings
۶. سال و محل تولید Year and Location of Manufacture
۷. کد شناساسیی تولید کننده یا آژانس تایید کننده Identification of the Manufacturer or Approval Agency
انواع بسته بندی


ساختار مواد


گروه بسته بندی Packing Group


منبع آتش گیری (Ignition Source)
منبعی از انرژی کافی است تا یک اتمسفر قابل اشتعال یا قابل انفجار آتش بگیرد.
مثال هایی برای منابع حریق شامل شعله های رو باز، سطوح داغ، مواد تابشی در معرض قرار گرفته، قوی الکتریکی جوشکاری، جرقه های استاتیک یا مکانیکی، اجزای گرم، تخلیه الکتریکی و ابزار مکانیکی، الکتریکی یا الکترونیکی که برای استفاده در مکان های خطرناک مناسب نیستند.
نقطه شعله زنی (Flash Point)
کمترین دمایی بر طبق دمای بارمتریک ۱۰۱ kpa که هنگام کار در آن دما، بخارات ماده شروع به اشتعال می کند.

تذکر: روش های تست نقطه ی جرقه زنی استادارد ظرف در بسته در سری AS ۲۰۱۶ داده شده است.
نقطه آتش­گیری (Fire Point)
در ارتباط به یک مایع، نقطه آتش­گیری دمایی است در اینکه مایع موقعی بنا به روش ارائه شده در ISO ۲۵۹۲ ازمایش شده است، اول بخار را در یک نرخ کافی پیشرفت می­دهد تا سوختن حداقل ۵ ثانیه بعد استفاده از شعله ازمون مشخص شده را تایید کند.
دیوار مانع آتش (Firewall)
یک دیوار مانع دارای یک سطح مقاومت در برابر آتش، ایجاد شده و مکان گیری شده با هدف جلوگیری از گستردگی آتش.
شعله­گیر (Flame Arrester)
یک دستگاه متشکل از یک عنصر نگهدارنده، و دیگر اتصالات مرتبط شده، استفاده شده است تا عبور از یک شعله را جلوگیری کند.
قابلیت اشتعال (Flammability)
توانایی آتش گرفتن خود به خود یا موقعی که مشتعل شده است، تا گاز، غبار و بخار قابل اشتعال را با تجزیه یا واکنش تولید کند.
مایعات قابل اشتعال (Flammable Liquids)
مایعات یا ترکیبی از مایعات، یا مایعات حاوی جامدات در محلول یا معلق (مثلا. رنگ­ها، ورنی ها، لاک ها و...، اما نه شامل مواد طور دیگر طبقه­بندی شده بر حسب مشخصه های خطری شان) یک بخار قابل اشتعال را در دماها از کمتر از ۵ /۶۰ درجه سانتی گراد بیرون می­دهد، آزمایش فنجان مسدود، یا کمتر از ۶/ ۶۵ درجه سانتی گراد، ازمایش فنجان باز، معمولا به عنوان نقطه اشتعال اشاره شده است.

جدول ۱-۲: گروه­بندی خطر بر مبنای قابلیت اشتعال



این کلاس همچنین موارد ذیل را در بر می­گیرد:

(a) مایعات ارائه شده برای حمل و نقل در دماها در یا بالای نقطه اشتعال­شان؛ و
(b) موادی که برای حمل و نقل در دماهای بالا برده شده در یک حالت مایع حمل و انتقال داده شده­اند و اینکه یک بخار قابل اشتعال را بیرون می­دهد.
مایعات قابل اشتعال کلاس ۳ در ۳ گروه بسته­بندی همانند ذیل تقسیم شده­اند،
مایع قابل احتراق (Combustible Liquid)
هر مایع، غیر یک مایع قابل اشتعال، که یک نقطه اشتعال را دارد و یک نقشه آتش سوزی را دارد که کمتر از نقطه جوشش است.
برای هدف از این استاندارد، مایعات قابل احتراق در دو کلاس تقسیم شده­اند همانند ذیل:
کلاس C1- یک نقطه اشتعال از ۱۵۰ درجه سانتی گراد یا کمتر را دارد.
کلاس C2- یک مایع قابل اشتعال که یک نقطه اشتعال بیش از ۱۵۰ درجه سانتی گراد را دارد.
مواد قابل احتراق (Combustible Materials)
موادی که می تواند آتش را پایدار کنند.
سطح مقاومت در برابر آتش (FRL: Fire Resistance Level)
یک بازه زمانی درجه بندی شده به دقیقه مطابق با AS ۱۵۳۰ تعیین شده است برای:
a) کافی بودن ساختاری (Structural Adequency)
b) یکپارچگی (Integrity)
c) جداسازی (Isolation)
d) توجه: هر جا که FRL نیاز باشد، منبع کد ساختمان استرالیا (BCA) به عنوان راهنما استفاده می شود.
e) ظرفیت (Capacity)
فضا یا حجم حداکثر درون یک ترکیب یا کانتینر.
فله (Bulk)
در رابطه با مواد خطرناک، مواد خطرناکی که در بسته بندی نیستند.
کانتینر (Container)
هر محفظه ای که از مواد خطرناک به طور کلی یا جزئی بسته بندی شده یا پوشیده شده، محصور شده، چه به صورت خالی یا پر شده است. اما شامل وسیله نقلیه یا کانتینر باربری نمی باشد.
مخزن متوسط حمل فله ای (Intermediate Bulk Container (IBC
بسته­بندی­های قابل حمل منعطف یا سفت و سخت برای حمل و نقل از کالاهای خطرناکی که:
(a) یک ظرفیتی دارند از:

(i) کمتر از ۳ متر مکعب (۳۰۰۰ لیتر) برای جامدات و مایعات از بسته­بندی گروه II و III؛
(ii) کمتر از ۵/ ۱ متر مکعب برای جامدات از بسته­بندی گروه I موقعی که در IBC های چوبی و فیبری، کامپوزیت، پلاستیکی سفت و سخت و منعطف بسته­بندی شده است؛
(iii) کمتر از ۳ متر مکعب برای جامدات از بسته­بندی گروه I موقعی که در IBC های فلزی بسته­بندی شده است؛ و
(iv) کمتر از ۳ متر مکعب برای مواد رادیواکتیو از کلاس ۷.
(b) برای جابه جایی مکانیکی طراحی شده­اند؛
(c) به فشارهای تولید شده در حمل و نقل و جابه جایی معمول مقاوم هستند؛ و
(d) با توصیه های سازمان ملل متحد درباره حمل و نقل از کالاهای خطرناک- محصولات مدل مطابقت می­کند.

