فیدیبو نماینده قانونی انتشارات مینوفر و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب اعجاز هدایتی قرآن کریم در مسائل گفتاری

کتاب اعجاز هدایتی قرآن کریم در مسائل گفتاری

نسخه الکترونیک کتاب اعجاز هدایتی قرآن کریم در مسائل گفتاری به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۳۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب اعجاز هدایتی قرآن کریم در مسائل گفتاری

مهم‌‌ترین وجه اعجاز قرآن، خصوصیت هدایت‌‌گری آن است. قرآن کریم درباره‌‌ی مسائل گوناگونی به بهترین نحو سخن گفته است؛ به‌گونه‌ای که دیگران از بیان چنان مفاهیمی عاجز هستند. یکی از این مسائل، مسئله‌ی سخن و گفتار است. قرآن کریم، متعدد، درباره زبان و اهمیت آن سخن گفته و چگونگی استفاده‌‌ی صحیح از این نعمت بزرگ الهی را به بشر تعلیم داده است. علاوه بر این، در لابه‌لای آیات گران‌بهایش ویژگی‌‌های سخن صواب و اصول کلی آن را بیان فرموده و بایدها و نبایدهای گفتار و حدومرزهای آن را نیز مشخص کرده است. هدف ما در این کتاب، بررسی مسئله‌ی اعجاز قرآن کریم در باب سخن و گفتار است؛ ازاین‌رو، در گام نخست به بیان مهم‌ترین شاخصه‌های سخن نیکو پرداخته و سپس بایدها و نبایدهای گفتاری از دیدگاه قرآن کریم را برخواهیم شمرد.

ادامه...

بخشی از کتاب اعجاز هدایتی قرآن کریم در مسائل گفتاری

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

فصل اول: کلیات

مقدمه

مهم ترین وجه اعجاز قرآن، خصوصیت هدایت گری آن است. قرآن کریم درباره ی مسائل گوناگونی به بهترین نحو سخن گفته است؛ به گونه ای که دیگران از بیان چنان مفاهیمی عاجز هستند. یکی از این مسائل، مسئله ی سخن و گفتار است. قرآن کریم، متعدد، درباره زبان و اهمیت آن سخن گفته و چگونگی استفاده ی صحیح از این نعمت بزرگ الهی را به بشر تعلیم داده است. علاوه بر این، در لابه لای آیات گران بهایش ویژگی های سخن صواب و اصول کلی آن را بیان فرموده و بایدها و نبایدهای گفتار و حدومرزهای آن را نیز مشخص کرده است.
با مراجعه به کتاب ها و مقالات موجود درزمینه ی گفتار قرآنی، مشخص می شود که نویسندگان و محققان، آن گونه که باید به بررسی مسائل گفتاری قرآن کریم آن هم در حوزه ی بایدها و نبایدها نپرداخته اند؛ یا تنها به ذکر ابعاد خاصی از این مسئله همچون امرها و نهی های گفتاری در بخش هایی مانند فقه و اخلاق و غیره و در قالب موضوعاتی چون واجبات و محرّمات بسنده کرده و بسیاری از مسائل ریز تربیتی در حوزه ی بایدها و نبایدهای گفتار را که اهمیت بسزایی در زندگی انسان ها دارد، واگذاشته اند. نظیر این توصیه ی حضرت یعقوب به یوسف علیه ‎السلام که داستان خوابش را با برادران خویش در میان ننهد که خود این مطلب حاوی نکات مهم و برجسته ای است که در بخش های بعد درباره آن توضیحاتی را ارائه می دهیم. به هرحال این بایدها و نبایدها مهم بوده و نقش شایانی در زندگی دارند. هدف ما در این کتاب، بررسی مسئله ی اعجاز قرآن کریم در باب سخن و گفتار است؛ ازاین رو، در گام نخست به بیان مهم ترین شاخصه های سخن نیکو پرداخته و سپس بایدها و نبایدهای گفتاری از دیدگاه قرآن کریم را برخواهیم شمرد.

