فیدیبو نماینده قانونی انتشارات آوای قلم و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب راهنمای یکپارچگی سرمایه در سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست

کتاب راهنمای یکپارچگی سرمایه در سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست
HSE-MS

نسخه الکترونیک کتاب راهنمای یکپارچگی سرمایه در سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب راهنمای یکپارچگی سرمایه در سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست

بر مبنای تجارب بین‌المللی، کارشناسان و متصدیان واحد مدیریت ریسک و حوادث در انجمن جهانی تولیدکنندگان نفت وگاز (OGP) راهکاری را ارائه کرده‌اند تا به سازمان‌های گوناگون در کاهش میزان حوادث یاری برسانند. آنان این کار را از طریق تمرکز بر یکپارچگی سرمایه در سازمان اجرایی نموده‌اند. این برنامه بر دارایی‌های جدید و همچنین دارایی‌های موجود در هر مرحله‌ای که باشند (از لحاظ عمر مفید) قابل اجراست.گرچه هر کسی که در مدیریت خطرات مشارکت کرده باشد می‌تواند راهکار فوق‌الذکر را به کار بندد، اما اصول را اساساً مدیریت‌های سطح بالا هدف خود قرار می‌دهد، به ویژه کسانی که پیشینه فنی نداشته باشند. استفاده از چک لیست‌های مشخص (که در ضمیمه آمده کتاب است) کمکی است برای اینکه بدانیم حوادث، به ویژه در تمام سطوح عملیات صنایع نفت و گاز به درستی مدیریت شده است را فراهم نموده است. با توجه به تجارب مؤلفان در زمینه‌های اجرایی HSE در صنایع بزرگ کشور علی‌الخصوص صنایع تخصصی نفت، گاز و پتروشیمی، با وجودی که بیش از یک دهه از ابلاغ و استقرار سامانه HSE در کشور می‌گذرد، اما خلاء بزرگی در زمینه موضوع یکپارچگی سرمایه با رویکرد سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست احساس می‌شود، کتاب پیش رو بر اساس چارچوب مولفه‌های تأثیر گذار بر چارچوب یکپارچگی سرمایه و گزارش شماره ۴۱۵ پیشنهادی از سوی انجمن OGP برای نخستین بار در کشور برگردان نگارش گردیده است. مطالب فراهم شده برای همه کسانی مفید خواهد بود، که بخواهند مبحث مدیریت دارایی‌های منسجم را عمیقاً درک کنند و بکار بندند. این مجموعه برای کلیه مدیران سازمانی، کارشناسان، متخصصان، صنعتگران، افسران HSE در صنایع، پژوهشگران، دانشگاهیان مشتاق و علاقمند به موضوع سامانه HSE با رویکرد یکپارچگی سرمایه و دارایی‌ها پیشنهاد می شود.

ادامه...
  • ناشر انتشارات آوای قلم
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 5.6 مگابایت
  • تعداد صفحات ۳۶۴ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب راهنمای یکپارچگی سرمایه در سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