توجه: مشخصات برای محفظه های فله­ای متوسط برای حمل و نقل از کالاهای خطرناک به عنوان یک مکمل به مجموع قوانین ADG منتشر شده است.
سیلو (Silo)
برجی دارای سرگنبدی شکل و ساختار ضد آب که قادر است مواد حجیم را در خود ذخیره کند.
مخزن (Tank)
یک محفظه غیر یک IBC، دارای یک ظرفیتی بزرگ تر از ۴۵۰ لیتر.
مخزن حمل و نقل (Transit Storage)
مخزن مواد خطرناک برای حداقل ۱۲ ساعت و کمتر از ۵ روز کاری در تطابق با الزامات این استاندارد که مواد خطرناک برای انتقال به نقطه دیگر تعیین شده اند.
تذکر: این مورد مخزن ذخیره ی مواد خطرناکی است که در طبیعت حمل می شود (بیشتر از ۱۳ ساعت و کمتر از ۵ روز کاری) و نه مخزن هر ماده منحصر به فرد درون مخزن دیگر.
محوطه (Compound)
یک منطقه محدود شده با زمینی طبیعی، یا یا یک خاکریز و در نظر گرفته شده است تا سرریز یا نشت را حفظ کند.

توجه: یک تانکر، چاله یا مخزن مهار ممکن است برای این هدف استفاده شده باشد.
انبارش کوچک (Minor Storage)
ذخیره­سازی مایعات قابل اشتعال و قابل احتراق در مکان های متعدد در مقادیر منطبق با معیار مشخص شده.
رده مخزن (Category Of Tank)
آن دسته از یک مخزن، همان طور که در AS ۱۶۹۲ طبقه­بندی شده است و همچنین طبق موارد ذیل:

(a) رده ۱- مخازن تا ۱۲۰۰ لیتر ظرفیت، برای استفاده در بالای سطح زمین، اصولا برای ذخیره­سازی از سوخت نفتی در کاربردهای نوع خانگی در نظر گرفته شده است.
توجه: مخازن رده ۱ نباید برای ذخیره­سازی از مایع­های قابل اشتعال استفاده شده باشند به دلیل اینکه آن ها یک آب بند مایع (Liquid Seal) را دارا نمی باشند.
(b) رده ۲- مخازن سیلندری افقی یا عمودی با ظرفیت بیش از ۲۵۰۰ لیتر، برای استفاده در بالای سطح زمین، اصولا برای کشاوزان و مکان های فضای باز مشابه در نظر گرفته شده است.
(c) رده ۳- مخازن مستطیلی شکل یا مخازن با شکل غیر موسوم، اصولا برای استفاده صنعتی بالای سطح زمین خواه به عنوان مخازن سر یا مخازن ذخیره­سازی در نظر گرفته شده­اند.
(d) رده ۴- مخازن سیلندری افقی با بیش از ۱۵۰ متر مکعب برای استفاده در زیر زمین یا در سطح زمین، اصولا برای استفاده ایستگاه خدمات یا صنعتی در نظر گرفته شده است.
(e) رده ۵- مخازن سیلندری عمودی با ظرفیت بیش از ۱۵۰ متر مکعب، برای استفاده در بالا سطح زمین، برای استفاده صنعتی در نظر گرفته شده است.
(f) رده ۶- مخازن عمودی از هر ظرفیت، از یک اندازه و نوع که معمولا در جا ایجاد شده است.
قانون (HSNO (Hazardous Substances and New Organisms
مواد خطرناک و ارگانیسم جدید قانون ۱۹۹۶ با هم با مقررات، استانداردهای گروه و نکات حمل و نقل ایجاد شده تحت آن قانون.

توجه: یک وسیله حمل و نقل به عنوان یک منبع اشتعال در نظر گرفته نشده است در حالی که آن یک زون خطر را بیرون یک منطقه ذخیره­سازی بسته­بندی برای هدف از بسته های بارگذاری یا عدم بارگذاری را وارد می­کند یا ترک می­کند، ارائه اینکه زون خطرناک محصور نشده است یا بخشی از موجودی بسته را شکل می­دهد.
مواد پایروفریک (Pyrophoric Substances)
موادی هستند که حتی در مقادیر کم هم، با ۵ دقیقه تماس مستقیم با هوا خود به خود مشتعل شوند.
مواد ترکیب پذیر (Polymerizable Material)
هر ماده مایع، جامد یا گازدار که ممکن است ترکیب شود (با خودش ترکیب یا واکنش نشان دهد) چنانکه تا تکامل خطرناک از گاز یا گرما را بسط دهد یا باعث شود.
واکنش به طور خطرناک (React Dangerously)
در ارتباط به واکنش مواد، به گونه ای واکنش دهند که مستقیما یک خطر را در نتیجه واکنش ایجاد می­کند
(a) سخت شده؛
(b) تولید یک انفجار؛
(c) تولید یک ترکیب بالقوه انفجاری از محصولات؛
(d) تولید آتش­سوزی یا تکامل سریع از گرما؛ یا
(e) تولید گاز سمی یا بخار سمی.

توجه: مثال­ها از موادی که به طور خطرناکی واکنش نشان می­دهند اسیدها و سیانیدها هستند؛ استون سیانوهیدرین بیرون دهنده گاز هیدروسیانیک اسید در حضور قلیایی­ها تثبت شده است و آهن پنتاکربونیل با آب یا بخار واکنش می­دهد تا کربن مونوکسید را تولید کند.
واکنش­پذیری (Reactivity)
توانایی برای واکنش یا مواد شیمیایی دیگر، آب یا وسیله های خاموش­کننده آتش.
مواد خود گرم شونده (Self Heating Substances)
موادی که (غیر مواد آتش­زا)، در تماس با هوا و بدون یک تامین انرژی، برای خود گرم­کننده مسئول هستند. این مواد تنها هنگام مقادیر زیاد (کیلوگرم) و بعد دوره های طولانی از زمان (ساعت­ها یا روزها) مشتعل خواهند شد.
مواد خود واکنش دهنده (Self Reactive Substances)
مایع غیرپایدار از دید گرمایی یا مواد جامد یا ترکیب­هایی که تا تجزیه به شدت گرمازا حتی بدون مشارکت از اکسیژن (هوا) را تحمل کند.