هدایتگری قرآن

قرآن کریم بارها تحدی کرده و بشر را به آوردن مثل خود فراخوانده است. در این بین مطابق فرموده ی خود قرآن کریم در آیه ۴۸ سوره مبارکه ی قصص مهم ترین وجه اعجاز که خداوند به آن تحدی کرده، جنبه ی هدایت گری قرآن است:
قُلْ فَاْتُوا بِکتابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ اَهْدی مِنْهُما اَتَّبِعْهُ اِنْ کنْتُمْ صادِقینَ (قصص، ۴۹)
این آیه درواقع جوابیه ای به مشرکان است که گفتند:
"قَالُواْ سِحْرَانِ تَظاهَرَا وَ قَالُواْ اِنَّا بِکل کافِرُونَ" (قصص، ۴۸)
قرآن کریم همان گونه که ملاحظه می شود افراد بشر را به مسئله ی هدایت گری خود در قالب مفاهیمی عمیق و والا که از عهده ی دیگران خارج است، توجه داده است. این هدایت گری در قالب موضوعات و مسائل گوناگونی در زمینه های مختلف است که یکی از آن ها مسئله ی سخن و گفتار است که در ادامه به آن پرداخته می شود.

اهمیت گفتار از دیدگاه قرآن کریم

زبان، مهم ترین ابزار ارتباط جمعی است و نقش بسزایی در زندگی انسان ها دارد؛ چنانچه بسیاری از حکما و فلاسفه، انسان را به وسیله ی صفت ناطق بودنش از حیوان جدا کرده اند و تعریف آنان از انسان، همان حیوان ناطق است. (نک: صلیبا، ۱۹۷۸: ۱ /۱۵۶) البته بیان دقیق تر در این زمینه این است که انسان، موجودی برخوردار از توانایی «بیان» است، زیرا قرآن کریم، نطق را برای حیوانات بلکه جمیع موجودات ذکر کرده است:
- ﴿عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّیرِ﴾ (نمل، ۱۶)؛ ما زبان پرندگان را تعلیم یافته ایم .
- ﴿وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَینا قالُوا اَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذی اَنْطَقَ کلَّ شَی ءٍ﴾ (فصلت، ۲۱)
و به پوست [بدنِ ] خود می گویند: «چرا بر ضدّ ما شهادت دادید؟» می گویند: «همان خدایی که هر چیزی را به زبان درآورده ما را گویا گردانیده است .
اما، بیان، فضیلت و امتیازی است که آدمی بدان ممتاز گشته و همین امر در ردیف «آفرینش» و «تعلیم قرآن» ذکرشده است:
- ﴿الرَّحْمَانُ*عَلَّمَ الْقُرْءَانَ*خَلَقَ الْانسَنَ*عَلَّمَهُ الْبَیانَ﴾ (الرحمان، ۱-۴)؛ [خدای ] رحمان/ قرآن را یاد داد./ انسان را آفرید./ به او بیان آموخت.
اهمیت این مطلب زمانی روشن تر می شود که توجه داشته باشیم قرآن به عنوان برترین معجزه پیامبر اکرم و برترین معجزه انبیاء در طول تاریخ، خود از جنس سخن و گفتار است. (نک: آل عمران، ۱۳۸؛ قصص، ۵۱؛ زمر، ۲۳؛ شعرا، ۱۹۲-۱۹۵؛ طور، ۳۴؛ مزمل، ۵؛ واقعه، ۸۱) ولی باید توجه داشت اهمیت این مطلب بدان معنی نیست که انسان می تواند هر سخنی را چه پسندیده و چه ناپسند بر زبان بیاورد و از این نظر در زندگی خود آزاد باشد، بلکه باید در یکایک سخنان و اقوال خویش اندیشه کرده و آن ها را با معیار قرآن و آموزه های دینی و با میزان عقل سنجیده و درنهایت اگر با آن شاخصه ها و معیارها منطبق بود و سازگاری داشت آن را بر زبان بیاورد زیرا:
