فیدیبو نماینده قانونی نشر نی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب «ترور» عليه تروريسم
آزادی يا مرگ در انقلاب فرانسه

نسخه الکترونیک کتاب «ترور» عليه تروريسم به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب «ترور» عليه تروريسم

خواننده باید، بدون ترس‌ها و تابوهای ایدئولوژیک، به موضوع کتاب حاضر ــ ترور و تروریسم بنگرد، نه‌فقط به‌عنوان قسمی مشارکت، تعیین‌کننده در تاریخ جنبش‌هایِ رهایی‌بخش، بلکه همچنین به‌مثابه تأملی درباره‌ی مخمصه‌ی امروزینمان.
از موضوع این کتاب نهراسید؛ هراسی که مانع از مواجهه‌ی شما با چنین موضوعی می‌شود، چیزی نیست جز هراس از آزادی و هراس از بهایی که باید برای دست‌یابی به آزادی بپردازیم.

ادامه...
  • ناشر نشر نی
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.67 مگابایت
  • تعداد صفحات ۲۳۷ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب «ترور» عليه تروريسم

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



ادموند بورک معتقد است برای حکومت کردن قسمی شایستگی، صلاحیت و حق طبیعی لازم است که در صورت بی توجهی بدان و سپردن کارها به «دون پایگان حقیر»ی که دارای جایگاه های طبیعی پستی هستند، روال امور به هم ریخته و «نظم طبیعی» چیزها از بین می رود(۱۵): «آن ها که همه را هم سطح می کنند، هرگز مساوات ایجاد نمی کنند، در همه ی جوامع، متشکل از سنخ های متفاوت شهروندان، برخی سنخ ها لاجرم فرادست هستند. بنابراین هم سطح گرایان(۱۶)، تنها نظم طبیعی امور را دگرگون می کنند. اینان بنای عظیم جامعه را بر هوا بنیان می گذارند؛ چیزی که باید بر زمینِ سفت باشد. صدراعظم فرانسه، در آغاز کار دولت، با لحنی بلیغ و پرآب وتاب گفت که همه ی مشاغل محترم هستند. اگر منظورش این بود که هیچ پیشه ی درستکارانه ای مستحق بی احترامی نیست، از دایره ی حقیقت خارج نشده بود. لیکن این گفته که همه چیز محترم است، مستلزم قسمی تفکیک است. شغل پیرایش گری یا شمع سازی نمی تواند باعث افتخار کسی باشد، دیگر از بی شمار مشاغل دیگر چیزی نمی گویم. این دسته از صاحبان مشاغل نباید مورد آزار و اجحاف حکومت قرار گیرند، لیکن حکومت مورد ظلم واقع خواهد شد اگر این ها، منفرداً یا متفقاً، اجازه ی حکمرانی پیدا کنند. در این حالت شما گمان می برید در حال مبارزه با تبعیض هستید، اما به واقع با طبیعت می جنگید... بدا به حال کشوری نیز که به افراط و تفریط بگراید، و انسان هایی را با کمترین آموزش، با سست ترین و بی پایه ترین دیدگاه ها و از مشاغل پست و مزدورانه برای حکومت ترجیح دهد» (بورک، ۱۳۹۳: ۶۴ و ۶۵).
بورک با دفاع از حق مالکیت اشراف در مقابلِ تمامی آن دسته از قوانین و تلاش های انقلابیون موضع می گیرد که در پی مصادره ی اموال اشراف ضدانقلاب و فراری هایی بودند که به تشویق و تطمیع حکام و پادشاهان دیگر کشورهای اروپا برای حمله به فرانسه ی انقلابی در دربار پایتخت های اروپایی مشغول بودند. وی برخلاف انقلابیون نه تنها دارایی های اشراف مذکور را نامشروع نمی دانست، بلکه برآن بود که مالکیت موروثی اشراف عامل تعادل و ثبات امور است و امری است طبیعی و به حق: «قدرت تداوم بخشی به دارایی در خاندان خود، یکی از ارزشمندترین و جالب ترین شروط وابسته به آن است و یکی از کاراترین اسباب برای تداوم خود جامعه. این اصل، ضعف ما را تابع فضیلت می گرداند و حتی بر تن حرص و آز، جامه ی حسن نیت می پوشاند. مالکان ثروت خانوادگی و امتیازات حاصل از مالکیت وراثتی، خود نگاهبانان طبیعی این انتقال در طول نسل ها هستند... این مالکان بزرگ هر آن چه باشند ــ و این شانس هست که از بهترین ها هم باشند ــ در بدترین حالتِ خویش هم، وزنه ی تعادل کشتی ملت هستند... پاره ای برتری های معقولانه و قاعده مند، برخی ترجیحات (و نه البته ویژه داشت) موروثی، نه غیرطبیعی، نه ناعادلانه و نه ناسنجیده است... در حال حاضر، شما در همه ی امور از صراط مستقیم طبیعت به دور افتاده اید. دارایی های فرانسه بر آن حکومت نمی کند. مالکیت برافتاده و آزادی عقلانی وجود ندارد» (همان: ۶۶ و ۶۷). در کنار دخالت «توده های نالایق و زمخت» در سیاست و دست درازی به مالکیت، بورک هم چنین به دفاع از عقاید قرون وسطایی اطاعت از اشراف و کلیسا دست می یازد و آن باورها و نهادهای اجتماعی پشتیبان آن ها را قطب نمای هدایت می خواند: «وقتی عقاید و قواعد کهن حیات دور انداخته شوند، خسران آن قابل محاسبه نیست. از آن لحظه دیگر قطب نمایی نداریم که هدایتمان کند؛ و نمی دانیم به کدام بندرگاه باید پارو بزنیم... یادگیری به همراه همه ی حافظان و نگاهبانان طبیعی خود در منجلاب غرقه و زیر سم های عوام پست فطرت لگدمال خواهد شد» (همان: ۹۴ و ۹۵).
