فیدیبو نماینده قانونی انتشارات کتاب همراه و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب کلیدهای آشنایی با تئاتر کودک و نوجوان

کتاب کلیدهای آشنایی با تئاتر کودک و نوجوان

نسخه الکترونیک کتاب کلیدهای آشنایی با تئاتر کودک و نوجوان به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۱,۲۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب کلیدهای آشنایی با تئاتر کودک و نوجوان

نمایش به استناد بازی‌های نمایشی و آیین‌های نمایشی، همزاد بشر است و پژوهشگران، آثار تئاتری را یکی از ارکان تمدن انسانی به شمار آورده‌اند. «تئاتر» به عنوان یک «هنر مادر» همیشه برای سایر هنرها بستری بوده که در دامن آن رشد نمایند. این هنر که فطری بشر محسوب می‌شود، کاربردهایی برای انسان به ارمغان آورده که از نظر کمیت و کیفیت شگفت‌انگیز است. به لحاظ کمیت؛ در زمینه‌های آموزشی؛ تربیتی؛ هنری و درمانی، رشته‌های گوناگونی را به وجود آورده است. و از لحاظ کیفیت؛ چون به صورت غیرمستقیم و هنری تاثیر می‌گذارد، تحول‌های ماندگاری را در مخاطب پدید می‌آورد. یکی از شاخه‌های تأثیرگذار تئاتر که در آموزش و پرورش جهان مورد بهره‌برداری کلان قرار گرفته است؛ «تئاتر تعلیمی و آموزشی» است. در این فعالیت هنری «درس»‌های مدرسه می‌تواند به صورت «نمایش» توسط و یا برای دانش‌آموزان اجرا شود. تأثیری که این نوع آموزش روی مخاطب دارد، در مقایسه با شکل مستقیمی که اکنون در آموزش مرسوم است، به لحاظ یادگیری و ماندگاری قابل مقایسه نیست. چرا که روش «نمایشی» تدریس یک روش هنری و غیرمستقیم توأم با سرگرمی است، در حالی که روش معمول یک روش مستقیم، غیر هنری و دور از هر گونه سرگرمی و جذابیت است.

ادامه...

بخشی از کتاب کلیدهای آشنایی با تئاتر کودک و نوجوان

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



فصل اول: انتخاب و تحلیل نمایشنامه برای کودکان و نوجوانان

اُرلین کری(۱)، کارگردان تئاتر، تئاتر کودکان و نوجوانان را «تئاتر جهانی» می نامد. به اعتقاد او این نوع تئاتر، جهانی است چون هم تماشاگران و هم هنرمندان با کودک درون خود در سالن تئاتر حاضر می شوند. برخی نسبت به بقیه بیشتر با کودک درون خود در ارتباط هستند. ارتباط داشتن با این کودک، ضمن حفظ موقعیت بزرگسالی، توانایی ویژه ای است که هنرمندان باید در تئاتر کودکان و نوجوانان از آن برخوردار باشند.
فرایند تولید تئاتر برای کودکان و نوجوانان ایستا نیست؛ نمی توان دوباره به عقب برگشت و بچه شد. این فرایند به طور هم زمان کودک درون و خود شما را به عنوان کارگردان و گروه اجرایی، به سمت جلو پیش می برد تا با مطالب آموخته در دانشگاه و دوران بزرگسالی و همچنین تمام شیوه های جدید فکری مورد نیاز در این مسیر، به یک انسجام جدید برسید. خلق یک اثر هنری به تخیل نامحدود شما وابسته است. در هیچ رشته دیگری نمی توانید تا این حد رهایی و تا این حد پذیرش از جانب تماشاگر را تجربه کنید. و مهم تر از همه این که می توانید به رویای بزرگسالان بسیاری تحقق ببخشید. می توانید دوران بچگی را دوباره تجربه کنید و این بار آن را با تمام آگاهی و اطلاعاتی که از پیچیدگی این دوران کسب کرده اید، کشف نمایید.

انتخاب نمایشنامه

یکی از وجوه تمایز تئاتر کودک و نوجوان از کار بزرگسال، روشی است که کارگردان و گروه اجرایی برای انتخاب متن به کار می گیرند. همواره هنگام انتخاب متنی برای نمایش بزرگسالان، گزینه های بسیار زیاد و متنوعی وجود دارد. یک کارگردان نمایش بزرگسال می تواند هر متنی را که متناسب با بودجه گروه و سلیقه ی خود و مخاطب است انتخاب کند. اما وقتی کارگردانی می خواهد متنی برای کودک و نوجوان انتخاب نماید، علاوه بر تناسب با بودجه گروه و مسئله ی جذاب بودن برای مخاطب، می بایست مناسب بودن متن برای گروه سنی مخاطبان را نیز در نظر بگیرد. در این شرایط دیگر گزینه های زیاد و متنوعی برای انتخاب وجود نخواهد داشت.