- ﴿مَا یلْفِظُ مِن قَوْلٍ اِلَّا لَدَیهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ﴾ (ق، ۱۸)؛ [آدمی] هیچ سخنی را به لفظ درنمی آورد مگر اینکه مراقبی آماده نزد او [آن را ضبط می کند].
سخن نیز درجات و مراتب مختلفی دارد و جایگاه هر کلامی با توجه به ارزش آن با دیگری متفاوت است. از سخنان سطحی و سخیف گرفته تا سخنانی که می توانند به عنوان مصادیق کلمه طیبه ی مطرح شده در قرآن کریم قرار بگیرند.
اهمیت گفتار نیک در قرآن کریم تا جایی مطرح است که خداوند متعال فقط اجازه ی شفاعت کردن را به کسانی می دهد که از سخنان آنان در زمینه شفاعت و مشفوع له راضی باشد:
﴿یوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَهُ اِلَّا مَنْ اَذِنَ لَهُ الرَّحْمانُ وَرَضِی لَهُ قَوْلًا﴾ (طه، ۱۰۹)
در آن روز، شفاعت [به کسی] سود نبخشد، مگر کسی را که [خدای] رحمان اجازه دهد و سخنش او را پسند آید.
و زشتی کلام لغو و بیهوده ازآنجا آشکارتر می گردد که خداوند، یکی از نعمت های بزرگ بهشتیان را دوری از شنیدن این گونه اقوال گناه آمیز و پوچ برمی شمارد. (حج، ۲۴؛ طور، ۲۳؛ واقعه، ۲۵-۲۶) همچنین روایات بسیاری از ائمه علیهم السلام در این باب واردشده که ما در اینجا به ذکر دو حدیث از امام علی علیه ‎السلام بسنده می کنیم:
حدیث اول: «تَکلَّمُوا تُعْرَفُوا فَاِنَّ الْمَرْءَ مَخْبُوءٌ تَحْتَ لِسَانِه»(۱) (سیدرضی، ۱۳۷۸: ۴۳۲).
حدیث دوم: «لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِه وقَلْبُ الاَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِه»(۲) (سیدرضی، ۱۳۷۸: ۳۶۷).
حال با توجه به توضیحات مطرح شده تا حدودی اهمیت شناخت معیارهای گفتار پسندیده از گفتار ناپسند و اهمیت پرداختن به بایدها و نبایدهای گفتاری در قرآن کریم آشکارتر می شود، لذا در ادامه به بررسی این مطالب می پردازیم.

اعجاز قرآن در باب سخن و گفتار

قرآن کریم در این باب همه ی جوانب را در نظر گرفته و یک برنامه ی هدایتی کامل و وافی ارائه داده است که ذیلاً به این مسئله توجه می شود:

معیارهای گفتار پسندیده و نیکو در قرآن

قبل از پرداختن به مرزبندی ها و بایدها و نبایدهای قرآنی در باب سخن، لازم است در ابتدا معیارهایی کلی را که قرآن کریم برای «قول» برشمرده است، مدّنظر قرار داد. این معیارها عبارت اند از:

۱- سَداد و استواری

﴿وَلْیخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکواْ مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیهً ضِعَافًا خَافُواْ عَلَیهِمْ فَلْیتَّقُوا اللهَ وَلْیقُولُواْ قَوْلاً سَدِیدًا﴾ (نساء، ۹)
﴿یا اَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِیدًا﴾ (احزاب، ۷۰)
واژه سدید(۳) از «سدّ» و به معنای صواب است. (ابن فراهیدی، ۱۴۰۹: ۱۸۳-۱۸۴؛ ابن منظور، ۱۴۰۵: ۳/ ۲۲۰) علامه طباطبایی، قول سدید را سخنی می داند که مطابق با واقعیت و خالی از لغو و بیهودگی باشد. (طباطبایی، ۱۴۱۷: ۱۶/ ۳۴۷)