توجه: این تعریف، مواد و ترکیب­های طبقه­بندی شده به عنوان مواد منفجره، پروکسیدهای الی یا عامل­های اکسیدکننده را مستثنی است.
سمیت (Toxicity)
اثرات بهداشتی طولانی مدت، فوری بر روی انسان یا حیوانات از طریق استنشاق، جذب پوست یا مصرف مواد برای حمل و نقل بیشتر به مکان دیگر در نظر گرفته شده است.
ماده با پرتوزایی ویژه کم (LSA: Low Specific Activity Material)
ماده با پرتوزایی ویژه کم یعنی ماده پرتوزایی که به دلیل طبیعت آن پرتوزایی ویژه محدودی دارد و یا مواد پرتوزایی که برای آن ها، میانگین پرتوزایی ویژه تخمینی آن ها از حدود مربوطه کمتر است. مواد موجود در حفاظ خارجی مواد با پرتوزایی ویژه کم، نباید در تعیین میانگین پرتوزایی ویژه تخمینی در نظر گرفته شوند.
شاخص ایمنی بحرانی (CSI: Criticality Safety Index)
شاخص ایمنی بحرانی عددی است که برای کنترل اثر تجمعی بسته ها به یک بسته منفرد یا بسته ترکیبی و یا کانتینر های حمل که حاوی مواد شکافت پذیر باشند اختصاص داده می شود (توضیح: تجمع بیش از اندازه مواد شکافت پذیر کنار هم می تواند موجب بحرانی شدن ماده و در نتیجه انجام عمل شکافت گردد و لذا در وسایط نقلیه نباید تعداد بسته ها، بسته های ترکیبی و یا کانتینرهای حمل از عدد شاخص ایمنی بحرانی تجاوز نماید.)
سطح تابش (Radiation Level)
سطح تابش یعنی آهنگ دز بر حسب میلی سیورت در ساعت (mSv/h)
محتوی پرتوزا (Radioactive Contents)
محتوی پرتوزا یعنی ماده پرتوزا یا مواد جامد، مایع یا گاز آلوده شده به مواد پرتوزا یا فعال شده که در داخل بسته قرار دارد.
ماده پرتوزا (Radioactive Material)
ماده پرتوزا یعنی هر ماده حاوی رادیونوکلئیدها که هم غلظت پرتوزایی آن و هم پرتوزایی کل محموله از مقادیر مشخص شده تجاوز نماید.
شاخص حمل (Transport Index)
شاخص حمل (با نماد (TI عددی است که به یک بسته یا بسته ترکیبی یا کانتینر حمل یا به مواد LSA –I یا SCO –I فاقد بسته بندی اختصاص داده می شود اتلاق می گردد و آن عددی است که کنترل پرتوگیری را امکان پذیر می سازد.
جسم با آلودگی سطحی (Surface Contaminated Object)
جسم جامدی است که خود پرتوزا نیست ولی ماده پرتوزا بر روی سطح آن توزیع شده است.
DOT
دپارتمان حمل و نقل آمریکا (Departeman Of Transportation)
GHS
سیستم جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی
(Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals)
NFPA
انجمن ملی حفاظت از آتش آمریکا (National Fire Protection Association)
NTP
در دمای عادی و فشار نرمال (Normal Tempereture and Pressure)
تعریف OSHA از مواد خطرناک
موادی هستند که در صورت مواجهه در محیط کار، کارگران را در معرض ریسک قرار دهند. به طور کلی ماده خطرناک به ماده ای اطلاق می گردد که حداقل یک ویژگی زیر را داشته باشد:
۱- قابلیت اشتعال ۲- قابلیت انفجار ۳- سمیت شامل مواد عفونی ۴- خورندگی ۵- واکنش دهندگی
OSHA
سازمان مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا
(OSHA: Occupational Safety and Health Administration)
تعریف سازمان حمل و نقل آمریکا (DOT) از مواد خطرناک
هر ماده ای به هر شکلی یا کمیتی که یک ریسک غیر قابل قبول و منطقی از لحاظ ایمنی و بهداشت و دارایی ها در حین حمل و نقل ایجاد نماید.
تعریف سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) از مواد خطرناک
اگر ماده ای به محیط زیست رها شود و بتواند به طور بالقوه برای سلامت و رفاه جامعه خطرناک باشد، ماده خطرناک در نظر گرفته می شود.
(EPA: Environment Protection Agency)
مواد خطرناک (Hazardous Material)
ماده ای(جامد، مایع یا گاز) که هنگامی که آزاد می شود قادر است برای انسان ها، محیط زیست و دارایی ها ایجاد خطر نماید.
شرایط اضطراری (Emergency)
یک آتش سوزی، انفجار، یا شرایط خطرناک که می تواند تهدید فوری برای ایمنی یا حیات و یا تخریب و آسیب به اموال و دارایی را به دنبال داشته باشد.
کالای خطرناک (Dangerous Goods)
در حمل و نقل بین المللی، مواد خطرناک، کالای خطرناک (Dangerous Good) نامیده می شوند.

جدول کدهای توصیفی ایمنی مواد شیمیایی











فصل دوم: تعاریف

کد ADG
کد استرالیایی مواد خطرناک که شامل موارد زیر می باشد:

a) کد استرالیایی برای حمل و نقل مواد خطرناک از طریق جاده و راه آهن
b) قوانین راه آهن (مواد خطرناک)
c) استانداردهای اصلاحی حمل و نقل جاده ای (مواد خطرناک)
d) ضمیمه های تکنیکی
مواد خطرناک (Dangerous goods)

مواد و اجزایی که:

a) تست un را برای تعیین اینکه آیا آن ها مواد خطرناک هستند، گذرانده باشند. یا:
b) در کد ADG لیست شده باشند. یا:
c) توسط مراجع ذیصلاح محتوا برای قرارگیری در ردیف مواد خطرناک تعیین شده است.

