فیدیبو نماینده قانونی دانشگاه امام صادق (ع) و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب تلاوت معنا محور

کتاب تلاوت معنا محور

نسخه الکترونیک کتاب تلاوت معنا محور به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب تلاوت معنا محور

بدانید که این قرآن خیرخواهی است که در آن غَشّی نیست؛ هدایت‌گری است که گمراه نمی‌کند و سخنوری است که دروغ نمی‌گوید. هیچ‌کس با این قرآن هم‌نشین نمی‌شود مگر آنکه هنگامی که از نزد آن برمی‌خیزد، فزونی یا کاستی در او حاصل شده است: فزونی در هدایت یا کاستی در کوردلی. بدانید که برای احدی پس از قرآن کاستی‌ نیست و نه قبل از قرآن بی‌نیازی. پس برای درمانِ دردهای خود از آن شفا جویید و در گرفتاری‌های خود از آن کمک گیرید که در آن شفای از بزرگ‌ترین دردها است و آن کفر و نفاق و گمراهی است. با این قرآن خدا را طلب کنید و با دوست داشتنِ آن به سوی او متوجّه شوید. مبادا با این قرآن خلقِ خدا را طلب کنید چرا که بندگان با هیچ‌ چیز بمانند قرآن به سوی خدا متوجّه نمی‌شوند. بدانید که قرآن شفاعت‌کننده‌ای است که شفاعتِ او پذیرفته می‌شود و سخنگویی است که مورد تأیید واقع می‌شود. هر کس قرآن در روز قیامت از او شفاعت کند، شفاعتِ قرآن در حقّ او پذیرفته می‌شود و هر کس قرآن در روز قیامت از او سعایت کند، سعایتِ قرآن در خصوص او پذیرفته می‌شود. همانا ندادهنده‌ای در روز قیامت ندا می‌دهد: «آگاه باشید که هر کِشت‌کننده‌ای گرفتارِ کِشت و عاقبت کردار خویش است جُز کِشت‌کارانِ قرآن»؛ پس از کِشت‌کاران و پیروان قرآن باشید و آن را رهنمای بر پروردگار خود قرار دهید. قرآن را خیرخواه خود بدانید، آرای خود را در مقابل آن متّهم بدانید و خواهش‌های خود را در مقابل آن ناسره و مغشوش بینگارید

ادامه...
  • ناشر دانشگاه امام صادق (ع)
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 2.97 مگابایت
  • تعداد صفحات ۷۵ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب تلاوت معنا محور

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



کلیات

قرآن مادُبه الهی(۱۰) است: خوان گسترده خداوند که همگان را به بهره مندی از آن دعوت کرده است.(۱۱) شاید جامع ترین و شیواترین توصیف از جایگاه و اهمّیّت قرآن در نظام معرفت دینی در این بیان امیر المومنین (ع) باشد که فرمود:

«بدانید که این قرآن خیرخواهی است که در آن غَشّی نیست؛ هدایت گری است که گمراه نمی کند و سخنوری است که دروغ نمی گوید. هیچ کس با این قرآن هم نشین نمی شود مگر آنکه هنگامی که از نزد آن برمی خیزد، فزونی یا کاستی در او حاصل شده است: فزونی در هدایت یا کاستی در کوردلی. بدانید که برای احدی پس از قرآن کاستی نیست و نه قبل از قرآن بی نیازی. پس برای درمانِ دردهای خود از آن شفا جویید و در گرفتاری های خود از آن کمک گیرید که در آن شفای از بزرگ ترین دردها است و آن کفر و نفاق و گمراهی است. با این قرآن خدا را طلب کنید و با دوست داشتنِ آن به سوی او متوجّه شوید. مبادا با این قرآن خلقِ خدا را طلب کنید چرا که بندگان با هیچ چیز بمانند قرآن به سوی خدا متوجّه نمی شوند. بدانید که قرآن شفاعت کننده ای است که شفاعتِ او پذیرفته می شود و سخنگویی است که مورد تایید واقع می شود. هر کس قرآن در روز قیامت از او شفاعت کند، شفاعتِ قرآن در حقّ او پذیرفته می شود و هر کس قرآن در روز قیامت از او سعایت کند، سعایتِ قرآن در خصوص او پذیرفته می شود. همانا ندادهنده ای در روز قیامت ندا می دهد: «آگاه باشید که هر کِشت کننده ای گرفتارِ کِشت و عاقبت کردار خویش است جُز کِشت کارانِ قرآن»؛ پس از کِشت کاران و پیروان قرآن باشید و آن را رهنمای بر پروردگار خود قرار دهید. قرآن را خیرخواه خود بدانید، آرای خود را در مقابل آن متّهم بدانید و خواهش های خود را در مقابل آن ناسره و مغشوش بینگارید».(۱۲)