مقدمه مولفان

شرکت ها و سازمان های تولیدکننده نفت و گاز نیاز به مدیریت کردن همه جانبه حوادث دارند. این مدیریت، حوادث کوچک و کم اهمیت، که در شرکت ها شروع می شوند و به حوادث مهم و پر خطر که به آسیب های جانی و مالی جبران ناپذیر، افاقه می یابد را در بر می گیرد. اگرچه این شرکت ها در سطح جهانی نسبتاً در کنترل حوادث موفق بوده اند، لذا هنوز هم کنترل بیشتر این حوادث، چالش همه شرکت ها بوده و می باشد.
در خلال دو دهه گذشته سیستم بهداشت، ایمنی و محیط زیست یا به اختصار (HSE-MS) تمامی حوادث را طبقه بندی و تعریف نموده است. پایین آمدن آمار تناوب اتلاف وقت در آسیب ها و همچنین نرخ حوادث ثبت شده در طی همین دوره شاهدی است بر رویکردی موفق در کنترل حوادث در محل هایی که میان حادثه وپی آمدهای آن رابطه نزدیکی وجود دارد.
بر مبنای تجارب بین المللی، کارشناسان و متصدیان واحد مدیریت ریسک و حوادث در انجمن جهانی تولیدکنندگان نفت وگاز (OGP) راهکاری را ارائه کرده اند تا به سازمان های گوناگون در کاهش میزان حوادث یاری برسانند. آنان این کار را از طریق تمرکز بر یکپارچگی سرمایه در سازمان اجرایی نموده اند. این برنامه بر دارایی های جدید و همچنین دارایی های موجود در هر مرحله ای که باشند (از لحاظ عمر مفید) قابل اجراست.گرچه هر کسی که در مدیریت خطرات مشارکت کرده باشد می تواند راهکار فوق الذکر را به کار بندد، اما اصول را اساساً مدیریت های سطح بالا هدف خود قرار می دهد، به ویژه کسانی که پیشینه فنی نداشته باشند. استفاده از چک لیست های مشخص (که در ضمیمه آمده کتاب است) کمکی است برای اینکه بدانیم حوادث، به ویژه در تمام سطوح عملیات صنایع نفت و گاز به درستی مدیریت شده است را فراهم نموده است. با توجه به تجارب مولفان در زمینه های اجرایی HSE در صنایع بزرگ کشور علی الخصوص صنایع تخصصی نفت، گاز و پتروشیمی، با وجودی که بیش از یک دهه از ابلاغ و استقرار سامانه HSE در کشور می گذرد، اما خلاء بزرگی در زمینه موضوع یکپارچگی سرمایه با رویکرد سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست احساس می شود، کتاب پیش رو بر اساس چارچوب مولفه های تاثیر گذار بر چارچوب یکپارچگی سرمایه و گزارش شماره ۴۱۵ پیشنهادی از سوی انجمن OGP برای نخستین بار در کشور برگردان نگارش گردیده است. مطالب فراهم شده برای همه کسانی مفید خواهد بود، که بخواهند مبحث مدیریت دارایی های منسجم را عمیقاً درک کنند و بکار بندند.
این مجموعه برای کلیه مدیران سازمانی، کارشناسان، متخصصان، صنعتگران، افسران HSE در صنایع، پژوهشگران، دانشگاهیان مشتاق و علاقمند به موضوع سامانه HSE با رویکرد یکپارچگی سرمایه و دارایی ها پیشنهاد می شود.
هرچند در گردآوری، نگارش و برگردان برخی مباحث در کتاب نهایت دقت و امانت رعایت شده است، ولی بدون شک بازخورد خوانندگان و فرهیختگان حوزه HSE می تواند غنای بیشتر کتاب در چاپ های بعدی را بیفزاید.

مولفان

فصل اول: مفاهیم و اصطلاحات

۱-۱ سامانه مدیریت

سامانه مدیریت، نظامی است منظم، سیستماتیک، هدفمند و سازماندهی شده، با برنامه ریزی خاص که با تهیه روش های اجرایی، استانداردها و مقررات جاری و دستورالعمل ها به منظور دستیابی به هدف مشخص با اعمال نفوذ و راهنمایی مدیریت ارشد سازمان محقق شده و مورد بازنگری قرار می گیرد. این سامانه باید در مقاطع زمانی مختلف به صورت مستمر بهبود یابد.

۱-۱-۱ عناصر مدیریت

با توجه به تعاریفی که از نظر گذشت؛ هفت عنصر بنیادین علم مدیریت عبارتند از: (لوترگیولیک)(۱) و با به کار بردن حروف اول کلمات فوق، کلمه POSDCORB را ساخته و مورد استفاده قرار داده است.

۱- برنامه ریزی
Planning

۲- سازماندهی
Organizing

۳- به کار گماردن
Staffing

۴- هدایت کردن
Directing

۵- هماهنگ کردن
Coordinating

۶- گزارش کردن
Reporting

۷- بودجه بندی
Budgeting

برخی از صاحب نظران علم مدیریت، موضوع ایجاد انگیزه(۲) و نوآوری(۳) را به عنوان دو وظیفه یا دو عنصر اصلی مدیریت دانسته اند که می تواند در برخی مجموعه ها جایگزین گزارش کردن و بودجه بندی شوند.

۱- ۲ چرخه دمینگ (PDCA)