تذکر: تست های un و معیار در راهنمای پیشنهادی un، با عنوان استاندارد حمل و نقل مواد خطرناک به صورت تخصصی ارائه شده اند.
طبقه مواد خطرناک (Class of dangerous goods)
شماره مواد خطرناک تعیین شده است که یک ریسک عادی یا بسیار بارز را نشان می دهد، از موارد ارائه شده در راهنمای UN تست ها و معیار های ارائه شده توسط کد ADG تعیین شده است.
اصطلاح (EOD (Explosive Ordnance Disposal
اشاره به اکتشاف، شناسائی، ارزیابی، خنثی سازی، ریکاوری و انهدام مهمات منفجره دارد.
مواد منفجره (Explosive)
برای اشاره به ماده یا مواد منفجره ترکیب شده که تحت یک عامل خارجی (موج انفجار) قادر هستند به سرعت از حالت جامد یا خمیری به گاز تبدیل شده و انرژی زیادی به صورت گاز و حرارت از خود آزاد نمایند مورد استفاده قرار می گیرد.
مواد قابل انفجار (Explosive Materials)
برای اشاره به یک مجموعه که از اجزاء مختلف تهیه شده است و یا اقلام کمکی و فرعی که مقداری ماده منفجره حساس در آن وجود دارد مانند چاشنی ها (چاشنی های الکتریکی و چاشنی های ساده و انواع فتیله ها فتیله های انفجاری و فتیله های باروتی) و غیره مورد استفاده قرار می گیرد.
انبار مواد منفجره مهمات (Magazine)
اشاره به هر سازه یا ساختمان یا یک مکان تایید شده برای انبار کردن مواد منفجره دارد که به آن انبار مهمات یا زاغه مهمات نیز می گویند.
مواد منفجره (Explosive Ordnance)
تمام تدارکات حاوی انفجارها، همجوشی هسته­ای یا مواد فیوژن و بیولوژیکی و عامل­های شیمیایی که بمب­ها و کلاهک­های هسته­ای را در بر می­گیرد؛ مهمات موشک­های بالیستیک و هدایت شده؛ توپخانه، خمپاره، راکت و سلاح­های کوچک؛ همه معادن، موشک­های ضد زیر دریایی و بمب­های زیر آبی، بمب­های تخریبی؛ مواد آتش­بازی؛ مین­های خوشه­ای؛ فشنگ و دستگاه های سوخت فعال؛ وسایل­های الکتروانفجاری؛ دستگاه های انفجاری اصلاح شده و غیر مشروع و همه موارد مرتبط شده یا مشابه یا ترکیب­هایی که در طبیعت قابل انفجار هستند.
ANFO (Ammonium Nitrate and Fuel Oil)
ترکیبی از آمونیم نیترات و نفت سوختی (سوخت).
شخص دارای صلاحیت (Competent person)
یک شخصی که، به واسطه آموزش، مدرک تحصیلی یا تجربه کاری، یا یک ترکیبی از این ها، دانش و مهارت را به دست آورده است تا تعیین تکلیف کند.
تامین کننده (Supplier)
یک واردکننده، تولید کننده، عمده فروش یا توزیع کننده، اما نه یک مرکز توزیع خرده فروش یا فروشگاه های خرده­فروش.
مجوز کار (Work permit)
یک سند نوشته شده که شرایط کاری آنگونه که باید در محیط های خاص پیش برود، قید شده است.
مکان عمومی(Public place)
هر مکان به غیر اموال خصوصی، باز برای عموم، که عموم مردم حق دارند تا استفاده کنند و اینکه یک جاده عمومی را در برگیرد.

توجه: مناطق پارک ماشین برای ساختمان های تجاری، به عنوان مکان های عمومی در نظر گرفته نشده است.
ناحیه حساس زیست محیطی (Environmentally Sensitive Area)
شامل اصطلاح گفته شده است اما تنها محدود به موارد زیر نیست:

a) ناحیه آب گیر
b) یک مخزن برای آب آشامیدنی
c) آب تمیز یا محیط زیست دریایی یا:
d) یک پارک محلی یا همانند آن
مکان محافظت شده (Protected place)
هر یک از موارد ذیل:

(a) یک مکان مسکونی آپارتمانی، مکان عبادت، ساختمان عمومی، مدرسه یا کالج، تسهیلات وابسته به نگهداری و پرورش کودکان، بیمارستان، تئاتر یا هر ساختمان یا منطقه بازی در اینکه مردم خوگرفته­اند تا جمع شوند، خواه آن درون یا بیرون مرز اموال از نصب و راه اندازی است.
(b) یک کارخانه، کارگاه، دفتر، موجودی، انبار کالا، فروشگاه، ساختمان یا حیاطی که عموم مردم به کار گرفته­اند، که بیرون مرز از راه­اندازی است.
(c) یک کشتی پهلو گرفته در تاسیسات پهلوگیری دائمی.
(d) هر تاسیسات ذخیره­سازی برای کالاهای خطرناک بیرون مرز اموال از نصب و راه­اندازی.
(e) یک منطقه حساس زیست محیطی.
ناحیه خطرناک (Hazardous Area)
ناحیه ای که اتمسفر انفجاری حضور دارد یا انتظار می رود وجود داشته باشد. در مقادیری که احتیاطات لازم برای ساختمان سازی، نصب و استفاده از منابع بالقوه ایجاد حریق مورد نیاز می شود.

تذکر: یک سیستم طبقه بندی برای مناطق خطرناک در سری As/nzs۲۴۳۰ مربوط به استاندارد ارائه شده است.
فنس امنیتی (Security Fence)
یک فنس سیمی زنجیره وار منطبق با ´As 1725 است که:

a. حداقل ۴۵/ ۲ متر ارتفاع دارد
b. دارای روکش پلاستیکی یا گالوانیزه است.
c. به سه ردیف از سیم امنیتی با فضای ۱۵۰mm قرار گرفته و
d. حداقل سه متر با مخزن فاصله دارد.
برگ اطلاعات ایمنی مواد (MSDS)
یک سندی که اطلاعات درباره تعیین، خطرات سلامتی، احتیاط­ها برای استفاده و جابه جایی ایمن از یک محصول شیمیایی خاص را فراهم می­کند، و اینکه با NOHSC:۲۰۱۱ سازگار است.
بسته­ (Package)
محصول کامل از عملیات بسته­بندی، از بسته­بندی و محتوی­ آماده شده­اش برای حمل و نقل شکل می­گیرد.
گروه بسته­بندی (PG) (Packing Group)
یکی از سه گروه خطرناک، در اینکه کالاهای خطرناک (از کلاس­ها یا تقسیمات غیر از ۱، ۲، ۲-۶ و ۷) در مجموع قوانین، ADG بر حسب کاهش خطر با اعداد رومی "I" (خطر بالا)، "II" (خطر متوسط) و "III" (خطر پایین) نشانه گذاری شده است.