ادموند بورک که در ابتدای رساله ی خویش انقلاب فرانسه را «آشوب غریبی از لودگی و وحشی گری» که در آن «همه نوع جنایتی در کنار همه نوع حماقتی در جریان است» (بورک، ۱۳۹۳: ۲۴) تعریف می کند، پس از بحث های طولانی و بسیار در باب مزایای فرهنگ، سیاست و اقتصاد آزادمنشانه در بریتانیا و آن چه در فرانسه ی انقلابی و «وحشی» در حال پایه ریزی است، در سطور پایانی به این نتیجه ی مهم و تعیین کننده می رسد: «ولی آزادی بدون خرد و بدون فضیلت چیست؟ بزرگ ترین شرّ محتمل است، چراکه آزادی بدون تعلیم و قیدوبند مساوی حماقت، شرارت و جنون است» (همان: ۲۶۷). اگرچه رساله ی بورک پیش از طرح و آغاز ترور نگاشته شده است اما ادعاها و گزاره های مذکور به خوبی دیدگاه دشمنان و مخالفان انقلاب و ترور را نشان می دهد که چگونه از همان ابتدا ورود عامه ی مردم به عرصه ی تصمیم گیری و آغاز سیاست انقلابی و رهایی بخش ــ بی آن که تروری در کار باشد ــ خود مورد کینه، هجمه و تخطئه ی جباران و ایدئولوگ های ایشان قرار گرفته بود.
بی شک انقلاب فرانسه و حکومت ترور، بیش از هر چیز و برخلاف تمامی حملات امثال بورک، آرنت و... پروژه ای سیاسی و تاریخی برای برش از خودکامگی، اطاعت از اربابان، تن دادن به نظم طبیعی هستی و جایگزینی آن با قسمی حکومت آزاد و مردمی بود. آرزوها و اهداف آن که در «اعلامیه ی حقوق بشر و شهروند» و مقالات و خطابه های انقلابیون آن زمان منعکس شده است ــ و توسط وانیچ جابه جا در کتاب حاضر شاهد آورده می شود ــ بی پرده نشان می دهد که مبارزات، جدال ها و حتی خشونت های انقلاب و ترور بسی به دور از هرگونه خشونت کور و دارای نقشه ای شناختی بوده است. اما شاید امروزه در زمانه ی ما که با تورم انواع و اقسام نسخه های ابزورد از خشونت دست به گریبان است، به طریق اولی نمی توان از وظیفه ی درک پیوندهای این خشونت های برجسته، پرنور و کورکننده با آن خشونت تاریک، پنهان و گریزانِ ساختاری تن زد. علاوه بر این، با گسست از دو سوی سکه ی جعلی خشونت گریزی کاذب ایدئولوژی لیبرال حاکم و هم چنین کوبیدن بر طبل قسمی خشونت عقیم و ابزورد تروریستی، امروزه بیش از هر چیز این مهم است که مولفه های خشونت مردمی در انقلاب فرانسه ــ همچون یک نمونه ی عالی در این رابطه ــ را به دست کاوشی انتقادی بسپاریم: با به چالش کشیدن تقبیح ایدئولوژیک خشونت که خود چون مکملی برای پنهان سازی میزان و شدت خشونت ساختاری در نظم مسلط کنونی عمل می کند، می توان از رویکرد ریاکارانه ی اخلاقی رایج فاصله گرفت که در حالی که برای عاقبت به خیری «تمدن بزرگ غربی» دعا می کند، زاهدانه حکمی کلی، ازلی و ابدی در باب مکروه بودن خشونت صادر می کند.(۱۷)
با رفع هراس از نگریستن در چشمان تاریک خشونت تروریستی زمانه ی حاضر، هم چنین می توان دریافت تا چه میزان این خشونتْ انفعالی، ناتوان و عاجز از برساختن هرگونه بنیاد سیاسی نوین و بدیل است. خشونتی که اگرچه نیازمند درک و فهم انتقادی و پیوندزدن با خشونت ساختاری «سرمایه داری فاجعه» است اما بی شک بیش از هر چیز قسمی نیهیلیسم پنهان را نمایندگی می کند که فرجامی جز پذیرش و بازتولید خشونت ویرانگر حاکم را در پی نخواهد داشت. آن گاه شاید دریابیم که اتفاقاً خود وجود و بازتولید انواع نسخه های این تروریسمِ بربروارِ لجام گسیخته چگونه در خدمت مشروعیت دهی به آن چیزی عمل می کند که به ظاهر در پی نابودی اش است. بی آن که ساده لوحانه در دام نظریه های مبتنی بر توهم توطئه و وجود قسمی دیگری بزرگِ مطلق بیفتیم که در پس ظاهر نظم موجود بر همه ی امور و اعمال جهان ناظر و شاهد است، لازم است دیالکتیک سیاه و روبه پس فراشدِ تولید و بازتولید خشونت ساختاری دولتی و خشونت سوبژکتیو سازمان هایی چون داعش را ردیابی کنیم؛ فراشدی که در نهایت به تطهیر و تقدیس وضعیت موجود و نظم مستقر امور ختم می شود. گی دوبور در جامعه ی نمایش به بهترین شکلی این دیالکتیک و نتایج آن را نشان می دهد: «این دموکراسی بسیار کامل، دشمن بعید و باورنکردنی اش، تروریسم، را هم خودش می سازد، چراکه می خواهد بیشتر از طرف دشمنانش مورد قضاوت قرار گیرد تا از روی نتایج کارهایش. تاریخ تروریسم را دولت نوشته است؛ لذا تاریخی آموزشی است. البته مردم تماشاگر نمی توانند همه چیزِ تروریسم را بدانند اما به هر حال همیشه می توانند آن قدری بدانند که متقاعد شوند نسبت به این تروریسم، دیگر هرچه که هست به نظرشان پذیرفتنی تر یا به هر حال عقلانی تر و دموکراتیک تر است.»(۱۸)