چرخه دمینگ (PDCA)برای اولین بار در دهه ۱۹۳۰ از سوی والتر شوارت مطرح و بعدها توسط شاگرد وی، دبلیو ادواردز دمینگ تبیین و ارائه شد و در نهایت توسط ژاپنی ها تکمیل شد. دکتر ویلیام ادواردز دمینگ نخستین آغازگر جدی و نظریه پرداز مدیریت نوین جهان بر اساس مشارکت تمامی کارکنان ، مدیران و مشتریان یک سازمان است که با مکتب جدید خود تحولی شگرف پدید آورده است . مشارکت و همکاری وی با مدیران ژاپنی در توفیق آنها برای تولید یک کیفیت غبطه آور، مورد تایید و قبول صاحب نظران جهان پیشرفته امروز است . وی متولد سال ۱۹۰۰ در منطقه «آیووا» آمریکا است . دارای مدرک دکترا (PhD) در رشته فیزیک و ریاضی از دانشگاه ییل بود. دکتر دمینگ که نظریاتش در دهه ۱۹۵۰ میلادی چندان مورد توجه آمریکایی ها واقع نشد، در کشور ژاپن به گرمی پذیرفته و به تدریج راهبردهای پیشنهادی وی برای بهبود کیفیت کالاهای ژاپنی، این کشور را به یکی از کشورهای پیشرفته و برتر اقتصاد جهانی تبدیل نمود. اصول مورد نظر دمینگ در چرخه معروف وی به صورت زیر قابل نمایش است.
دمینگ بر اهمیت تاثیرات متقابل و مداوم پژوهش، طراحی، تولید و فروش به عنوان ابزاری جهت دستیابی یک شرکت به بهترین کیفیت و جلب رضایت مشتریان تاکید داشت و از نظر وی این چهار مرحله (پژوهش، طراحی، تولید و فروش) باید دائماً در گردش باشند و کیفیت به عنوان معیار برتر تلقی شود. این روش شناسی چهار مرحله ای به عنوان فرآیندی تلقی می شود که فنون یا ابزار هفت گانه کیفیت را مورد استفاده قرار می دهد. این فرآیند با مرحله برنامه ریزی که در آن وضعیت فعلی، تجزیه و تحلیل می شود شروع می گردد، داده ها جمع آوری می شوند و برنامه هایی برای بهبود تنظیم و تدوین می گردد. مرحله انجام یا اجرا معمولاً شامل بعضی از راه های آزمایشی یا مقدماتی است: مثلاً بخش جزیی از یک فرآیند تولیدی یا خدماتی یا گروه کوچکی از مشتریان یا ارباب رجوع. این دوره آزمایشی در خلال مرحله مطالعه و بررسی به طور نقادانه ارزشیابی می شود و مشکلات یا فرصت های دیگر مورد بررسی قرار می گیرد. در مرحله نهایی سازمان اطمینان می یابد که بهبود کیفیت به عنوان شیوه ای استاندارد و مستمر پیش از شروع چرخه ( برنامه ریزی بعدی) اجرا می شود. بنابراین در فرآیند تاکید بر بهبود مستمر با چرخه بسته است.
بعدها مفهوم گردش مداوم چرخه دمینگ برای ارتقاء کارایی، به تمامی مراحل مدیریت تعمیم داده شد و چهار مرحله این چرخه با اقدامات خاص مدیریت تطبیق یافت. مدیران ژاپنی با ایجاد تغییراتی در چرخه دمینگ آن را به چرخه برنامه ریزی، اجرا، کنترل و عمل تبدیل کردند تا در تمامی مراحل و شرایط مورد استفاده قرار بگیرد. این مدل چارچوبی برای بهبود فرآیند یا سیستم فراهم می کند. در این چرخه هرگاه نواحی قابل بهبود، شناسایی شود، این مدل می تواند به عنوان راهنمایی برای پروژه های قابل بهبود مورد استفاده قرار بگیرد.



شکل (۱-۱): نکایی از چرخه PDCA

چرخه PDCA به نحوی طراحی شده است که بتواند به عنوان یک مدل پویا مورد استفاده قرار گیرد، بدین معنا که آخرین گام تکامل مرحله قبلی، به منزله اولین گام مرحله بعدی خواهد بود. اجزاء تشکیل دهنده چرخهPDCA و مفهوم کلی آنها به شرح ذیل است:

ـ برنامه ریزی (Plan)
در این مرحله، مطالعه وضع موجود، در خلال گردآوری اطلاعات جهت طرح ریزی برای بهبود آغاز می شود. در این مرحله آنچه را که لازم است بهبود یابد، تجزیه و تحلیل کرده و فرصت های بهبود شناسایی می گردد. نخستین گام، انتخاب آن قسمت هایی است که در اولویت برای بیشترین تلاش افراد در سازمان دارد. برای تشخیص این فرصت های قابل تغییر می توان از فلوچارت یا چارت پارتو استفاده کرد.

ـ اجراء (Do)
مرحله اجرای فرآیند است. این اجراء مربوط به تغییری است که در مرحله برنامه در مورد آن تصمیم گرفته اید. این مرحه شامل اجرای فرایند و ثبت گزارش می باشد.

ـ بررسی یا کنترل(Check)
این مرحله یک مرحله حیاتی در چرخهPDCA است. پس از اجراء تغییرات در یک مدت کوتاه، باید تشخیص داده شود که اجراء آن تغییر تا چه حد موثر بوده است. آیا واقعاً به بهبود مورد نظر در سازمان منجر شده است یا نه؟ باید متناسب با ارزیابی هایی که می­توانید به وسیله آنها سطح بهبود را تنظیم کنید، تصمیم بگیرید. در این ارزیابی ها، استفاده از نمودارهای گردش کار می تواند مفید واقع شود.