به این ترتیب یکی از سخت ترین و مهم ترین مراحل تولید یک اثر نمایشی کودک و نوجوان، انتخاب متن و تجزیه و تحلیل نمایشنامه در راستای هدف و منظور نمایش و همچنین متناسب با مخاطب کودک و نوجوان می باشد. یکی از رایج ترین اشتباهات گروه های نمایشی هنگام انتخاب متن برای کودکان و نوجوانان، عدم توجه به واکنش مخاطب است. در ادامه ی این بحث به انواع نمایشنامه های کودک و نوجوان و واکنش مخاطبان به هر یک از این متون اشاره خواهد شد.

نمایشنامه های عامیانه

بسیاری از نمایشنامه های مربوط به کودکان و نوجوانان از افسانه ها و داستان های عامیانه برداشت شده است. برونو بتلهایم(۲) معتقد است: «برای کودکان و نوجوانان هیچ چیز به اندازه قصّه های عامیانه جذاب نیست. این قصه ها برخلاف ظاهر ساده و قدیمی شان از مطالب بسیار آموزنده ای برخوردارند.»(۳)
وقتی نمایشنامه ای را انتخاب می کنید که بر اساس یک قصه عامیانه نوشته شده است، سعی کنید به مفاهیم نهفته در اصل قصه دست یابید. توجه داشته باشید که درونمایه ی اصلی نباید طی روند اقتباس نمایشی از بین رفته باشد. نکته ی مهم دیگر این است که نویسنده نمایشنامه نبایست بیش از حد به قصه پردازی ها توجه داشته باشد، چراکه توضیحات اضافی در داستان از حوصله ی مخاطب خارج است. در حقیقت شما می بایست درونمایه ی قصه را در نمایش به تصور بکشید و تمام حالات ذهنی شخصیت های داستان را به نمایش درآورید. حتی از به تصویر کشیدن قسمت های ترسناک قصه هم پرهیز نکنید و هراس نداشته باشید که کودکان و نوجوانان ممکن است از این صحنه ها بترسند.
اگر نویسنده مهارت لازم را داشته باشد می تواند از قصّه های عامیانه، نمایشی متناسب برای هر رده ی سنی بنویسد. اکثر نمایشنامه هایی که از داستان های عامیانه گرفته شده اند، برای سنین هفت تا دوازده سال مناسب اند، چراکه دارای ساختار و شخصیت های ساده ای هستند. این ساختار ساده باعث می شود تا مخاطبان سیزده ساله و بالاتر از آن نیز با کار ارتباط برقرار کنند.

نمایشنامه های فانتزی

نمایش های فانتزی، بیشتر فضایی تخیلی دارند. در این نوع نمایش ها عموماً حیوانات حرف می زنند، انسان ها پرواز می کنند، زمان به عقب یا جلو می رود و بسیاری از قوانین طبیعت به هم می ریزد. بزرگ ترها معمولاً با این دنیای تخیلی مشکل دارند، اما کودکان و نوجوانان خیلی راحت آن را می پذیرند.

کودکان به راحتی با دنیای خیال ارتباط برقرار می کنند و قراردادهای نمایش را می پذیرند. در عالم خیالِ کودکان، گیاهان و حیوانات حرف می زنند و خورشید زنده است. کودک جان بخشی به اشیاء را باور دارد و نویسنده توانا از عنصر جان بخشی به اشیاء استفاده می کند و دنیایی با قوانین غیرطبیعی می آفریند و به این وسیله نمایشنامه ای جذاب برای کودکان و نوجوانان خلق می کند.

لازم به ذکر است که نمایش های کاملاً تخیلی، برای مخاطبان زیر هفت سال چندان مناسب نیست؛ چراکه داستان نمایش برای چنین مخاطبی باید تا حدی طبیعی و قابل باور باشد. در این شرایط بهتر است تنها برخی از عناصر نمایش، تخیلی باشند. به طور مثال نمایشی که در آن حیوانات حرف می زنند، برای این رده مناسب است ولی نمایش اتفاقات و رویدادهایی که بیش از اندازه غیرطبیعی هستند مورد توجه آنان قرار نمی گیرد. یکی از روش های اجرای نمایش تخیلی برای بچه های هفت تا دوازده سال آن است که نمایش، ابتدا در دنیای واقعی آغاز شده و سپس وارد دنیای تخیلی شود.
هرچند دنیای تخیل نقش وسیعی در رشد ذهنی و شخصیتی کودک دارد، اما تنها در صورتی مفید واقع می شود که به درستی به کار گرفته شود. از سوی دیگر، در ساختار داخلی یک اثر تخیلی نبایست تناقض وجود داشته باشد. بنابراین سعی کنید نمایشنامه ای را انتخاب نمایید که یک دست و اصولی باشد؛ چراکه نمایشنامه های فانتزی باید در عین تخیلی بودن، اصول منطقی خود را داشته باشند.