قرآن در بیان دیگری از امیر المومنین (ع)، «ثقل اکبر» خوانده شده(۱۳) که در کنار اهل بیت عصمت و طهارت (ع) رهیابِ امّت از گمراهی ها است؛(۱۴) و به همین جهت از انسان مسلمان خواسته شده که هر روز در این پیمان الهی نظر بیفکند و آن را قرائت کند.(۱۵)
البتّه وظیفه اصلی هر مسلمان از قرائت و تلاوت قرآن، تدبّر در آیاتِ آن است: 



 (ص:۲۹) (این کتابی است فرخنده که آن را به سوی تو نازل کردیم تا در آیات آن تدبّر کنند و برای آنکه صاحبان خرد متذکّر شوند).
با دقّت در کاربردهای چهارگانه «تدبّر» در قرآن کریم(۱۶) چنین برمی آید که تدبّر، فهم و ادراکی است که از طریق سمع / استماع کلام اللّه و سنجش نسبت آن با رسولی الهی (به عنوان تلاوت کننده آن) حاصل می شود تا به واسطه آن به حقیقتی که در ورای آیات است که همان دریافتِ قلبی منشا الهی آیات است، نائل شویم.(۱۷)
بی شک توجّه به حکمتِ چینش آیات در کنار یکدیگر در داخل یک سوره یکی از عناصر مهم در «تدبّر» خواهد بود. نگره «سوره به مثابه یک کلّ»(۱۸) که از ویژگی های بارز تفسیر قرون چهاردهم و پانزدهم هجری است،(۱۹) در واکاوی و بررسی چینش آیات و ارتباط دسته آیات با یکدیگر بسیار موثّر بوده است. دو تفسیر از تفاسیر ارزنده ای که با این دغدغه نوشته شده اند عبارتند از: «المیزان فی تفسیر القرآن» علّامه سید محمد حسین طباطبایی (۱۳۱۲-۱۴۰۲ ق) و «تدبّر قرآن» امین احسن اصلاحی (۱۹۰۶-۱۹۹۷ م) عالم پاکستانی به زبان اردو.
در مطالعات زبان شناختی نوین مباحث انسجام (cohesion) و پیوستگی (coherence) به چگونگی ارتباط اجزاء و عناصر یک متن به هم می پردازند. انسجام، ارتباط را در سطح متن جستجو می کند و پیوستگی در خارج از آن. اِرجاع، جایگزینی، ادوات ربط و انسجام واژگانی مهم ترین عوامل انسجام بخشی است که در این مطالعات مورد بررسی قرار می گیرند.(۲۰) امّا آنچه که در حقیقت مقوِّم متنیّت یک متن است، روابط معنایی بین فقرات یک متن است که از آن به «روابط پیوستگی» یاد می شود. بهترین مطالعاتی که تاکنون در این زمینه انجام شده الگوی (RST) است(۲۱) که اوّل بار توسط ویلیام مان(۲۲) و سندرا تامپسون(۲۳) در دهه هشتاد میلادی ارائه شده و در آن بیش از بیست رابطه پیوستگی شناسایی شده است. این الگو در تحلیل پیوستگی یک متن به شرط بومی شدن در مطالعات عربی و اسلامی می تواند ظرفیت خوبی را برای سوره شناسیِ قرآن کریم و کشف نحوه پیوستگی بین فرازها و سیاق های هر سوره ایفا کند.(۲۴)
نگره دیگری که در دو دهه اخیر در کشف چگونگی چینش آیات پیشنهاد شده، «بلاغت سامی»(۲۵) نام نهاده شده است. در این نگره که ویژه متون کهن زبان های سامی از جمله کتاب مقدّس و قرآن کریم است، تلاش می شود با سطح بندی متنِ مورد مطالعه تقارن هایی که ممکن است به صورتهای توازی (parallelism)، توازی معکوس (chiasmus) یا حلقوی (concentric) باشد کشف گردد. میشل کویپرس در مقالات و کتب متعدّدی سعی در پیاده کردن این روش در برخی سوره های قرآن داشته است.(۲۶)
البتّه این مقدّمه کوتاه آن هم برای یک کتاب راهنمای «تلاوت معنامحور» مجالی برای بسط و توضیح این نظریات نیست امّا سودمندیِ این نظریات برای علمی تر کردن تلاش هایی که در سالهای اخیر در محافل مختلف با عنوان تدبّر صورت می پذیرد، را نباید از نظر دور داشت.(۲۷)
به هر روی اکنون که پس از شش سال از تدوین کتابچه «تلاوت معنامحور» و با توجّه به استقبال از طرح پیشنهادی در آن، این کتاب با همّت معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع) به زیور طبع آراسته خواهد شد، از تمام کسانی که در این مدّت مصرّانه خواهان چاپ این کتاب بودند تشکر می کنم و امیدوارم این کتاب بیش از پیش مورد استفاده مساجد و نهادهای عبادی و علمی دیگر قرار گیرد. ان شاء اللّه.