ـ اقدام (Action)
این مرحله شامل، درخواست اقدامات اصلاحی در مورد تفاوت معنی دار بین نتایج واقعی و برنامه ریزی شده است. در این مرحله آنالیز تفاوت ها به منظور تعیین علل ریشه ای مشکلات و تفاوت ها است که در آن به اعمال تغییراتی که شامل بهبود فرایند و یا محصول است. تغییرات را ثبت کنید و یا دوباره چرخه را آغاز کنید. پس از برنامه ریزی، اجراء و بررسی و کنترل، باید تصمیم بگیرید که آیا این تغییر ارزش استمرار دارد یا نه؟ در صورتی که اجرای این تغییر صرفاً به تلف کردن وقت در سازمان بیانجامد یا ادامه آن سازمان را با مشکل مواجه سازد و یا در نهایت به بهبود نیانجامد، ممکن است توقف تغییر را مد نظر قرار داده و یا تغییر جدیدی را برنامه ریزی نمود. بدین ترتیب شما به مرحله طرح ریزی برمی گردید.

۱ -۳ سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE-MS)

یک سیستم مدیریت نظام مند بر اساس چرخه PDCA (طرح ریزی، اجرا، پایش، و اقدام اصلاحی) که با برآورده سازی زیرساخت های لازم در قالب یک چرخه هفت عنصری سازمان یافته است و به کاهش میزان حوادث و ریسک های موجود، افزایش کیفیت و بهره وری، تامین سلامت جسمانی و روانی کارکنان، ایجاد پویایی ارتباطی میان بخش های مختلف، جلب رضایت شهروندان و تامین رفاه عمومی، پیشگیری و کاهش آسیب به محیط زیست، حرکت در مسیر توسعه پایدار و دستیابی به بهبود مستمر می پردازد.
۱-۳-۱ عناصر سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE-MS)
عناصر کلیدی سیستم مدیریت HSE در جدول (۱-۱) معرفی شده است:

جدول (۱-۱): عناصر کلیدی سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE)



۱- ۳- ۲ مزایای استقرار سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست(HSE)
این مزایا می تواند در قالب موضوعات ذیل طرح شود:

* بررسی پروژه از نظر توجه به مسایل بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی مراحل امکان سنجی، برنامه ریزی، ساخت، طراحی و استقرار.
* اطمینان بخشیدن به مدیریت در مشخص کردن انواع ریسک ها و روش های مدیریت آن شامل: حذف، کنترل، کاهش و انتقال آنها.
* رعایت استانداردهای رایج (محله ای، ملی و بین المللی) در ارتباط با پروژه در تمامی مراحل استقرار سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE).
* کاهش هزینه ها و افزایش سودآوری و رقابت در بازارهای جهانی.
* بسترسازی مناسب جهت اخذ و اجرای کلیه استانداردهای مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست.
* افزایش اطمینان پرسنل از کاهش و کنترل خطرات بالقوه و بالفعل موجود در پروژه و اثرات سو آنها.
* استقرار سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست زمینه ساز توسعه پایدار در مقیاس ملی و جهانی است.
۱ -۳- ۳ قابلیت پیاده سازی سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) در مراحل پروژه
این سامانه می تواند در تمامی مراحل ذیل بر حسب نوع پروژه و فرآیندهای موجود آن تعریف گردد:
۱- ارزیابی.
۲- انتخاب.
۳- قبل از تصویب پروژه.
۴- پیش از مرحله ساخت.
۵- همزمان با مرحله ساخت و پیاده سازی.
۶- قبل از آغاز به کار و راه اندازی.
۷- مرحله بهره برداری و عملیات.
۱- ۳- ۴ اعضای پیشنهادی برای تشکیل تیم اجرایی HSE
- دبیر تیم HSE.
- نماینده بهره بردار.
- متخصص یا متخصصین سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE).

• در تشکیل تیم اجرایی HSE حضور کارشناسان و متخصصین ذیل نیز بنا به موضوعیت پروژه ضروری می نماید:
* متخصصین بهداشت (حرفه ای، عمومی، کار و محیط بسته به نوع پروژه و ابعاد آن).
* متخصصین محیط زیست (در زمینه های برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، آلودگی های محیط زیست، ارزیابی ریسک محیط زیست، ارزیابی ریسک اکولوژیکی و... برحسب نوع پروژه و محیط تحت تاثیرآن).
* کارشناس مسئول ایمنی.
* متخصص ایمنی و آتش نشانی.
* مهندس فرآیند.
* مهندس صنایع.
* کارشناس آزمایشگاه.
* متخصص کنترل فرآیند.
* متخصص ایمنی نصب.