نمایشنامه های کلاسیک

داستان های کلاسیک نیز مانند قصه های عامیانه، دارای پیشینه ای کهن و قدیمی هستند اما تفاوت آن ها در این است که قصه های کلاسیک، پیشتر به یک اثر هنری تبدیل شده اند و در کنار آثار ادبی، جایگاه ویژه ای یافته اند. مخاطب معمولاً با قهرمان این داستان ها آشناست و نقشه کلی آن، علی رغم پیچید گی برای تماشاگران جذّاب است.
اگر تصمیم دارید نمایشنامه ای با قصّه ی کلاسیک کار کنید، متوجه باشید نمایشنامه ای انتخاب نمایید که نویسنده ی آن از خط اصلی داستان خارج نشده و صحنه ها را متناسب با محدودیت های اجرایی و البتّه بودجه ی گروه، نوشته باشد. در کل می توان گفت: تئاترهای کلاسیک معمولاً برای مخاطب ده سال به بالا مناسب است.

نمایشنامه های تاریخی

نمایش هایی که بر پایه ی سرگذشت افراد و وقایع تاریخی موجود نوشته شده از محبوبیت خاصی نزد مخاطب نوجوان برخوردار است. شکل غالب تولید نمایش های تاریخی، اجرای صحنه های شلوغ مثل نشان دادن میدان نبرد و صحنه های جنگ و درگیری است. اما آن چه که باید در اجرای این گونه نمایش ها لحاظ شود آن است که صحنه ها و رویدادها متناسب گروه سنی کودکان و نوجوانان باشد. در این صورت، نشان دادن خشونت جنگ، به طور طبیعی برای چنین نمایش هایی مناسب نیست.

نمایشنامه های حادثه ای (ماجراجویانه)

این گونه نمایش ها در میان کودکان بالای هفت سال از محبوبیت خاصی برخوردار است؛ چراکه کودکان و نوجوانان به طور ذاتی کنجکاو و ماجراجو هستند و داستان های ماجراجویانه را دوست دارند. در این نمایش ها قهرمان اصلی به طور معمول به دنبال یافتن شیئی خاص یا کسب مهارت ویژه ای است. خط اصلی این نمایش ها، سفر و ماجراجویی است. در این آثار کشمکش های پررنگ و غلو شده ای وجود دارد و اشخاص به طور کامل و دقیق شخصیت پردازی شده اند.
اکثر نمایشنامه نویسان کودک و نوجوان امروزی، نمایشنامه های ماجراجویانه را طوری می نویسند که صحنه های خطرناک و برخوردهای فیزیکی کمتری داشته باشد. ولی قهرمان داستان با تمام قدرت و اراده به سفر ماجراجویانه خود ادامه می دهد. گاهی اوقات نیز خط اصلی نمایش، یک ماجراجویی درونی و ذهنی است. به طور مثال قهرمان داستان می خواهد به دنبال شناخت مرگ و یا جستجوی معنی زشتی و زیبایی در دنیای امروز باشد. نباید فراموش کرد که این ماجراجویی درونی و ذهنی می بایست با استفاده از جنبه های نمایشی و جلوه های بصری نشان داده شود.

تحلیل و تفسیر نمایشنامه

برای درک و تجزیه و تحلیل نمایشنامه همواره روش های مشخصی وجود دارد، اما باید به یاد داشته باشید که می توان به یک متن از زوایای مختلفی نگاه کرد و برداشت های متفاوتی از آن ارائه داد. در این راستا گروه اجرایی باید به جذاب ترین و هیجان انگیز ترین برداشت ها از متن برسد.
تفسیر و تحلیل درست متن از آن جهت مهم است که پس از انتخاب بازیگر و فضای مناسب کار می توان از یک نمایشنامه متوسط، یک اجرای قوی و قابل توجه ساخت. فراموش نکنید که شما چشم و گوش مخاطب هستید و قرار نیست یک نمایشنامه ضعیف کار کنید. بنابراین با دقت نمایشنامه مورد علاقه خود را انتخاب و سپس تجزیه و تحلیل نمایید و با تمرکز و تامّل لازم ایده های مختلف خود را روی آن پیاده کنید.
وجود عناصر اصلی نمایشنامه، مانند شخصیت ها و بن اندیشه، جزو شرایط مسلم اثر هستند و نمی توان تغییری در اصل آن ها ایجاد کرد. این عناصر اصلی، اساس تجزیه و تحلیل را تشکیل می دهند. برای تفسیر نمایشنامه ابتدا از خود بپرسید:

• شخصیت های داستان چه کسانی هستند؟
• اتفاقات و رویدادهای اصلی کدام اند؟
• داستان کجا و در چه زمانی رخ می دهد؟
• چرا شخصیت ها این گونه عمل می کنند؟

گام اول: خواندن نمایشنامه

اولین قدم در انتخاب و تحلیل متن، خواندن نمایشنامه بدون توقف است. این اولین باری است که نمایشنامه ای را می خوانید و در این خوانش، شما برای اولین بار با شخصیت ها و سیر داستان آشنا می شوید. البته اولین برداشت شما از متن بسیار مهم است؛ چراکه به شما کمک می کند تا بتوانید بر شرایط اصلی نمایشنامه متمرکز شوید و در آن ها تغییر ایجاد کنید. حتی می توانید روی برخی از شخصیت ها تاکید بیشتری بگذارید. این ها همه به نوع تعبیر و تفسیر شما از متن بستگی دارد.
پس از خوانش اول، شما وارد بخش جدی تر کار می شوید که عبارت است از: بررسی دقیق نمایشنامه. طبیعی است که اطلاعات شما از نمایش باید بسیار بیشتر از اطلاعات مخاطب باشد. شما باید سعی کنید زوایای پنهان و مسائل مختلف مربوط به اثر را کشف نمایید. وقتی نمایش را می خوانید، سعی کنید تمامی اطلاعاتی را که نویسنده به شما داده دریافت کنید و دائم از خود بپرسید: چه کسی؟ کجا؟ کِی؟ چرا؟
یکی از راه های تجزیه و تحلیل دقیق و درست متن این است که دفترچه یادداشتی تهیه کنید و هر صفحه را به دو ستون تقسیم کنید؛ در ستون سمت راست، گفتار اصلی متن و دستور صحنه را بنویسید و مقابل آن در ستون سمت چپ، احساس و برداشت خود را از آن گفتار یادداشت کنید.
همان طور که به خواندن نمایشنامه ادامه می دهید، به عوامل پیش برنده ی داستان و منابع نمایشنامه نیز بیندیشید و همواره مطالبی را که به ذهنتان می رسد، در دفترچه یادداشت کنید. کمی بعد ملاحظه می کنید افکار و احساساتی که یادداشت کرده اید دائماً تغییر می کنند. رفته رفته با هربار خواندن به شناخت بیشتری از شخصیت ها می رسید و ممکن است از ایده های اولیه خود به طور کامل صرف نظر نمایید یا برخی از آن ها را تعدیل کنید.

گام دوم: درک شرایط حاکم بر نمایشنامه

کار شما در تحلیل نمایشنامه، تفسیر اثر از طریق کشف ماهیت شخصیت ها و شناخت کشمکش های اصلی و تعلیق های موجود در داستان می باشد. باید تا حد ممکن نمایشنامه را کندوکاو کنید تا به تفسیری قابل قبول و روان دست یابید.
شخصیت وقتی نمایشنامه ای را می خوانید، به چند روش می توانید نسبت به شخصیت مورد نظر آشنایی و شناخت کسب کنید:

• آن چه شخصیت به زبان می آورد.
• رفتارهایی که شخصیت از خود بروز می دهد.
• آن چه که شخصیت های دیگر راجع به وی بیان می کنند.

گفتگو (گفتارها) نویسنده نمایشنامه معمولاً گفتارها را به گونه ای می نویسد که در خلال آن شخصیت ها معرفی شوند. بنابراین هنگام خواندن متن دقت کنید که شخصیت ها چگونه حرف می زنند، از چه کلماتی استفاده می کنند و به چه چیزی می اندیشند؟ هر شخصیتی بسته به سطح تحصیلات، تجربه شخصی، طبقه اجتماعی، نوع زندگی و منش فردی که دارد، به گونه ای خاص صحبت می کند. بنابراین تمرکز روی گفتارها، کلید اصلی برای تفسیر نمایشنامه است.

کشمکش هر نمایشنامه ای از کشمکش های مختلفی برخوردار است. کشمکش های اصلی در نمایشنامه عبارتند از:

•کشمکش شخص با شخص دیگر
• کشمکش شخص با خودش
• کشمکش شخص با طبیعت
•کشمکش شخص با جامعه

شخصیت مثبت نمایش که دائماً به دنبال دستیابی به هدف مشخصی است، قهرمان(۴) نمایش نامیده می شود و شخصیتی که در مقابل قهرمان قرار گرفته و مدام مانع کارهای او می شود، ضدقهرمان(۵) نام دارد. وقتی قهرمان و ضدقهرمان روبه روی هم قرار می گیرند، کشمکش شخص در مقابل شخص آغاز می شود. این نوع کشمکش، اصلی ترین کشمکشی است که در نمایش های مربوط به کودکان و نوجوانان رواج دارد.

نظرات کاربران درباره کتاب کلیدهای آشنایی با تئاتر کودک و نوجوان