توجه: همه پروکسیدهای آلی از تقسیم ۲-۵ به گروه بسته­بندی II نشان­گذاری شده است.
سازگاری (Compatible)
در رابطه با دو یا چند ماده یا عنصر که برای ایجاد آتش انفجار یا واکنش های مضر یا مواد اشتعال پذیر، بخارات خورنده و سمی باهم واکنش نمی دهد.
ناسازگار (Incompatible)
در ارتباط به مواد سمی یا کانتینرهایی در اینکه چنین موادی نگه­داری شده­اند، توانایی تا با یک دیگر در یک شیوه­ای واکنش دهند یا ترکیب شوند که خطر از یک ماده منحصر به فرد را افزایش می­دهد، که می تواند تباهی از هر یک از این مواد را باعث شود، که می تواند خطرات را در اتفاق از آتش­سوزی را افزایش دهد، یا که می تواند احتمال از الودگی به وسیله مواد سمی را افزایش دهد.
نکات:
۱- سیلندرهای اسیدها و باز یک نمونه از عدم سازگاری است.
۲- مواد سمی و مواد غذایی یک مثالی از ناسازگاری هستند.
۳- کالاهای دیگر با مواد سمی ناسازگار هستند ممکن است از مجموع قوانین ADG و از MSDS های مرتبط معین شده باشد.
جدا شده (Separated)، جدایی (Separation)
جداشده از موجودی کالای خطرناک به وسیله یک فاصله حداقل داده شده، مثلا، به مکان های محافظت شده، مکان های عمومی، سدها و دیگر موجودی­های کالاهای خطرناک.
تفکیک شده (Segregated)
از هم دیگر درون انبار جدا شده اند.
تفکیک (Segregation)
جدا سازی از مواد ناسازگار درون انبار. جدایش از کالاهایی که ناسازگار هستند، یا به طور خطرناکی از یکدیگر در یک منطقه ذخیره­سازی، با استفاده از مرزهای فیزیکی یا فاصله ها در منطقه مشابه واکنش نشان می­دهند.
مدیریت ریسک (Risk Management)
خط مشی های مدیریتی، رویکرد ها و تحقیقات برای اهداف زیر مورد استفاده قرار می گیرد.

a. شناسایی خطرات (که می تواند اشتباه باشد و چرا)
b. آنالیز ریسک – مقایسه با ریسک های پیش بینی شده تداخلی و ریسک های غیر تداخلی (چقدر بد و چقدر محتمل)
c. ارزیابی ریسک – یک فرایند سیستماتیک برای شناسایی، آنالیز، ارزشیابی یک ماده، شیء یا رویداد (یک خطر) که می تواند تحت موقعیت های متنوع منجر به هزینه ناشی از حادثه یا مشکل ایمنی شود. (چگونه قابل قبول است)
d. کنترل ریسک: (در مورد آن چه کار می شود کرد!؟)
دسته- پشته (Stack)
شماری از بسته ها، بارهای پالتی یا کانتینرهای با حجم متوسط مواد همسان یا مواد سازگار که در یک گروه قرار دارند اما فاقد ساختار محافظ هستند.

تذکر: برخی ترکیبات کلاس ۵. ۱ مربوط به مواد خطرناک می تواند ناسازگار باشد یا به طور خطرناک وارد واکنش شود.
تاسیسات بحرانی (خطرناک) (Vulnerable Facilities)
تاسیسات بحرانی شامل موارد زیراست اما محدود به آن ها نیست:

a. ساختمان های چند انباره دارای بالغ بر ۴ انبار در ارتفاع
b. ساختمان های شیشه ای بزرگ با تراکم جمعیت بالا
c. تاسیسات بهداشتی، مهدکودک ها و مدرسه ها
d. ساختمان های عمومی یا ساختمان های با ارزش تاریخی
e. پایانه های ترافیکی اصلی، ایستگاه های راه آهن و فرودگاه ها
f. تاسیسات عمومی اصلی دارای فعالیت مرتبط با گاز، آّب، برق.
آئروسول (Aerosol)
یک ماده غیر غیر قابل تعویض حاصله از فلز، گاز پلاستیک که حاوی گاز فشرده یا مایع یا غیر قابل حمل تحت فشار است و با یک شیر اطمینان که اجازه می دهد محتویات در حالت ذرات گازی، جامد یا مایع به صورت سوسپانسیون گازی یا مایع خارج شوند.
NZBC
کد ساختمانی نیوزیلند (The New Zealand Building Code)
BCA
کد ساختمانی استرالیا (The Building Code of Australia)
مواد خورنده (Corrosive Substances)
موادی که از طریق عمل شیمیایی می توانند خسارت شدید به بافت های زنده زده یا در مواردی از نشت مواد آسیب برساند و حتی آن ها را نابود کند. آن ها همچنین می توانند باعث خطرات دیگر شوند. این چنین مواردی در طبقه بندی ۸ به عنوان مواد خورنده در کد ADG/NZS۵۴۳۳ لیست شوند یا در طبقه بندی مواد به عنوان مواد خورنده طبقه بندی شوند.
خورندگی (Corrosivity)
توانایی عمل شیمیایی خورندگی بر روی مواد دیگر همچون، کانتیرها، کشتی­ها، تجهیزات و بافت زنده (از جمله پوست).
علامت­گذاری (Marking, Labeling)
شامل:

(a) یک بر چسب ثابت شده به یک بسته یا واحد بار؛ و
(b) اطلاعات درباره یک بسته یا واحد بار الگوبرداری و پرینت گرفته شده است.
عامل­های اکساینده (Oxidizing Agents)
موادی که به عنوان عامل­های اکسیدکننده بخش ۱-۵ در مجموع قوانین ADG/ NZS ۵۴۳۳ فهرست شده است یا اینکه معیار طبقه­بندی مشخص شده در ان کد برای عامل­های اکسیدکننده را برآورد می­کند. چنین موادی، اگر چه ضرورتا قابل احتراق نیست، ممکن است لزوما اکسیژن را آزاد می کند یا سببی از فرایندهای اکسیداسیون باشد و به عنوان یک نتیجه­ای، ممکن است یک آتش سوزی در مواد دیگر را شروع کند یا احتراق از مواد دیگر را تحریک کند و بنابراین فشار از یک آتش­سوزی را افزایش دهد.
پراکسید های آلی (Organic Peroxides)
مواد آلی که شامل ساختار دو ظرفیتی اکسیژن هستند و ممکن است به عنوان مشتقات پراکسید هیدروژن قلمداد شوند، که یک یا هر دوی اتم های هیدروژن توسط رادیکال های آلی جایگزین شده اند.

تذکر: پراکسید های آلی مواد ناپایداری هستند که ممکن است واکنش گرماده را ایجاد کنند. علاوه بر این ممکن است آن ها:

a) مستعد تبدیل به ساختار قابل انفجار شوند.
b) به سرعت بسوزند.
c) به طور خطرناک با سایر مواد واکنش دهند.
d) باعث آسیب چشم شوند.
دمای کنترل (Control Temperature)
حداکثر دمایی که در آن پراکسید آلی به طور ایمن می تواند به صورت طولانی نگهداری شود.
دمای اضطراری (Emergency Temperature)
دمایی که رویکردهای اورژانسی باید آغاز شود تا از رسیدن پراکسید آلی به دمای خود به خودسوزی (SADT) جلوگیری شود.
دمای تجزیه خود به خود سوزی (Self-Accelerating Decomposition Temperature (SADT
دما بالا در اینکه واکنش تجزیه از پروکسیدهای آلی در یک نرخی پیش می­رود چنان که گرم تولید شده نمی تواند به قدر کفایت پراکنده شده باشد.
مواد سمی (Toxic Substances)
موادی که اگر بلعیده یا تنفس شوند و یا از طریق جذب چشم یا تماس پوستی، قادر به آسیب جدی به سلامتی انسان را داشته و یا باعث مرگ شوند.
خاکریز (Bund)
یک خاکریز غیر قابل نفوذ از زمین، یا یک دیواری از آجر، سنگ، بتن یا دیگر مواد مناسب که ممکن است بخشی یا همگی از محیط از یک ترکیب را شکل دهد.
باید، می­بایست، ممکن است (Shall, Should, May)
کلمه (Shall) "باید" به عنوان اجبار (الزام) به کار برده شده و کلمه(Should) "می­بایست" به عنوان توصیه شده؛ و (May)"ممکن است" به عنوان حق استفاده از تشخیص، دلالت دارد.
گاز Gas
گاز یک ماده­ای است که:

(a) یک فشار بخار بیش از ۳۰۰ کیلو پاسکال را دارد؛ یا
(b) در ۲۰ درجه سانتی گراد در یک فشار استاندارد از ۳/ ۱۰۱ کیلوپاسکال کاملا گازی است.
گاز فشرده شده (Compressed Gas)
یک گازی که تحت فشار پر شده است، تماما در ۵۰- درجه سانتی گراد بسته­بندی شده است.
این دسته­بندی همه گازهای با یک دما بحرانی کمتر از یا مساوی به منفی ۵۰ درجه سانتی گراد را در بر می­گیرد.
گاز قابل اشتعال (Flammable Gas)
یک گازی که در هوا در ۲۰ درجه سانتی گراد و یک فشار استاندارد از ۳ /۱۰۱ کیلوپاسکال مطلق مشتعل خواهد شد.
گاز بی اثر (Inert Gas)
یک گازی که غیر قابل اشتعال، غیر سمی، غیر اکسید شونده است و مقاوم به عمل شیمیایی تحت شرایط مواجه شده معمول را مقاوم است.
گاز مایع شده (Liquefied Gas)
یک گاز در اینکه موقع بسته­بندی شدن تحت فشار برای حمل و نقل به صورت بخشی در دماهای بالای منفی ۵۰ درجه سانتی گراد مایع است.
گاز طبیعی (Natural Gas)
یک گاز هیدروکربن شکل گرفته عمدتا از متان.
گاز اکسیدکننده (Oxidizing Gas)
یک گاز که اکسیژن را به اسانی آزاد می کند، هیدروژن را از یک ترکیب حذف می­کند، یا به آسانی الکترون­ها را قبول می­کند.
گاز سمی (Toxic Gas)
یک گازی که شناخته شده است تا به صورت زیر باشد:

(a) برای انسان­ها خیلی سمی یا خورنده باشند چنانکه تا یک خطر را به سلامتی در بر دارد؛ یا
(b) فرض شده است تا سمی یا خورنده برای انسان­ها است چون آن یک مقدار LC ۵۰ را برابر یا کمتر از ۵۰۰ میلی لیتر/ متر مکعب (پی پی ام) را دارد.
SCBA
دستگاه های تنفس کامل (Self Contained Breathing Apparatus)
SCUBA
دستگاه های تنفس کامل در زیر آب (Self Contained Underwater Breathing Apparatus)
دمای بحرانی (Critical Temperature)
دمای بالا در اینکه گاز نمی تواند در یک حالت مایع وجود داشته باشد.
حد پایین انفجار (LEL: Lower Explosive Limit)
غلظت از بخار یا غبار در هوا، گاز قابل اشتعال پایین اینکه یک جو انفجاری شکل نخواهد گرفت.
حد بالای انفجار (UEL: Upper Explosive Limit)
غلظت از بخار یا غبار در هوا، گاز قابل اشتعال بالا اینکه یک جو انفجاری تشکیل نخواهد شد.