سوفی وانیچ در کتاب حاضر، برخلاف تصورات ایدئولوژیک کنونی در باب انقلاب فرانسه و دوره ی ترور، سعی بر آن داشته تا تصویر مسلط از این دوره را به چالش بکشد. تصویری که زمانی ــ به درستی ــ به نام «قرائت ترمیدوری» از انقلاب و ترور شناخته می شد، اما امروزه در لباس مبدلِ حقیقتِ بی چون و چرای تاریخی در گیشه ی سینماها، کیوسک های مطبوعاتی و کتابفروشی ها به افکار عمومی قالب می شود. کتاب وانیچ آشکارا بخشی است از پیکار سیاسی و تاریخی «طبقه ی سوم» علیه خودکامگان و فاتحان تاریخ. مبارزه ای بی امان و مستمر که از سپیده دم انقلاب فرانسه تاکنون، افتان و خیزان سنت ستمدیدگان را شکل داده و استمرار بخشیده است. میلان کوندرای رمان نویس مبارزه علیه قدرت حاکم را «نبرد خاطره علیه فراموشی» می داند، اما مبارزه ی مورخ مردمی بی شک قسمی پیکار بر سر خود معنا و دلالت های خاطرات و رستگارساختن آن از چنگال قدرت است. اتفاقاً نظم حاکم برای طبیعی و مستندساختن انگاره ی ترمیدوری از انقلاب و ترور بیش از آن که آن رخداد را به فراموشی سپرده باشد خروارها تصویر، متن و خطابه بر بدن مصلوب آن تلنبار کرده است. بنابراین کتاب حاضر، سوای تمامی بحث های آن، پیش از هر چیز تلاشی است خلاف جریان ــ آن گونه که بنیامین می گفت ــ برای نجات «گذشته ی مظلوم» از دام توفان بی امان فاجعه ی سلطه ی ترمیدور. نیک روشن است که نجات گذشته و خاطره ی دخالت مردم در کار سیاست، در مبارزات امروزین نه برای اسطوره سازی و تقدیس گذشتگان، بلکه در راستای تاملی انتقادی و برانگیختن توان تفکرـ کنشِ رهایی بخش است.
ترور علیه تروریسم، برای نجات معنای راستین خاطره ی انقلاب و دوره ی ترور از دست ترمیدورِ پیروز، با تکیه بر مطالعه ی متمرکز بر این دوره و به ویژه کانون های مهم و بحث انگیز آن، یعنی کشتارهای سپتامبر، قانون مظنونین و دادگاه انقلابی، خواست ترور را در فرانسه ی آن زمان مورد بررسی قرار می دهد و رویکردی را درباره ی خشونت ترور اتخاذ می کند که سعی در پررنگ ساختن رابطه ی خطوط پنهان این خشونت با بافت مولد آن دارد. وانیچ در این اثر نشان می دهد که خشم مردمی تا چه میزان برآمده از عقیم ماندن انقلاب ۱۷۸۹ و محقق نشدن وعده های آن بوده است و چگونه ناکام ماندن انقلاب اول، پایداری ساختار سلطه و نابرابری و تهدیدات ضدانقلاب قسمی هراس عمومی را بر مردم مستولی ساخته بود که جهت مقابله با آن سیاستِ ترور علیه ضد انقلاب پای به عرصه ی وجود می نهد؛ چیزی همچون تلاشی نافرجام برای انقلاب دوم و مداوم. وانیچ به خوبی نشان می دهد که با وجود تمامی ژست ها و شعارها، چگونه ایماژ ترمیدوری از انقلاب حتی در میان متفکران و جریانات چپ گرا نیز به حقیقتی مسلّم بدل شده است و در این رابطه بحث های جورجو آگامبن فیلسوف ایتالیایی را ــ که تلویحاً و تصریحاً انقلاب فرانسه را هم ردیف دولت های توتالیتر قرار می دهد ــ به نقد می کشد. اگرچه وانیچ در بخش هایی از کتاب فاصله ی انتقادی خویش با ژاکوبن ها و حکومت ترور را نیز حفظ می کند، اما شاید به عنوان نقدی بر کار وی باید از غیاب بحث در باب جایگاه تاریخی این دوره و دلایل ژرف ناکامی آن سخن گفت. حتی می توان آن جا که وی از کامی دمولن در مقابلِ روبسپیر به صورت تلویحی دفاع می کند، نشان داد که مسئله بیش از آن که گرفتاری ژاکوبن ها در چرخه ی پایان ناپذیر انتقام و ترور باشد، دیالکتیک رهایی توده ها از استبداد قرون و انفجار خواست های دموکراتیک و برابری طلبانه و نابهنگامی تاریخی و امتناع ساختاری نظم جدید در مقابلِ این خواست های انقلابی مردم در آن دوران است که ترور را متولد و از سوی دیگر ساقط می کند. هم چنین وی به مثابه یک مورخ ژاکوبن، آشکارا در میان جریانات انقلابی از این گروه جانبداری می کند و ما در این متن صدای گروه های دیگر، اعم از ژاکوبن های محذوف و سان کولوت های پاریسی را چندان نمی شنویم و این خود نیاز به مطالعه ی آثار دیگر را موکد می سازد.