امیر ذوقی
دانشگاه امام صادق (ع)
بهار ۱۳۹۷

مقدمه پیش چاپ کتاب

یکی از تحوّلاتی که به برکت انقلاب اسلامی در دهه سوم پیروزی شکل گرفت، عمومی شدن قرائت روزانه قرآن پس از نمازها در مساجد بود. مومنین نمازگزار هم اکنون خود را ملزم می بینند که علاوه بر ادعیه و تعقیبات، یک صفحه از قرآن را قرائت کنند و از آنجا که قرآن به خط خطّاط شهیر عثمان طه،(۱) علاوه بر زیبایی و چشم نوازی دارای مزایا و محاسن بسیاری از دیدگاه فنّی است(۲) و به نحو گسترده ای در جهان اسلام و از جمله ایران منتشر شده و در دسترس است، قاعده بر آن قرار گرفته است که روزانه یک صفحه، مطابقِ این مصحف شریف مورد قرائت و تلاوت قرار گیرد.
اکنون که بیش از یک دهه است که این طرح مبارک در کشور ما اجرا می شود و فراگیری قابل ملاحظه ای در مساجد شهرها و روستاها یافته است، مناسب است که در راستای بهینه سازی و افزایش تاثیرگذاریِ آن تامّلات جدیدی صورت پذیرد.
بدیهی است تلاوت و قرائت زمانی بیشترین اثر مطلوب را دارا خواهد بود که با عنایت به معنا و تدبّر در معانی آن صورت پذیرد. خواندن بدون تفکّر در معانی قرآن و حتی فهم معنای اولیه الفاظ قرآن چندان کارگشا نخواهد بود. روایات و احادیث بی شماری که درباره اهمیت و فضیلت قرائت و تلاوت قرآن وارد شده است(۳) قطعاً ناظر به خواندن همراه با فهم معانیِ آنچه که خوانده می شود بوده است.(۴) در این راستا شاید ابتنای مطالعه روزانه قرآن بر اساس یک صفحه از قرآن خطّ عثمان طه ساده ترین راه باشد اما لزوماً علمی ترین شیوه نیست. در بسیاری از موارد مشاهده می شود سیاق مورد تلاوت با رسیدن به پایان صفحه نیمه کاره می مانَد. یک نمونه از موارد متعدّد آن را می توان در گفتگوی موسی (ع) و فرعون دید (سوره طه، صفحه ۳۱۴)؛ آنجا که فرعون پس از شنیدن دعوت موسی (ع) با لحنی انکارآمیز می پرسد: «پس تکلیف نسل های پیشین چه می شود؟» و تلاوت پایان می یابد. حتّی لزوماً پایان جزءهای سی گانه قرآن با پایان سیاق انتهاییِ آن جزء تطابق ندارد. به طور مثال آیه آغازین جزء ۱۱ (سوره توبه، آیه ۹۳) در اتّصال موضوعیِ آشکار با آیات پایانی جزء ۱۰ (آیات ۹۱ و ۹۲) است؛ چرا که توانگرانِ عافیت طلبِ جهادگریز را در مقابل بینوایانِ مشتاقِ جهاد در راه خدا قرار می دهد. و یا آیه آغازین جزء ۱۳ (سوره یوسف، آیه ۵۳) تتمه کلام یوسف (ع) در دفاع از خود در مقابل بهتان زَلیخا و زنان شهر است. ریشه این مسئله در ابتنای تجزئه قرآن بر اساس تساوی تعداد حروف اجزاء با یکدیگر است(۵) تا بتوان با تقسیم قرآن به واحدهای هم حجم بر ختم قرآن در یک ماه (سی جزء)، دو ماه (شصت حزب در تقسیم بندی مغاربه)، چهار ماه (۱۲۰ حزب در تقسیم بندی مشارقه) و... توفیق یافت.