۲- «معروف» بودن

﴿وَلاَ جُنَاحَ عَلَیکمْ فِیمَا عَرَّضْتُم بِهِ مِنْ خِطْبَهِ النِّسَاء اَوْ اَکنَنتُمْ فِی اَنفُسِکمْ عَلِمَ اللهُ اَنَّکمْ سَتَذْکرُونَهُنَّ وَلَکن لاَّ تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا اِلاَّ اَن تَقُولُواْ قَوْلاً مَّعْرُوفًا وَلاَ تَعْزِمُواْ عُقْدَهَ النِّکاحِ حَتَّیَ یبْلُغَ الْکتَابُ اَجَلَهُ وَاعْلَمُواْ اَنَّ اللهَ یعْلَمُ مَا فِی اَنفُسِکمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُواْ اَنَّ اللهَ غَفُورٌ حَلِیمٌ﴾ (بقره، ۲۳۵)
﴿قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَهٌ خَیرٌ مِّن صَدَقَهٍ یتْبَعُهَآ اَذًی وَاللهُ غَنِی حَلِیمٌ﴾ (بقره، ۲۶۳)
﴿وَلاَ تُوْتُواْ السُّفَهَاء اَمْوَالَکمُ الَّتِی جَعَلَ اللهُ لَکمْ قِیاماً وَارْزُقُوهُمْ فی ها وَاکسُوهُمْ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلاً مَّعْرُوفًا﴾ (نساء، ۵)
﴿وَاِذَا حَضَرَ الْقِسْمَهَ اُوْلُواْ الْقُرْبَی وَالْیتَامَی وَالْمَسَاکینُ فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلاً مَّعْرُوفًا﴾ (نساء، ۸)
﴿یا نِسَاء النَّبِی لَسْتُنَّ کاَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء اِنِ اتَّقَیتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفًا﴾ (احزاب، ۳۲)
واژه ی معروف از ریشه «عرف» و به هرگونه فعلی که حسن آن نزد عقل و یا شرع شناخته شده باشد، اطلاق می شود. (راغب اصفهانی،۱۴۱۲: ۵۶۱) طبرسی، قول معروف را سخنی می داند که نیکو بوده و خشن نباشد. (طبرسی،۱۳۷۲: ۳/ ۱۹)

۳- لین و نرمی

﴿فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَّینًا لَّعَلَّهُ یتَذَکرُ اَوْ یخْشَی﴾ (طه، ۴۴)
واژه ی لَین(۴) از «لین» (ضد خشونت) مشتق شده است. (ابن منظور، ۱۴۰۵: ۱۳/ ۳۹۴) پس «قول لَین» سخنی خواهد بود که نرم و خالی از هرگونه خشونت باشد. خداوند متعال در آیه موردنظر از موسی و هارون علیهماالسلام می خواهد در دعوت و اصلاح اجتماعی و سیاسی در مقابل فرعون که طغیان کرده است با زبانی نرم و ملایم سخن بگویند تا شاید سخن آنان در او موثر واقع شود.

۴- رسایی

﴿اُولَئِک الَّذِینَ یعْلَمُ اللهُ مَا فِی قُلُوبِهِمْ فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُل لَّهُمْ فِی اَنفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغًا﴾ (نساء، ۶۳)
بلیغ(۵) از «بلغ» مشتق شده و حقیقت این ماده وصول به مرتبه ی نهایی و بالاترین حد است. (مصطفوی،۱۳۶۰: ۱ /۳۳۳) خداوند به پیامبر خود دستور می دهد که با منافقان به گونه ی بلیغ سخن بگوید، یعنی قولش آن چنان رسا باشد که در جان های آنان موثر افتد. (زمخشری، ۱۴۰۷: ۱ /۵۲۷)