۱- ۴ یکپارچگی سرمایه (Asset Integrity)

در چارچوب کتاب مورد بحث، یکپارچگی سرمایه با آنچه که موجب جلوگیری از تصادفات و حوادث می گردد، سر و کار دارد. این مبحث حاصل طراحی، ساخت و ساز و بهره برداری خوب است. وقتی به سطح سرمایه های منسجم و یکپارچه می رسیم که لوازم و دارایی های ما از لحاظ ساخت و سازی و فنی در وضعیت مناسب قرار داشته و بتوانند هر یک در جای خویش به روند تولید یاری برسانند؛ به بیان دیگر یکپارچگی سرمایه به پیشگیری از رویدادهایی با پتانسیل بروز بالا، که حاصل طراحی، ساخت و بهره برداری مناسب در یک تاسیسات است اشاره دارد، این شرایط زمانی بوجود می آید که امکانات ساختاری و مکانیکی در فرآیندهای گوناگون به همان شیوه ای عمل کنند که برای انجام آن طراحی شده اند.

۱ -۵ راهنمای ایمنی پیش راه اندازی (Pre Start-up Safety Review)

راهنمای ایمنی پیش راه اندازی (PSSR Guideline)، با هدف تعیین حداقل الزامات مطالعه PSSR در سازمان تهیه و تدوین می گردد، تا بدین وسیله اطمینان حاصل گردد که تمامی تسهیلات جدید یا طرح های توسعه ای، همچنین واحدهایی که پس از یک دوره توقف طولانی و مهم قرار است، مجدداً در سرویس قرارگیرند، به طورکاملاً ایمن بهره برداری می گردند. بدین ترتیب با حفظ یکپارچگی طراحی اولیه واحد، یک بررسی جامع روی مخاطرات بالقوه صورت گرفته و تمامی الزامات مربوط به سامانه مدیریت HSE، قبل از راه اندازی واحد، برآورده می گردد.

۱- ۶ عوامل بالقوه آسیب رسان (Anomaly)

به شرایط یا اعمال نا ایمنی گفته می­شود که پتانسیل ایجاد یک حادثه را در بر داشته باشد.

۱- ۷ رویداد (Incident)

به گروه وسیعی از وقایعی اطلاق می­شود که در مسیر انجام وظیفه / کار اختلال ایجاد می کنند. حادثه بخشی از این گروه رویدادها می­باشد و بخش دیگر از این رویدادها حوادثی است که بخیر می گذرند.

۱ -۸ حادثه (Accident)

عبارتست از هر رویداد غیر برنامه­ریزی شده (ناخواسته) ای که منجر به آسیب کارکنان یا صدمه به تجهیزات / تاسیسات و یا محیط زیست گردد.
۱-۸-۱ دلایل ایجاد حوادث
حوادث معمولاً نتیجه شرایط و یا عملیات نامطمئن و ناایمن است. شرایط ناایمن شامل استفاده از تجهیزات بد طراحی شده و غیر مجهز، محیط پر خطر به عنوان نمونه، لیز بودن زمین بدلیل ریختن آب، یا ابزار و تجهیزات قدیمی و مستهلک است. عملیات نامطمئن و ناایمن از سوی کارکنان و بدلیل استفاده نامناسب از ابزار و تجهیزات است. باید توجه داشت که تمام عملیات غیر ایمن منتهی به حادثه در محیط کار نمی شود و تمام حوادث به آسیب و صدمه ختم نخواهد شد بسیاری از مسئولین رسیدگی و بررسی حوادث معتقدند که اکثر حوادث در نتیجه خطای انسان ها بوجود می آیند. البته حوادثی نیز بدلیل نقص ابزار و تجهیزات یا محیط کاری نا ایمن رخ داده است. اما در بیشتر موارد به مزایای ایمنی ابزار و تجهیزات و محیط مطمئن از سوی کارکنان توجهی نشده، یا توصیه های ایمنی و احتیاط های لازم نادیده گرفته شده اند.
۱- ۸- ۲ انواع روش طبقه بندی حوادث
حوادث ناشی از کار را می توان به روش های گوناگونی طبقه بندی نمود:

۱- حوادث بر حسب افراد بوجود آورنده طبقه بندی می گردند، مانند: مدیر، استاد کار و کارگر
۲- حوادث را بر حسب علل آنها طبقه بندی می نمایند. مانند: ماشین آلات ترابری، انفجار و آتش سوزی و مواد سمی
۳- حوادث را بر حسب کیفیت عملی که باعث حادثه گردیده، طبقه بندی می کنند، مانند: برداشتن حفاظ از روی دستگاه، عدم احتیاط لازم هنگام کار و راه اندازی دستگاه بدون اجازه.
۴- حوادث را بر اساس شرایط محیط بوجود آورنده طبقه بندی می کنند، مانند: عدم روشنایی کافی، تهویه نامناسب، سر و صدا در محیط کار
۱- ۸- ۳ روش های پیشگیری از حوادث
۱- وضع مقررات قانونی ۲- تعیین اصول و میزان ها ۳- بازرسی ۴- تحقیقات فنی
۵- تحقیقات پزشکی ۶- تحقیقات روانشناسی ۷- تحقیقات کاری ۸- آموزش
۹- راهنمایی و تشویق ۱۰- مزایای مالی ۱۱- تشکیل کمیته حفاظت و بهداشت کار در کارگاه