با وجود نقش انکارناپذیر متفکران روشنگری، و به ویژه ژان ژاک روسو، در مفصل بندی افکار انقلابیون و ژاکوبن ها، فقدان یک استراتژی مشخص انقلابی و دل سپردن به روند جاری اتفاقات، مبهم بودن اصول دوره ی ترور و از همه مبهم تر اصل «فضیلت»، بی اعتمادی همیشگی بورژوازی رادیکال به توده ی مردم و انحلال سازمان ها و انجمن های مردمی، حذف تدریجی سان کولوت ها در روند انقلاب و جایگزینی عمل رادیکال و بنیان برکن آن ها با نمایش بوروکراتیک و نخبه گرایانه ی فرود گیوتین، انفصال تدریجی ژاکوبن ها از پایگاهِ مردمی انقلاب و جمهوری، عدم بلوغ توده ها و رهبران و سازمان های آن همچون «خشمگین ها»، ماهیت تراژیک و ناممکن مبارزه ی سیاسی ترور با بنیان های ساختاری و اقتصادی دولت نوین بورژوایی، گسترش پیروزی های ارتش انقلاب در مرزها و ناموجه شدن تداوم ترور، ائتلاف تمامی دشمنان ژاکوبن ها ــ از جمهوری خواهان هوادار اِبِر و دانتون تا سلطنت طلبان رنگ عوض کرده ــ و غیاب آشکار و منطقی مردم در هنگامه ی خیزش ترمیدور، بخشی از مسائلی است که لاجرم از دایره ی بحث کتاب حاضر خارج می ماند.
اما فراسوی این مباحث، بی شک کتاب وانیچ می تواند همچون ضربه ای به یقینِ ایدئولوژیک در باب دوره ی ترور و رد مطلق آن عمل کند. وانیچ در این اثر کمک می کند تا مجالی بیابیم برای گریز از تصویر سیاه مسلط از این دوره و یافتن شهامتی برای درک، فهم و ریشه یابی آن. به کمک روشن ساختن دلایل، انگیزه ها، اهداف و محدوده های ترور است که وی در پایان موفق می شود نقاط افتراق بنیادین حکومت انقلابی ژاکوبن ها را ــ که ترمیدوری ها داغ ننگ «ترور» بر آن نهادند ــ از تروریسم معاصر نشان دهد. تروریسم معاصر و سویه ی فاسد دیگر آن ــ یعنی جنگ علیه ترور ــ روزبه روز نشان دهنده ی پس روی آرمان ها و افق های پیشِ روی بشریت به قهقرای تاریخ است، اما دوره ی ترور، دست کم، تلاشی بود تراژیک و نافرجام برای فراروی از زمانه ی خویش و محقق ساختن وعده ها و ارزش های انقلاب فرانسه و جمهوری مردم. لذا کتاب وانیچ تلاشی است برای مقابله با دشمنی که همواره پیروز و ظفرمند بوده است، چراکه ترمیدور و کارگزارانش با قدرتی به بزرگی تمامی تاریخ سلطه، انقلاب فرانسه را تحریف کرده و معنای آن را به یغما برده اند و در این میان برای نیروهای مبارز آن نصیبی جز بدنامی و اهانت بر جای نگذاشته اند. اما سروکارداشتن با کتاب حاضر به هر روی کمترین سهمی است که در رفع این بدنامی و استقرار عدالت برای نام مبارزان انقلاب و از آن مهم تر «پیکار برای نجات گذشته ی مظلوم» می توان ادا کرد. این کمترین کاری است که برای اثبات زنده بودن خاطره ی انقلاب و اعلام معنای راستین آن می توان انجام داد.
همان گونه که میشل لووی می گوید با مطالعه و واکاوی نزاع ها، بحث ها، اتفاقات و سرگذشتِ انقلاب فرانسه در نهایت بدین نقطه خواهیم رسید: «نتیجه گیری و درس اخلاقی داستان (و تاریخ): انقلاب ۱۷۸۹-۱۷۹۴ فرانسه فقط یک آغاز بود. مبارزه ادامه دارد....»(۱۹)
***
علاوه بر متن اصلی کتابِ ترور علیه تروریسم، برخی ضمایم به کتاب حاضر اضافه شده اند: بخش های اصلی و عمده ی دو نطق لوئی آنتوان سن ژوست درباره ی مشروعیت محاکمه ی لوئی شانزدهم و چرایی لزوم اعدام وی در کنوانسیون ملی؛ مقاله ی ژان پل مارا پس از اعدام لوئی و سرانجام نطق معروف ماکسیمیلین روبسپیر در کنوانسیون ملی در باب اصول اخلاقیات سیاسی. هدف از انتخاب این متون، از یک سو، آشنایی با آرا و نظرات سه تن از برجسته ترین متفکران و رهبران ژاکوبن است که نقش عمده ای در فراشد انقلاب و دوره ی ترور بازی کرده اند، و از سوی دیگر، مواجهه با درک و تحلیل آن ها از رخدادهای تاثیرگذاری چون محاکمه و اعدام لوئی شانزدهم و تعیین اصول سیاسی دوره ی ترور است. از آن جا که فعلاً هیچ اثر شاخصی به فارسی از سن ژوست، مارا و روبسپیر در دست نیست، شاید این ضمایم بتواند تا حدی استدلال و نوع برخورد آنان را نسبت به موضوعی که کتاب حاضر نیز سعی در بررسی آن دارد روشن تر سازد.