۵- برخورداری از یُسر و سهولت

﴿وَاِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاء رَحْمَهٍ مِّن رَّبِّک تَرْجُوهَا فَقُل لَّهُمْ قَوْلاً مَّیسُورًا﴾ (اسراء، ۲۸)
میسور(۶) از «یسر» و ضد معسور (ابن منظور، ۱۴۰۵: ۵/ ۲۹۵- ۲۹۷) و به معنی سهل و آسان است. (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۸۹۲) «قولاً میسوراً» یعنی سخنی که سهل و همراه با نرمی باشد. (شیخ طوسی، بی تا: ۶ /۴۷۰؛ طباطبایی، ۱۴۱۷: ۱۳ /۸۳؛ مغنیه، ۱۴۲۴: ۵ /۴۰) خداوند متعال در این آیه پیغمبر خویش را مخاطب قرار داده و می فرماید اگر توانایی کمک به نزدیکان و مساکین و ابناء سبیل نداری با زبان خوش با آنان صحبت کن. (طیب، ۱۳۷۸: ۸/ ۲۴۲) از پیامبر اکرم نقل شده است:
- «انکم ان لم تسعوا الناس باموالکم فسعوهم باخلاقکم» (شیخ مفید، ۱۴۱۴، ۲۲۵؛ فیض کاشانی، ۱۴۱۵: ۴ /۴۲۵؛ ابن ابی جمهور، ۱۴۰۳، ۲/ ۷۴)
اگر توان آن را ندارید که مردم را با اموال خویش یاری کنید، پس با برخورد نیکتان آنان را خشنود سازید.

۶- آراستگی به حسن و نکویی

﴿وَاِذْ اَخَذْنَا مِیثَاقَ بَنِی اِسْرَائِیلَ لاَ تَعْبُدُونَ اِلاَّ اللهَ وَبِالْوَالِدَینِ اِحْسَاناً وَذِی الْقُرْبَی وَالْیتَامَی وَالْمَسَاکینِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْناً وَاَقِیمُواْ الصَّلاَهَ وَآتُواْ الزَّکاهَ ثُمَّ تَوَلَّیتُمْ اِلاَّ قَلِیلاً مِّنکمْ وَاَنتُم مِّعْرِضُونَ﴾ (بقره، ۸۳)
حُسن به معنای زیبایی و نیکویی است و در صحاح آمده است: «الحُسن ضد القُبح»؛ حُسن ضدّ قبح و زشتی است. (قرشی، ۱۳۷۷: ۲/ ۱۳۴) احادیث زیادی از ائمه علیهم السلام در این باب واردشده است، برای نمونه سلیمان بن مهران می گوید:
- «دخلت علی الصادق جعفر بن محمد علیه ‎السلام وعنده نفر من الشیعه وهو یقول: معاشر الشیعه، کونوا لنا زینا، ولا تکونوا لنا شینا، قولوا للناس حسنا، واحفظوا السنتکم وکفوها عن الفضول، وقبیح القول» (شیخ طوسی، بی تا،۴۴۰؛ صدوق،۱۴۱۷: ۴۸۴؛ مجلسی، ۱۴۰۳: ۶۵/ ۱۵۱)
یعنی: خدمت امام صادق علیه ‎السلام رسیدم درحالی که عده ای از شیعیان نزد او بودند و آن حضرت [خطاب به آن ها] می گفت: شیعیان! همواره زینت ما باشید نه مایه ی بدنامی ما. با مردم به نیکی سخن گفته و زبان هایتان را حفظ کنید و آن را از زیاده گویی و زشت گویی بازدارید.

نظرات کاربران درباره کتاب اعجاز هدایتی قرآن کریم در مسائل گفتاری

بسیارخوب.........وباتشکراز توجه تان جهت رفع مورد نرم افزاری
در 2 سال پیش توسط ami...oor