۱ -۹ شبه حادثه (Near miss)

رویدادی که منجر به آسیب به افراد یا صدمه به تجهیزات نشده اما، پتانسیل آن را دارد، به عبارت دیگر مواردی که به خیر می گذرند. «شبه حوادث» از جمله مواردی است که هم به عنوان شاخص پسین و هم به عنوان شاخص پیشین در پیشگیری از رویدادهای بعدی مد نظر قرار می گیرد. (رجوع به KPI)

۱- ۱۰ حادثه عمده (Major Incident)

عبارت است از اتفاقی ناخواسته که به خسارت و یا زیانی فوق العاده منجر شود. معمولاً این حوادث بر اثر نشست مواد خطرناک و همچنین تخریب های اساسی در زیر ساخت تاسیسات ناشی می شود.

۱- ۱۱ کمترین حد قابل قبول و کاربردی (As Low As Reasonably Practicable)

پایین ترین حد کاهش ریسک که بطور معقول عملی است؛ ALARPبه معنای کاهش ریسک به میزان کمترین حد قابل قبول و قابل اجرا می باشد. این امر مستلزم ایجاد تعادل در کاهش ریسک با توجه به جنبه های مختلف نظیر زمان، مشکلات، امکانات، و هزینه های دسترسی به آن است. به بیان دیگر به کارگیری زمان، امکانات و توان سازمان برای کاهش ریسک ها بر اساس اولویت بندی انجام شده است.

۱- ۱۲ بازدارنده یا مانع یا لایه های حفاظتی (Barrier)

مجموعه ای از عوامل ایمنی و کنترل کننده برای جلوگیری از بروز یک حادثه؛ هر بازدارنده اصولاً شامل این موارد است: کارخانه (تجهیزات)، فرایندهای کاری (اسناد، مدارک و روش های کار) و افراد (مهارت های فردی و عملیاتی). ترکیبی از اینها اطمینان ما را از مناسب بودن، کافی بودن و در دسترس بودن باز دارنده را جهت کاهش خطر، حاصل می سازد؛ به بیان دیگر مجموعه ای از محافظ های کاربردی برای پیشگیری از هرگونه «از دست رفتن مهار اولیه»، یا دیگر رویدادهای فرآیندی و همچنین کاهش پیامدهای ناشی از این رویدادها. نمونه ای از این محافظ ها می تواند شامل این موارد گردد: مهار اولیه (Primary Containment)، تجهیزات فرایندی، فرایندهای کاری، سیستم های مهندسی و...

۱- ۱۳ استانداردهای اجرایی (Performance Standard)

حاملی است قابل شمارش، که با اصطلاحات مقداری بیان می شود و برای تعریف یک سیستم، یک وسیله، نفر، یا ساز و کار و فرایند به کار می رود و پایه و اساس مدیریت خطرات است.

۱ -۱۴ عامل انسانی

عبارت است از تمامی «کنش و واکنش» نفرات با یکدیگر، ماشین آلات و تجهیزات و با نظام مدیریت در محیط کار.
۱-۱۴-۱ خطای انسانی (Human Error)
خطای انسانی می تواند تعاریف و مفاهیم مختلفی داشته باشد:
- یک تصمیم یا رفتار نامناسب که بر اثر بخشی، ایمنی یا عملکرد سیستم اثر نامطلوب داشته باشد.
- رفتاری که از یک فرد سر می زند، ولی فرد قصد انجام آن را نداشته است و نیز از نظر مقررات یا یک مشاهده گر پسندیده و مطلوب نیست و یا اینکه آن رفتار موجب شود یک وظیفه یا یک سیستم به شکلی تبدیل شود که از حدود پذیرفته شده فراتر رود.

۱- ۱۵ رویداد ایمنی در فرآیند (Process Safety Events-PSE)

هر گونه رویدادی که بخاطر از دست رفتن مهار اولیه پدید می آید، این رویدادها، معمولاً دارای ضریب تکرار بالا و شدت پایین هستند.