فروردین ۱۳۹۵

به پاس یاری و دوستی اش
تقدیم به
شهرام بهرامی

پیشگفتار مترجم

ادای سهمی در پیکار بر سر نجات گذشته ی مظلوم

عطیه ی دمیدن بر بارقه ی امید فقط از آنِ همان مورخی خواهد بود که کاملاً اطمینان دارد در صورت پیروزی دشمن، حتی مردگان نیز ایمن نخواهند بود. و این دشمن تا به امروز هماره فاتح بوده است.

والتر بنیامین، «تزهایی درباره ی مفهوم تاریخ»، تز ششم(۲)

در روزگاری که شاهد ظهور و رشد انواع و اقسام خشونت های رعب انگیز، بدیع و گسترده ای هستیم که بخش اعظمی از توش و توان تفکر انتقادی بشریت را در سراسر گیتی به خود مشغول داشته است؛ روزگاری که رژیم بعث و انفال(۳) و بمباران های شیمیایی اش جای خود را به انفجار خشونت های بی پایان مذهبی و قومی داده است؛ دورانی که کشتار و سلاخی دائمی و وقیحانه ی فلسطینی ها ردای «حق دفاع مشروع» بر تن می کند؛ عصری که تولد و تکثیر روزافزون موجوداتی چون طالبان، القاعده، جبههً النصره، الشباب، بوکو حرام و... جایگاه هر نوع کنش و سازماندهی رهایی بخشی را اشغال کرده است؛ زمانه ی تولد و رشد پدیده ای چون داعش که هسته ی مرکزی پروژه ی خویش را بر «ترور» و نمایش هراس بنا نهاده است؛ در دورانی چنین ظلمانی و رعب انگیز، به راستی چگونه می توان کتابی در دفاع از حاکمیت و دوره ی ترور نوشت؟(۴) کتابی که به جای «شرحی بر»، «تاملاتی در باب»، «بازنگری»، «بازخوانی»، «واکاوی»، «نقدی بر» و... آشکارا و گستاخانه رسالت و عنوان خویش را دفاع از حکومت ترور نامیده است؟
آشکار است به دلیل اهمیت تاریخی و دوران ساز انقلاب فرانسه ــ و در قلب آن دوره ی ترور ــ کتاب های بسیار زیادی در این باره نگاشته شده اند. اگرچه بیشتر این آثار رویکردی کرونولوژیک داشته و صرفاً ذکر حوادث را مطمح نظر خویش قرار داده اند، اما حتی در بطن و ساختار این تل انبارکردنِ مستند واقعیت ها نیز ردپای تفاسیر و قرائت های خاص از حکومت ترور را می توان به سهولت ردیابی نمود. اگر برای کوتاه کردن سخن دست به دامان نگاهی سریع، اما دقیق، به مسئله شویم، در غالب این آثار برخوردی سرتاسر منفی با حکومت ترور را می توان به صورتی واضح و مشخص مشاهده کرد. برای فهم اهمیت و جایگاه چنین برخوردی با انقلاب فرانسه، و به خصوص دوره ی مناقشه برانگیز «حکومت ترور»، بد نیست به ادبیات نظری ـ تاریخی منتشرشده در این باره نگاهی اجمالی بیندازیم. در ادامه با توجه به کتب ترجمه شده به زبان فارسی سعی می کنیم از خلال این برخوردها، تصویری را که از دوره ی ترور ارائه می شود ترسیم کنیم تا بتوان در بستر آن نقش و اهمیت کتاب حاضر را ــ به ویژه در زبان فارسی ــ روشن کرد.
در یکی از کتاب های قدیمی به نام تاریخ قرن هیجدهم: انقلاب کبیر فرانسه و امپراطوری ناپلئون ــ از آلبر ماله ــ با این تصویر سیاه و ظلمانی از انقلاب و دوره ی ترور مواجه می شویم:

محکمه فوج فوج مظنونین را به سیاست گاه می فرستاد، بدون آن که در هویت آن ها تحقیق کند. مثلاً اگر اشخاصی را هم اشتباهاً به محکمه می آوردند، قضات بدون تفتیش حال و پرسیدن اسم، امر به اعدام می دادند؛ گاهی طفلی ۱۷ ساله را به جای پدر به قتل گاه روانه می کردند و زمانی پیرمردی ۶۰ ساله را در عوضِ جوانی ۲۲ ساله به سیاست می فرستادند.(۵)

در چند سال اخیر نیز کتاب های بسیاری برای نوجوانان به منظور آشنایی با تاریخ جهان منتشر شده که یکی از پرفروش ترین آن ها آثار نویسنده ی انگلیسی، تری دیری(۶)، است؛ کسی که آثارش به ۴۰ زبان مختلف دنیا ترجمه شده و تیراژ کتاب هایش از ۲۵ میلیون نسخه فزونی گرفته است. دیری در یکی از کتاب هایش به نام انقلاب های فرانسه ــ که ترجمه ی فارسی آن از مرز چاپ هفتم نیز گذشته است ــ این گونه عصر ترور را به تصویر می کشد:

در پاییز ۱۷۹۲ از نظم و قانون خبری نبود. هریک از دارودسته های مستقل برای خودشان دادگاه تشکیل می دادند، مردم را محاکمه و سپس سلاخی می کردند. این کشتارها و خونریزی های «قانونی» به «ترور» یا «عصر وحشت» شهرت یافتند.(۷)

شاید آثار دیری را نتوان آثار جدی و پراهمیتی دانست، اما میزان فروش جهانی این کارها و جامعه ی مخاطبین آثار وی ــ کودکان و نوجوانان ــ مانع از آن می شود تا به سادگی ــ و به بهانه ی لحن کُمیک و هزل آمیز وی ــ از کنار اهمیت آثاری این چنین عبور کنیم؛ آن هم در زمانه ای که هزل و مضحکه از یک سو مخاطبین و خریداران بس افزون تری نسبت به آثار جدی و محققانه ی تاریخی دارد، و از سوی دیگر، دقیقاً خود این رویکرد، انطباق و هماهنگی بیشتری با روح پست مدرنیستی گریزان از ژرفا و جدیت معاصر دارد، که بالطبع سنبه ی اثربخشی چنین آثاری را دوچندان پرزورتر نیز می کند.
اما اگر کماکان خواهان ردیابی مسئله در آثاری جدی تر باشیم، بی شک انقلاب اثر هانا آرنت یکی از بهترین نمونه ها در این زمینه به شمار می آید. آرنت در این اثر همه ی توان خویش را به نقد و بررسی چرایی وقوع انقلاب ها و به ویژه مقایسه ی دو انقلاب فرانسه و آمریکا اختصاص داده است. وی در سراسر اثر خویش به ستایش و گرامی داشت انقلاب آمریکا می پردازد و درعوض، چنان در مقابل انقلاب فرانسه شمشیر را از رو می بندد که کار از مخالفت با «دوره ی ترور» فراتر می رود و حتی علاوه بر خود انقلاب فرانسه، تمامی انقلاب های پس از آن را ــ به سبب تاثیرپذیری از انقلاب فرانسه ــ مورد عتاب و شماتت قرار می دهد. بر این اساس، آرنت هسته ی مرکزی انقلاب یعنی دخالت توده های مردم در سرنوشت خویش و ازهم گسیختن بندهای نظم موجود و اخلال در اداره ی امور به دست پادشاهان و آریستوکراسی را عامل اصلی تمامی مشکلات جهان می داند:

از هنگامی که انقلاب فرانسه دروازه های سیاست را به روی تهیدستان گشود، این قلمرو کیفیت «اجتماعی» پیدا کرد و به تسخیر دلواپسی ها و نگرانی هایی درآمد که به راستی می بایست به چهاردیواری خانه محدود گردد. به فرض هم که جایز بود چنین دغدغه هایی وارد قلمرو همگانی شود، رفع آن ها با وسایل سیاسی مقدور نبود. موضوع بیشتر به اداره ی امور مربوط بود و می بایست به کارشناسان محول شود، نه آن که به صورت معضلی درآید که فقط با استدلال و مباحثه و کوشش برای اقناع دیگران قابل حل باشد... با ازبین رفتن اقتدار سیاسی و قانونی و برخاستن انقلاب، به جای مسائل کلی اقتصادی و مالی، مسئله ی مردم مطرح شد. این جا دیگر صحبت نفوذکردن نبود؛ مردم با نیازهای خشنی که ربطی به سیاست نداشت به اقلیم سیاسی هجوم آوردند و این فکر پدید آمد که تنها از راه خشونت گری می توان به نحو سریع و موثر به ایشان یاری رساند.(۸)

هانا آرنت بر آن است که فقر در زمره ی «ضروریات اولیه» است و مشکل انقلاب را به چالش کشیدن این ضرورت از طریق ابزارهای اجتماعی و سیاسی یی می داند که منجر به هجوم تهی دستانی شد که به علت «فروریختن قدرت مراجع»، با تکیه بر «خشمی دیوانه وار» پای را از چهاردیواری خانه و حوزه ی خصوصی خویش فراتر نهادند و «برای بیرون آمدن از ظلمتِ بیچارگی و تیره بختی به کوی و برزن ریختند».(۹)
بدین سان می توان در میان برخی از این دست آثار در باب انقلاب فرانسه و دوره ی ترور ــ اعم از جدّی و کم مایه ــ خطی مشترک را دنبال کرد. خطی که تصویری از انقلاب فرانسه ترسیم می کند که در آن، دوره ی ترور چیزی نیست جز پروژه ای متکی بر قسمی خشونت کور، فاقد منطق، بی برنامه، نامنظم، غیرقانونی و وحشیانه جهت برهم زدن بنیانِ اقتدارِ پیشین که در آن مخالفان بی امان به قتل می رسند و «نگرانی ها و دلواپسی های» متعلق به «ضروریات اولیه» سعی در تحمیل خود به اداره ی کارآمد امور از سوی کارشناسان دارد. تصویر مذکور البته همراه می شود با پاره ای مضامین مربوط به قدرت طلبی سیری ناپذیرِ روبسپیر و ژاکوبن ها که در روندی سریع و برق آسا در پی حذف و امحای رقبا و دشمنان سیاسی و ایجاد دیکتاتوری خاص خویش بودند. آرنت با تقبیح مطلق میدان دادن به خشم و خشونت در انقلاب فرانسه و دوره ی ترور، معتقد است: «این غیظ و خشم نه تنها نتوانست آن گونه که روبسپیر معتقد بود 'فقط در ظرف چند سال، کار چندین قرن را انجام دهد'، بلکه هم چنین حاصل زحمت صدها سال را بر باد داد.»(۱۰)
با این اوصاف و در کل، روشن است که آرنت مشکل انقلاب فرانسه را ورود تهی دستان به عرصه ی سیاست و بیرون آوردن مسائل خویش از چهاردیواری خانه هایشان می داند؛ چیزی که اداره ی امور از سوی آریستوکراسی و کارشناسان پیشکار آن را دچار اختلال کرده و درعوض، حتی برای مدت کوتاهی، به واسطه ی انفجار پرثمر انبوهی از نشریات، تجمعات، کلوب ها، انجمن ها، احزاب و... قسمی دموکراسی اجتماعی آفرید که از رهگذر آن، به جای رواج و سلطه ی مدیریت و مهندسی اجتماعی عوام الناس به دست کارشناسان، رویش سیاست و دخالت مردمی در تعیین سرنوشت خویش جان گرفت. از دید آرنت «نیازهای خشن» مردم نه فقط ربطی به صحنه ی سیاست ندارد، بلکه ورود مردم به قلب امر سیاسی چیزی جز «هجوم» ملخ وار انبوه کسانی نیست که عامل و بانی بربادرفتن «زحمت های صدها سال» رژیم های پیشین شدند.
در این منظر، می توان آلودگی به قسمی ذات گرایی را در رابطه با دلایل وقوع خشونت از سوی مردم تشخیص داد که بی آن که زحمت ریشه یابی خشونت در اعماق این صدها ــ و بلکه هزاران ــ سال «زحمت» خودکامگان و اربابان را به خود بدهد، بر آن است که دخالت و تعیین کنندگی مردمْ حامل قسمی خطر بالقوه برای به خشونت کشیدن حوزه ی سیاست است و بدین روی بهتر آن است که مردم همان به کنج خانه ی خویش بازگردند و از نو روال جاری امور و اداره ی کارشناسانه ی جماعات بر جای انقلاب و حاکمیت مردم بنشیند. از این زاویه برای مردم علی رغم هزاران سال ستم، رنج، فرودستی و فقر هیچ گاه کمترین حقی برای انتقام و اجرای عدالت در کار نیست؛ آن هم در شرایطی که حتی برخی از این نویسندگان، خود به میزان اسفناکِ فقر و ستم رایج در رژیم قدیم اذعان دارند. در فرانسه پیش از هجوم مردم به کوی و برزن و خارج کردن کنترل امور از دست کارشناسان، از سویی لوئی، درباریان، بزرگان کلیسا و اشراف در اوج تنعم و لذات افسانه ای به سر می بردند و از سوی دیگر اکثریت قریب به اتفاق مردم در فقر، گرسنگی و بی قدرتی محض زندگی می کردند. حتی آلبر ماله نیز دراین باره اذعان می کند: «در مملکت فرانسه ۱۰۰ هزار گدا بود که در شهرها و دهات می گشتند و گاهی به راهزنی و دزدی هم متشبث می شدند. در پاریس از ۶۵۰ هزار نفر اهالی ۱۲۰ هزار نفر از جمله ی فقرا شمرده می شدند و همه برای شورش حاضر بودند.»(۱۱) جدا از چندین هزار نفر اشراف و مقاماتی که در دربار و کاخ ورسای به عیش و نوش و تاراج دارایی های فرانسه سرگرم بودند، تنها کافی است در ذهن داشته باشیم که «اصطبل شاهی حاوی ۱۹۰۰ اسب و ۲۰۰ کالسکه ی مختلف بود و هرسال مبلغ ۷ میلیون و ۷۰۰ هزار لیره به مصرف اصطبل می رسید و این بیش از آن چیزی است که برای موکب لشکری و قراولان خاصه ی شاهی خرج می شد».(۱۲)
این تنها مختصری از اداره ی امور و «زحمت های صدهاساله» است که انقلاب از اساس در پی ازمیان برداشتن آن به اتکای انفجار «دلواپسی ها و دل نگرانی هایی» بود که دیگر نمی توانست در «چهاردیواری خانه ها» به بند کشیده شود؛ انقلابی علیه «ضروریات اولیه ی» زندگی زیر یوغ استبداد و «هجومی» پرخشم علیه «قدرت مراجعِ» عامل این وضعیت. مسئله پیش از هر چیز، پذیرش برحق بودن یا نبودن خشم و خشونت مردمی علیه صدها سال فقر، نابرابری، جنایت و کشتار حکامی چون لوئی نیست، بلکه دست کم در گام نخست درک و ریشه یابی حس تاوان خواهی و عدالت طلبی مردم است که البته مُهر شورش علیه «ضروریات اولیه» خورده است. در این نوع رویکرد به مسئله ی انقلاب و بروز خشونت های مردمی علیه عمّال و مقامات حکومت پیشین، به روشنی قسمی اولویت و اهمیت خشونت مقطعی، کم دامنه، عریان و سوبژکتیو را در مقابل قدرت و اهمیت خشونت دائمی، گسترده، ناپیدا و اُبژکتیو ساختاری می توان تشخیص داد. چنین برخوردی بند ناف این خشونت را از بافت و بستری که آفریننده ی آن است یکسره می برد و درنمی یابد که این تنها، پاسخ و واکنشی است به سلطه ی همیشگی قسمی خشونت ساختاری. اگر پابلو پیکاسو ــ طبق آن داستان معروف ــ در جواب یک افسر آلمان نازی که از وی درباره ی گرنیکا پرسید «آیا این اثر شماست»، گفته بود «نخیر اثر شماست»، پاسخ آرنت اما به این پرسش که «خشونت موجود در جوامع ' اثر' کیست؟»، خط بطلانی است بر هرگونه فهم و بینش دیالکتیکی در باب آفرینش و بازتولید خشونت در بستر نزاع های تاریخی و سیاسی و مرتبط ساختن آن با نظم مسلطی که همواره و به صورت مستمر زاینده ی انواع و اقسام خشونت است.
حمله به انقلاب فرانسه و دوره ی ترور پس از ترمیدور همواره از سوی جریان های ضدانقلاب رواج داشته است. حتی وقتی ۲۰۰ سال پس از انقلاب با پشتیبانی فرانسوا میتران، قرائت لیبرال و تجدیدنظرطلبانه از انقلاب سعی برآن داشت تا با تقلیل انقلاب به خیزشی برای اقامه ی حقوق بشر در مقابلِ حملات دشمنان آن سدی ایجاد کند، موجی از مخالفت ها در فرانسه به راه افتاد: «یادبود ۲۰۰ سالگی انقلاب درواقع، سیلی از انتشار مطالب ناسزاگونه ای را به دنبال داشت که اغلب یک یا چند جنبه از انقلاب و میراثش را تقبیح می کردند. در فرانسه صدای مدافعان شورش وَندِه بیش از دیگران به گوش می رسید؛ کسانی که مقاوم ترین دشمنان معاصر و مدرن انقلاب و درنتیجه، قربانیان وحشیانه ترین سرکوب ها بودند. داستان پارتیزان های روستایی پارسا که مدت ها به عنوان متعصبان خرافاتی مورد تمسخر بودند، اکنون با شور و حرارت در مقام قهرمانانی بزرگ ساخته و پرداخته و منتشر می شد. روحانیون کاتولیک، زمانی را به پیروانشان یادآوری می کردند که بی ایمانی مدرن آغاز شد» (دویل، ۱۳۹۰:۱۵۳).(۱۳) اما تمامی این توفان مخالفت ها و حملات ــ حتی نقدهای رویزیونیستی مورخ فرانسوی فرانسوا فوره، بزرگ ترین دشمن معاصر انقلاب و دوره ی ترور ــ در مقابلِ تلاشی که ادموند بورک در هنگامه ی انقلاب (۱۷۹۰) با نوشتن تاملاتی درباب انقلاب فرانسه برای تخطئه ی بنیان ها و روندهای انقلاب انجام داد، نوازش نسیمی ملایم بیش نیست. این کتاب که اخیراً به فارسی ترجمه شده است(۱۴)، یکی از مهم ترین و شاخص ترین حملات به انقلاب فرانسه ــ و حتی خودِ امر انقلاب ــ را به جامعه ی خوانندگان فارسی معرفی می کند. مروری بر بخشی از مهم ترین ادعاها و انتقادات بورک علیه انقلاب بیش از هر متن دیگری می تواند دیدگاه مخالفان و دشمنان انقلاب و روند رادیکالیزه شدن آن ــ تا مرزهای دوره ی ترور ــ را به ما نشان دهد. بنابراین لازم است تا جایی که امکان دارد به صورت گزیده و مختصر با نقاط محوری این داعیه نامه ی ضدـ انقلابی آشنا شویم.
ادموند بورک هم زمان با وقوع انقلاب در فرانسه بود و نامه ای بلندبالا در حمله به انقلاب نوشت؛ چیزی که ستایش جورج سوم، کاترین کبیر و استانیسلاو آخرین پادشاه لهستان را نیز در پی داشت. در تاملاتی درباب انقلاب فرانسه، بورک تمام قد به دفاع از سلطنت، اطاعت از نهادها و مقامات حاکم، روحانیت کلیسا، مالکیت و اشراف می پردازد و اطاعت از این امور را «احساسی طبیعی» می نامد: «ما قلبی از خون و گوشت داریم که در سینه هامان می تپد. از خدا می ترسیم؛ با احترام و جذبه به پادشاهان خود می نگریم؛ با عاطفه به پارلمان ها، با وظیفه شناسی به قضات، با حرمت به کشیشان، و با احترام به اشراف. چرا؟ چون وقتی چنان ایده هایی در اذهان ما حضور می یابند، طبیعی است که ما را متاثر سازند، چراکه همه ی دیگر احساساتْ کاذب، جعلی و مستعد فاسدکردن اذهان ما هستند» (بورک، ۱۳۹۳: ۱۰۴).
ادموند بورک در این اثر به بسیاری از اصول بنیادین انقلاب فرانسه اشاره می کند و ضمن مقایسه ی آن با نمونه ی بریتانیایی اش، به زعم خود کژروی ها و خطاهای انقلابیون فرانسوی را نشان می دهد. ازجمله، وی ترکیب بندی مجلس قانون اساسی را نامناسب می داند و آن ها را افرادی گمنام و فاقد مهارت برای این کار دانسته و معتقد است چه کسی می تواند قبول کند که این افراد «دون پایه، ناآموخته و زمخت... برکشیده شده از حقیرترین جایگاه اطاعت در سلسله مراتب، با این شکوه و جلال غیرمنتظره و غافلگیرکننده مست و مدهوش نشوند؟» (همان: ۵۷ و ۵۸) در حالی که مجلس عوام در بریتانیا «سرشار از عناصر برجسته ای از منزلت، تبار، توارث، و ثروت کسب شده، استعدادهای پرورش یافته، قابلیت های مدنی، نظامی، دریایی و سیاسی است که کشور می تواند از آن منتفع شود» (همان: ۶۰).

نظرات کاربران درباره کتاب «ترور» عليه تروريسم