(۶) منقول است شاطبی(۷) (۵۹۰ ق)، امام قرائت، تقسیم هر حزب به چهار ربع را در هنگام تعلیم قرآن به کار می برده است؛ یعنی هر یک از احزاب شصت گانه را در چهار روز قرائت می کرده است.(۸) حتی تقسیم قرآن به ۵۵۵ رکوع قرآنی برای آن بوده است که قرآن را در کمتر از دو سال حفظ کنند.(۹) از اینجا آشکار می شود که چرا رکوعات قرآنی از نظر معنایی در موارد زیادی با سیاق بندی بر اساس معنا تطابق ندارد.
با عنایت به مطالب پیش گفته بود که راقم این سطور از ابتدایِ پیداییِ این طرح مبارک، ضرورت معنا محور کردن قرائت روزانه را با دوستان خود مطرح می کرد و انتظار داشت بزرگان حوزه و دانشگاه یا نهادها و سازمان های متکفّل گسترش و تعمیق فرهنگ قرآنی در این راستا قدم بردارند. لکن چنین نشد و نگارنده، که از نوجوانی عشق به مفاهیم بلند قرآن را در دل می پرورانید، مسئله را به طور جدّی با دارالقرآن دانشگاه امام صادق (ع) مطرح نمود. به موازات آن با همکاری آقای سجاد محمّدنام، دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث که حافظ کل قرآن نیز می باشند، طرحِ اوّلیه سیاق بندی کلّ قرآن به انجام رسید و از آنجا که لازم بود برای ارتباط بیشتر عموم مردم با مفاهیمِ بلندِ هر فراز، موضوع یا موضوعات اصلی هر فراز به دست داده شود، سعی خود را در انتخاب عناوین یا موضوعات اصلی به کار بستیم. صعوبت و دشواری کار حدّاقل در بعضی موارد و فرازها بر اهل فن پوشیده نیست و نگارنده در همین جا متواضعانه پیشنهادات و انتقادات بزرگان حوزه و دانشگاه را چه در خصوص آغاز و انجام فرازها و چه در مورد انتخابِ موضوع یا موضوعات مناسب برای هر فراز با سینه ای باز می پذیرد و متذکّر می شود اگر با وجود استوانه های قرآن پژوهی در کشور به خود جرات اقدام به چنین کار دقیق و خطیری داده است ناشی از دو مسئله بوده است. اوّل آنکه ما نسبت به عمومی و همگانی کردن فهم عالمانه قرآن ـ و نه صرف تلاوت و قرائت آن ـ برای تمام اقشار جامعه خصوصاً جوانانمان وظیفه داریم تا در مقابل شبهه پراکنی ها و خلاف پردازی های فرهنگ های مهاجم، غیردینی و ضد دینی یا برداشت های منحرف و ناصواب از آیین برحق و متعالی اسلام بیمه شوند؛ و نباید بهره گیری از زلال قرآن را به فضاهای آکادمیک یا کتب و مقالات تخصّصی منحصر دانست. و ثانیاً اینکه به هر حال این حرکت قدمی به جلو است و با مشارکت و نقد و نظر ناقدان ناصح قطعاً طریق تعالی را خواهد پیمود.
نکته دیگری که دوستان دار القرآن بر آن تکیه داشتند و گمان می کنم دغدغه اکثر مجریان این طرح نیز در سراسر کشور باشد، قرائت همان کمابیش یک صفحه در روز بود. برای تامین این خواسته لازم بود برخی سیاق های بلند به دو یا چند فراز تقسیم شود؛ مانند آیات ۶۱-۴۹ سوره بقره که موضوع آن «یادآوری نعمت های خداوند به بنی اسرائیل و ناسپاسی ها و پیمان شکنی های آنان» است و به همین جهت علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان این آیات را در سیاق واحد طرح نموده اند و دقیقاً دو صفحه از قرآن به خطّ عثمان طه را در بر می گرفت. در این مورد انتهای صفحه اول گزینه مناسبی برای تقسیم این سیاق بلند به دو فراز می رسید؛ امّا در برخی مواردِ دیگر تعیین پایان فراز روزانه با توجه به وحدت و اتّصال موضوعیِ آیات دشوار و سلیقه ای می نمود. در عین حال در بعضی موارد انقسامِ برخی سیاق های بلند ـ که البته از دو صفحه کمتر بوده است ـ را صلاح ندیدم؛ مانند آیات ۱۰-۱ سوره نساء با موضوع «حفظ تقوا در اموال یتیمان». و گاه نیز لازم می شد چند سیاق کوتاه برای تامین هدف قرائتِ کمابیش یک صفحه، در کنار هم قرار گیرد؛ مانند آیات ۹۲-۱۰۱ سوره آل عمران با موضوعات متنوّع انفاق، مواخذه تحریم حلال توسط بنی اسرائیل، اهمّیّت مسجد الحرام و توبیخ اهل کتاب و تحذیر مومنین از اطاعت آنان؛ که علامه طباطبایی (ره) نیز این آیات را در سه سیاق طرح نموده اند.
به هر روی فرازبندی حاضر با التزام به دو اصل معنا محوری در قرائت و قرائت کمابیش یک صفحه در روز فراهم آمد؛ به این امید که صاحب نظران دیدگاه های اصلاحی و مشفقانه خود را چه در خصوص آغاز و انجام فرازها و چه درباره عناوین مناسب هر فراز جهت ارتقاء و کمال کار که نه متعلّق به اینجانب که متعلّق به صاحبِ قرآن است منعکس نمایند. اگر در حُسن انتخاب فرازها یا عنوان و موضوع هر فراز مصیب بوده ام به توفیق الهی بوده و اگر به خطا رفته ام از قلّت بضاعت مُزجاه اینجانب بوده است.
در پایان لازم است از تلاش های مجدّانه دوستان عزیزم چه در دار القرآن دانشگاه امام صادق (ع) و چه در انجمن علمی دانشجویی الهیات که مجموعه حاضر را به زیور طبع آراستند صمیمانه تشکر نمایم. اجر همگی آنان با صاحب قرآن باد.

امیر ذوقی
دانشگاه امام صادق (ع) اردیبهشت ۱۳۹۰

نظرات کاربران درباره کتاب تلاوت معنا محور