۱- ۱۶ توانایی یا توانمندی (Competence)

عبارت است از قدرت فرد برای اجرای وظایف سازمانی خود به شیوه ای درست و قابل اتکاء به گونه ای که الزامات آن پست تامین شود. توانمندی همه دانش و مهارت هایی را که برای انجام موفقیت آمیز یک کار لازم است در بر می گیرد، همچنین توانایی درک کاستی های فرد است تا بتوان با کمک به او کارها را به هدفی تعریف شده و مطلوب رساند. در نتیجه توانمندی عنصری رفتاری را در خود مستتر دارد، که همان توان و مهارت فردی برای انجام مطلوب کار است.

۱- ۱۷ نمونه توانمندی ها برای پست های سازمانی مرتبط به یکپارچگی سرمایه

در اینجا برای پست های سازمانی نمونه هایی از توانمندی هایی را که نتیجه آن یکپارچگی سرمایه هاست، ذکر گردیده است.
۱-۱۷-۱ کارشناس فنی (Technician)
او محدوده های عملیات اجرایی را می داند، به هشدارهای محیط کاری به طوری مناسب پاسخ می دهد، می داند چه کارهایی باید انجام دهد تا موانع کاری شناسایی شوند و عملیات های اجرایی با موفقیت انجام شود؛ از جمله خطرات شغلی و پایش ها، نصب با دقت تجهیزات و برچیدن آن هنگام لزوم، بایگانی نتایج آزمون­های دوره ای، خرابی های کار و برای رفع و رجوع نابهنجاری های شغلی همیاری کارکنان را طلب می کند.
۱- ۱۷ -۲ صلاحیت فنی (Technical Authority)
مسئولی که صلاحیت فنی دارد استانداردهای اجرایی در مورد اموال و تجهیزات را تعریف می کند، به دقت کدهای مربوطه را تفسیر می نماید، روش های آزمون را تعیین می کند، استانداردهای انحرافات و نتایج آزمون ها را ارزیابی می کند، و برای بازدارنده های موثر مشخص می کند آیا کنترل های موقتی امکان پذیر است یا نه.
۱- ۱۷- ۳ ناظر دارایی ها (Asset Supervisor)
او باید اطمینان بدهد که عملیات در چارچوب مدون صورت گرفته، اجازه آزمون بازدارنده ها و غیره را صادر می کند. براساس کلیات ارزیابی دارایی ها، عملکرد بازدارنده ها را کنترل می نماید و به مجرد اینکه فیلتر ها خوب کار نکنند، آنها را از مدار عملیات خارج می کند؛ با کارشناس فنی درباره کاستی های بازدارنده ها مشورت می کند.
۱- ۱۷- ۴ مدیر یا مسئول اموال (Asset Manager/Leader)
اصول مدیریتی برای ارائه ارزش بازدارنده های موثر را ارائه می کند (مثلاً با استفاده از پرسشنامه ها)، به تامین اعتبار مالی و منابع توانمند برای انجام عملیات می کوشد، بازدارنده ها را به آزمایش و هدایت سوق می دهد، حوادث عمده را تحت نظارت در می آورد و به یافته های حسابرسان و بازرسان توجه نشان می دهد.

۱ -۱۸ شاخص های کلیدی عملکردی (KPI) (Key Performance Indicator)

این شاخص ها برای ارزیابی یکپارچگی سرمایه بر اساس اهداف، به کار می روند. از آنجایی که حوادث منجر به اتلاف دارایی ها نادرند، ثبت و ضبط حوادث کم اهمیت، نیز واجب است. شاخص های کلیدی عملکردی که نارسایی در حفظ یکپارچگی سرمایه [سلامت دارایی­ها] را ثبت می کنند به «شاخص های پسین یا شاخص های واپس گرا»(۴) معروفند. بر عکس«شاخص های پیشین یا شاخص های پیشرو»(۵) آن سری از شاخص هایی هستند که نشان دهنده پیشرفت در ارزیابی ایمنی و سلامت دارایی ها هستند.
۱-۱۸-۱ شاخص های پیشین یا شاخص های پیشرو (Leading Indicators)
مجموعه معیارهایی هستند که به منظور ارزیابی عملکرد اقدام های پیشگیرانه تعریف می شوند. از نمونه این شاخص ها می توان به تحلیل عملکرد سیستم های یکپارچگی مکانیکی، شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک، دستورالعمل های عملیاتی، مدیریت تغییر، آموزش های ایمنی و فرهنگ ایمنی اشاره کرد.
۱- ۱۸- ۲ شاخص های پسین یا شاخص های واپس گرا (Lagging Indicators)
مجموعه ای از معیارها هستند که عملکرد اقدام های کنترلی و واکنشی را مورد سنجش قرار می دهند. از نمونه این شاخص ها می توان به میزان رویدادهای فرآیندی (PSE)، میزان آزاد شدن انرژی مواد، روزهای از دست رفته کاری (LTI) و موارد مشابه اشاره کرد.