جدول کدهای مخاطرات مواد شیمیایی







جدول کدهای ایمنی ترکیبی مواد شیمیایی









سیستم های بین المللی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی

سیستم هماهنگ جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی (GHS)
وجود سیستم های متعدد در طبقه بندی خطرات مواد شیمیایی مشکل ساز بوده و نه تنها در ایمنی شیمیایی و بررسی اثرات سلامت بلکه در فعالیت های صنعتی و تجاری نیز موجب سردرگمی می گردد. به همین دلیل در اواخر سال ۲۰۰۲ ملل متحد مکانیسمی را برای هماهنگ نمودن معیارهای مربوط به طبقه بندی و تبادل اطلاعات خطر ارائه نمود که سیستم جهانی طبقه بندی و برچسب گذاری مواد شیمیایی یا (GHS) نامیده می شود. این سیستم برای رویارویی صحیح با خطرات و با توجه به تجارت گسترده جهانی مواد شیمیایی و به منظور اطمینان از کاربرد ایمن مواد در تمامی مراحل از تولید تا استفاده، حمل ونقل و دفع مواد زائد ارتقاء یافته است.
در سیستم GHS طبقه بندی مواد بر حسب نوع خطرات و راه های هماهنگ تبادل اطلاعات خطر شامل برچسب ها و برگه های اطلاعات ایمنی مواد (SDS) با فرمت یکسان می باشد. در این سیستم طبقه بندی مواد بر مبنای خطرات فیزیکی، خطرات سمی و خطرات محیطی بوده، در طبقه بندی خطرات فیزیکی از سیستم UN و در طبقه بندی اثرات سلامتی تا حدودی از سیستم اروپایی (EC) استفاده شده است. خطرات محیطی نیز شامل خطرات مواد برای موجودات محیط آبی می باشد. هدف این سیستم اطمینان از در دسترس بودن اطلاعات لازم در زمینه خطرات فیزیکی و اثرات سمی و زیست محیطی مواد به منظور ارتقاء سلامت انسان و محیط می باشد. هم اکنون تدوین سیستم GHS تکمیل شده و آماده است که توسط کشورهای مختلف به کار گرفته شود. پیش بینی شده است که به کارگیری سیستم GHS نه تنها موجب ارتقاء سلامت انسان و محیط تحت لوای یک سیستم جهانی خواهد شد بلکه این سیستم تجارت جهانی مواد شیمیایی را نیز تسهیل خواهد نمود.
سیستم طبقه بندی و برچسب گذاری بر اساس سیستم ملل متحد (UN)
کالاهای خطرناک در بسیاری از کشورها بر اساس سیستم ملل متحد (UN) طبقه بندی شده و برچسب گذاری می شوند. این سیستم کمک می کند که خصوصیات و خطرات این گونه مواد سریعاً قابل تشخیص باشد. در این سیستم کالاهای خطرناک براساس خصوصیات خطرناک خود در۸ کلاس طبقه بندی می شوند. این کلاس ها شامل ۸ کلاس مشخص و یک کلاس مواد متفرقه می باشد. خطرات مربوط به هر کلاس با برچسب های لوزی شکل مخصوص مشخص می شود. گاهی اوقات چنانچه ماده ای علاوه بر خطر اصلی دارای خطر دیگری نیز باشد می توان از لوزی کوچک تری در کنار لوزی اصلی استفاده نمود. به عنوان مثال اسید هیدروفلوریک ماده ای خورنده و در عین حال سمی است.
برخی از کالاهای خطرناک شامل کلاس های ۱ و ۲ و۴ و۵ و۶ خود دارای تقسیمات بعدی یا ساب کلاس هایی هستند که نشانگر جنبه مشخصی از خطرات ماده می باشد مثلاً کلاس دوم گازها و ساب کلاس ۱,۲ گازهای قابل اشتعال می باشد. علاوه بر این، در برخی از کلاس ها تقسیم بندی های بعدی شامل گروه های بسته بندی (Packaging Groups) نیز وجود دارد که نشان دهنده خطر نسبی ماده در داخل یک کلاس می باشد) خطر کم PGIII، خطر متوسط PGII و خطر زیاد PGI) بنابراین تمام بسته ها) البته به جز بسته های بسیار کوچک(، کانتینرها و تانکرهای حمل مواد که حاوی کالاهای خطرناک هستند باید دارای برچسب مناسب با ذکر کلاس مربوطه باشند. این بر چسب) یا لوزی خطر (نشان دهنده ماهیت خطر با استفاده از یک سیستم رنگی و علامت های خاص و نیز شماره کلاس کالای خطرناک می باشد. بنابراین تولیدکنندگان و وارد کنندگان این گونه کالاها باید اطمینان داشته باشند که این مواد به طور صحیح تقسیم بندی و برچسب گذاری شوند.
مواد خطرناک به ۹ گروه اصلی تقسیم بندی می شوند:
گروه اول: مواد منفجره
گروه دوم: گازها
گروه سوم: مایعات قابل اشتعال
گروه چهارم: جامدات قابل اشتعال
گروه پنجم: اکسیدکننده ها
گروه ششم: مواد سمی
گروه هفتم: مواد رادیواکتیو
گروه هشتم: مواد خورنده
گروه نهم: مواد متفرقه

فصل سوم: شناسایی و معرفی کدهای کالاهای خطرناک

معرفی کدهای بین المللی شناسایی مواد شیمیایی

عدد UN
عدد UN یا (UN Number) یک سیستم کدگذاری عددی چهار رقمی است که به صورت بین المللی برای شناسایی کالاهای خطرناک وضع شده است این اعداد از UN ۰۰۰۱ تا UN ۳۵۰۰ بوده و از سوی کمیته تخصصی حمل و نقل کالاهای خطرناک ملل متحد مشخص شده اند. در این سیستم ممکن است یک عدد UN اختصاصاً مربوط به یک ماده باشد (مانند فنل UN ۱۶۷۱) گاهی نیز یک عدد ممکن است متعلق به گروهی از مواد با خطرات مشابه باشد. در مواردی چنانچه ماده ای در حالت های جامد و مایع خصوصیات متفاوتی داشته باشد ممکن است اعداد مختلفی را به خود اختصاص دهد.
عدد NA
عدد NA یا (NA Number) مربوط به امریکای شمالی بوده و با توجه به اینکه توسط دپارتمان حمل و نقل امریکا (DOT) وضع شده است به نام عدد DOT نیز شناخته می شود. این سیستم کدگذاری مشابه سیستم عددی UN بوده با این تفاوت که برخی مواد که فاقد عدد UN هستند ممکن است دارای عدد NA باشند. این اعداد اضافه تر شامل NA ۸۰۰۰ تا NA ۹۹۹۹ می باشند.
عدد ثبت CAS
عدد ثبت CAS یا (CAS Registry Number) یک سیستم کدگذاری عددی با فرمت xxx-xx-x است که برای شناسایی عناصر و ترکیبات شیمیایی مختلف وضع شده است این سیستم توسط سرویس خلاصه شیمیایی (Chemical Abstracts Service) که در واقع شاخه ای از انجمن شیمی امریکا می باشد فراهم شده است. از آنجا که یک ماده ممکن است دارای اسامی مترادف و متفاوتی باشد هدف از این سیستم آسان نمودن شناسایی و جستجوی اطلاعاتی مواد می باشد به طوری که اکثرسیستم های اطلاعاتی امکان جستجو از طریق این سیستم ثبت را فراهم می آورند.
عدد IUPAC
عدد IUPAC یا (IUPAC Number) یک سیستم کدگذاری بین المللی برای شناسایی مواد شیمیایی بوده و به منظور ارائه یک روش استاندارد و قابل درک برای شناسایی اطلاعات مولکولی مواد و آسان نمودن جستجوی این اطلاعات وضع شده است. سیستم ایوپاک توسط اتحادیه بین المللی شیمی محض و کاربردی (International Union of Pure and Applied Chemistry) تدوین شده است.
عدد RTECS
عدد RTECS یا (RTECS Number) عبارت است از یک سیستم ثبت اثرات سمی مواد شیمیایی Registry of Toxic Effects of Chemical Substances)) با فرمت ABxxxxxxx می باشد این سیستم ثبت و اطلاعاتی مواد که توسط NIOSH و با استفاده از مطالعات سم شناسی موجود تدوین شده است برای دستیابی به اطلاعات سم شناسی در مورد یک ماده شیمیایی مورد نظر کمک می نماید.
SDS برگه اطلاعات ایمنی
SDS یا برگه اطلاعات ایمنی مواد به مفهوم اطلاع یافتن از ماهیت ماده، شناخت عوامل خطر و راه های کنترل آن می باشد.

هدف: آشنایی با واژه SDS، شناسایی مفهوم ها و پارامتر های مورد استفاده در آن و پی بردن به روش های کنترل و پایش آن می باشد.
بخش های SDS:
۱- شناسنامه ماده
۲- لوزی خطرات
۳- حدود تماس و مقادیر خطرناک
۴- مشخصات فیزیکی و شیمیایی
۵- اقدامات آتش نشانی
۶- روش مقابله با شرایط اضطراری
۷- روش مقابله و دفع نشتی و ضایعات
۸- خطرات زیست محیطی
۹- اطلاعات مربوط به واکنش ماده
۱۰- خطرات بهداشتی
۱۱- کمک های اولیه
۱۲- روش جابه جایی و انبارداری
۱۳- اطلاعات کنترلی
۱۴- وسایل حفاظت فردی
۱۵- حمل و نقل
۱۶- سایر اطلاعات

کد های مربوط به اقدامات اضطراری

علاوه بر کدهای بین المللی که به منظور شناسایی مواد شیمیایی به وجود آمده است، کدهایی نیز تحت عنوان کدهای اقدامات اضطراری (Emergency action codes) ارتقاء یافته اند که اطلاعات لازم را برای موارد اضطراری فراهم می آورند. از این قبیل کدها می توان کدهایی نظیر کد Hazchem، لوزی NFPA و کد Kemler را نام برد که در قسمت مربوط به اقدامات در شرایط اضطراری به برخی از این کدها اشاره خواهد شد.
کد Hazchem
کد Hazchem به عنوان " اولین کد عملکرد سه دقیقه ای" برای نخستین اقدام طراحی شده است. کد Hazchem یک کد دو یا سه حرفی است که به آتش نشان و سایر تیم شرایط اضطراری اطلاعاتی را می دهد که آن ها برای اولین عکس العمل در یک حادثه با مواد خطرناک شامل حمل و نقل با ظرفیت بالای کالاهای خطرناک، احتیاج دارند. در حال حاضر کد Hazchem باید برای کالاهای خطرناک به عنوان بخشی از اطلاعات نمایش داده شده روی پنل های اطلاعات اضطراری، استفاده شود و قابل نصب بر روی همه وسایل نقلیه کالاهای خطرناک با حجم بالا باشد.



مثال: اتر فسفین 2PE دارد.
2 نشان دهنده این است که آب به شکل یک اسپری یا مه استفاده شود ولی نباید به فرم آب درشت پر فشار به کار برده شود.
P نشان می دهد که واکنش یا انفجار شدید ممکن است رخ دهد.
* یک دست لباس حفاظتی مناسب، BA دستکش حفاظتی و پوتین لاستیکی شیمیایی مورد نیاز است.
* می تواند رقیق شود.
E نشان دهنده یک خطر ایمنی عمومی است و نیازمند تخلیه عمومی آن منطقه است.
تفسیرکدهای شناسایی خطر روی تانکرهای حمل و نقل
کدهای شناسایی خطر، همان شماره شناسای خطر (و یا کدهای کملر) در اروپا و برخی از کشورهای آمریکایی است که ممکن است در نیمه بالایی تابلو های نارنجی برخی تانکرهای حجیم درج گردد. شماره شناسایی ۴ رقمی در نیمه پایینی تابلوی نارنجی درج شده است. کدهای شناسایی خطر در نیمه بالایی تابلو های نارنجی از دویا سه رقم تشکیل شده است.
به طور کلی رقم های کدشناسایی خطر نشان دهنده خطرات زیر می باشد.



انتشار گاز به دلیل فشار یا واکنش شیمیایی
اشتعال پذیری مایعات (بخارات) و گازها یا مایعات خود گرمازا
اشتعال پذیری جامدات یا جامدات خود گرمازا
اثرات اکسید کننده (تشدید کننده حریق)، سمیت یا ریسک مواد عفونی، قابلیت انتشار پرتوهای رادیو اکتیو، قابلیت خورندگی، سایر مواد خطرناک و...

توجه: تکرار رقم نشان دهنده شدت بالای آن خطر خاص است (به طور مثال ۳۳-۶۶-۸۸)
در جایی که خطرات یک ماده را می توان فقط با یک رقم نشان داد، رقم دوم را صفر قرار می دهند مثال (۴۰ – ۵۰)
استفاده از حرف "X" پیش از کد شناسایی خطر، بیانگر این است که تماس آن ماده با آب با واکنش شدیدی همراه خواهد بود.
زمانی که رقم دوم یا سوم، عدد ۹ است می تواند بیانگر ریسک واکنش خودبه خودی شدید باشد.
کدهای شناسایی خطر بر روی برخی از تانکرها حمل ونقل مواد شیمیایی
معنای کدهای شناسایی خطر در مقابل آن ها ذکر شده است:









نظرات کاربران درباره کتاب مدیریت کالاهای خطرناک