۱- ۱۹ برگه اطلاعات ایمنی مواد ((Material Safety Data Sheet (MSDS)

برگه اطلاعات ایمنی مواد یا MSDS به مفهوم اطلاع یافتن از ماهیت ماده، شناخت عوامل خطر و راه های کنترل آن می باشد؛ برگه ای که توسط سازنده مواد شیمیایی منتشر می شود و خطرات محتملی را که افراد در تماس با مانده در معرض آن هستند مشخص می کند. این برگه همچنین می تواند روش های بهبودیابی جهت دستیابی به سلامت مجدد پس از مواجهه با این مواد را در خود بگنجاند.

۱- ۲۰ سیستم اطلاعاتی مواد مخاطره آمیز محیط کار((Workplace Hazardous Materials Information System (WHMIS)

عبارت است از یک سیستم داده جهت اطمینان از ابلاغ اطلاعات در مورد مواد خطرناک. سیستم انتقال اطلاعات تحت WHMIS نیازمند نام گذاری، شناسنامه های ایمنی مواد شیمیایی (MSDS) و برنامه های تربیت و آموزش کارکنان می باشد.

۱ -۲۱ ایمنی (Safety)

حالتی که در آن احتمال آسیب به اشخاص یا خسارت مالی به میزان قابل قبولی محدود شده باشد. به عبارت دیگر ایمنی به معنی درجه فرار از خطر یا عدم مخاطره غیر قابل قبول می باشد.
۱-۲۱-۱ ایمنی شغلی (Occupational Safety)
حفاظت و نگهداری محیط کار بطوری که نسبتاً فاقد خطرات موجود یا بالقوه (که بتوانند منجر به جراحت کارکنان شود) باشد.
۱- ۲۱- ۲ ایمنی رفتاری (Behavioral Safety)
مجموعه ای از برنامه های بهبود ایمنی است که بر پایه شناسایی رفتارهای نا ایمن، طرح ریزی می شوند که می توانند به مشاهده سیستماتیک رفتار کارکنان، پیشگیری از بروز حوادث و تجزیه و تحلیل روند کار برای شناسایی اقدامات اصلاحی کمک کنند.
۱- ۲۱- ۳ ایمنی محیط کار
ایمنی شرایطی است که منابع انسانی را از عوامل مضری که می تواند سلامتی آنان را به خطر اندازد، مصون می دارد مسئولیت عمده ایمن سازی محیط کار به عهده مدیران سطوح بالای سازمان بویژه مدیران پرسنلی است. البته اهمیت همکاری کلیه کارکنان را در محیط امن نمی توان نادیده گرفت.
به عبارت دیگر ایمنی کار عبارت است از: فراهم آوردن موجباتی که از بیماری ها و حوادث ناشی از کارهای صنعتی جلوگیری می کند. یعنی هر چه تعداد حوادث ناشی از کار کمتر باشد می توان گفت که ایمنی بیشتری در محیط کار وجود دارد.

۱- ۲۲ فرهنگ HSE

فرهنگ HSE در یک سازمان، محصول ارزش های فردی و گروهی، نگرش ها، برداشت ها، صلاحیت ها و الگوهای رفتاری است که میزان تعهد به اجرا، سبک و کارایی مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست یک سازمان را تعیین می کند.

۱- ۲۳ الگوهای پیشنهادی به منظور طرح ریزی برنامه های سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE)

بنا، به اهمیت و ماهیت موضوع یکپارچگی سرمایه در هر یک از سامانه های مدیریتی بهداشت، ایمنی و محیط زیست، الگوهای پیشنهادی زیر معرفی می شوند:
۱- سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE – MS)(۶).
۲- سامانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست در مهندسی، خرید و اجرا (HSE-EPC)(۷).
۳- سامانه مدیریت محیط زیستی (ISO ۱۴۰۰۱).
۴- سامانه مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی (OHSAS ۱۸۰۰۱)(۸).
۵- الگوهای برنامه مدیریت ایمنی فرآیند (PSMP)(۹).
۶- سامانه مدیریت ایمنی (SMS)(۱۰).
۱-۲۳-۱ سامانه مدیریت، بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE – MS)
این سامانه مشتمل بر عناصر هفت گانه ذیل است (شکل شماره ۱-۲).
۱- تعهد مدیریت
۲- خط مشی و اهداف استراتژیک
۳- سازماندهی منابع و مستند سازی
۴- ارزیابی و مدیریت خطر
۵- برنامه ریزی
۶- اجراء و پایش
۷- بازنگری
این عناصر متعاقباً به تفصیل شرح داده خواهد شد.



شکل (۱-۲): شمای کلی سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست

نظرات کاربران درباره کتاب راهنمای یکپارچگی سرمایه در سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست