فیدیبو نماینده قانونی شکیب و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب آینده پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها

کتاب آینده پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها
جلد دوم

نسخه الکترونیک کتاب آینده پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۷,۱۴۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب آینده پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها

تحلیل‌لایه‌ای‌علت‌ها روش و نظریه‌ای از دانش است که رشد و توسعه‌ی آن به دامنه‌های جدیدی از نظریه و کاربرد راه یافته است. این روش در اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ گسترش‌یافته است و اولین انتشار آن به سال ۱۹۹۵ و مقاله‌ای در فیوچرز با نام «آینده‌های ارتباطات»- نوشته‌شده توسط سهیل عنایت ا...، سمر احسان و لِوی آبیجیفر - بازمی‌گردد. مقاله شامل گزارشی (با همان نامی که اشاره شد) از دوره‌ی بین‌المللی فدراسیون جهانی آینده‌پژوهی در آندورا است، که در اکتبر ۱۹۹۴ منتشرشده بود. گزارش، خلاصه‌ی جلسه‌ای است که توسط سهیل عنایت ا... برگزار شد. در جلسه‌ی ذکرشده «گروه، روش جدیدی برای آینده‌پژوهی شرح دادند: تحلیل‌لایه‌ای‌علت‌ها». تحلیل‌لایه‌ای‌علت‌ها می‌کوشد مسائل را شالوده‌شکنی کند، موضوعات، روندها و رویدادها را در معرض پرسش قرار دهد... و نشان می‌دهد که ساختار‌بندی دوباره‌ی مسئله، راه‌حل را تغییر می‌دهد.

ادامه...
  • ناشر شکیب
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 6.66 مگابایت
  • تعداد صفحات ۵۱۱ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب آینده پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

پیشگفتار

ایوانا میلویه ویچ و سهیل عنایت ا...

ترجمه: مریم یوسفیان

مقدمه

ایوانا میلویه ویچ(۱)

تحلیل لایه ای علت ها(۲) روش و نظریه ای از دانش است که رشد و توسعه ی آن به دامنه های جدیدی از نظریه و کاربرد راه یافته است. این روش در اوایل دهه ی ۱۹۹۰ گسترش یافته است و اولین انتشار آن به سال ۱۹۹۵ و مقاله ای در فیوچرز(۳) با نام «آینده های ارتباطات»(۴)- نوشته شده توسط سهیل عنایت ا...، سمر احسان و لِوی آبیجیفر(۵) - بازمی گردد. (۱) مقاله شامل گزارشی (با همان نامی که اشاره شد) از دوره ی بین المللی فدراسیون جهانی آینده پژوهی در آندورا(۶) است که در اکتبر ۱۹۹۴ منتشرشده بود. گزارش، خلاصه ی جلسه ای است که توسط سهیل عنایت ا... برگزار شد. در جلسه ی ذکرشده «گروه، روش جدیدی برای آینده پژوهی شرح دادند: تحلیل لایه ای علت ها»:
تحلیل لایه ای علت ها می کوشد مسائل را شالوده شکنی کند، موضوعات، روندها و رویدادها را در معرض پرسش قرار دهد... و نشان می دهد که ساختار بندی دوباره ی مسئله، راه حل را تغییر می دهد. این روش مسئله را از ابعاد مختلف بررسی می کند: دلیلی که رسماً در رسانه ها اعلام شده است، تحلیل علوم اجتماعی، تحلیل گفتمان یا جهان بینی و از به نگاه اسطوره/ استعاره. چالش تحلیل لایه ای علت ها این است که بین چهار لایه های تحلیل، بالا و پایین رفته و تا جایی که امکان دارد لایه هایی بیشتری را پوشش دهیم.(۲)
توضیح دقیق تری از تحلیل لایه ای علت ها در مقاله ی عنایت ا... با عنوان «تحلیل لایه ای علت ها: پسا ساختارگرایی به عنوان یک روش»(۷) در مجله ی فیوچرز(۸) در سال ۱۹۹۸ چاپ شد. (۳)، مقاله این گونه آغاز می شود:
تحلیل لایه ای علت ها به عنوان یک روش جدید برای آینده پژوهی پیشنهاد شده است. سودمندی آن در پیش بینی آینده نیست، بلکه در ایجاد فضاهای تحول آفرین برای خلق آینده های بدیل است. تحلیل لایه ای علت ها از چهار مرحله تشکیل شده است: لیتانی(۹)، علت های اجتماعی، گفتمان/جهان بینی و اسطوره/استعاره.(۴)
بااینکه ساختار اصلی و به بیانی چهار مرحله و کاربردِ تحلیل لایه ای علت ها در ایجاد فضاهای تحول آفرین برای خلق آینده های بدیل تغییر نکرده است، از زمان شکل گیری و مرحله ی آزمایشی این روش تا به امروز، با بیست سالِ پرثمر روبرو بوده ایم. در این سال ها عنایت ا... و علاقه مندان بسیاری ازاین روش استفاده کرده اند و گفتمان های بسیار، اقتباس ها و کاربرد هایی را از تحلیل لایه ای علت ها خلق نموده اند.
مقاله ها و رساله های مرتبط با تحلیل لایه ای علت ها توسط دانشگاه تامکانگ(۱۰) در سال ۲۰۰۴ با عنوان اولین مجموعه ی تحلیل لایه ای علت ها(۱۱) منتشر شد. این مجموعه ی چهاربخشی، با مقدمه ی عنایت ا... در ۵۲ صفحه آغاز می شود. در این مقدمه، تحلیل لایه ای علت ها از طریق بحث های نظری به طور کامل توضیح داده شده است. پس ازآن، مقایسه های روش شناختی، نمونه پژوهی ها، بحث های تحلیل لایه ای علت ها به عنوان یک روش شناسیِ در حال تکامل و درنهایت پیوست ها ذکر شده است.
در کتاب مورداشاره ۱۷ نمونه پژوهی با موضوعات مهندسی ژنتیک در کشاورزی، فقر، پایندگی(۱۲)، شهرها، نژادپرستی، جهانی سازی، تحصیل، رسانه ی جهانی، ژاپنِ پس از حباب اقتصادی، علم باوری، هوش و هوانوردی وجود دارد که در این موضوعات از روش تحلیل لایه ای علت ها استفاده شده است.
تحلیل لایه ای علت ها۲ اکنون پیش روی شماست که ادامه ی توسعه های نظری و روش شناسی و کاربردهای عملی این روش بعداز انتشار کتاب تحلیل لایه ای علت ها۱، مجموعه مقالات محسوب می شود. علاوه بر فصول مقدماتی و نتیجه گیری که به دست نویسندگان کتاب (عنایت ا... و میلو یه ویچ) نوشته شده، این کتاب از ۳۴ فصل در شش بخش اصلی تشکیل شده است. ساختار این کتاب همانند کتاب قبل است که با بحث های نظری و روش شناختی شروع می شود و در ادامه، به ۲۹ نمونه پژوهی مختلف پرداخته شده است. روی هم رفته، ۴۲ نویسنده در نوشتن این کتاب مشارکت داشته اند، در این مشارکت موضوعاتی در رابطه با محیط، نا همسازی و امنیت، آرزوهای ملی، مسائل مالی، آموزش وپرورش، سلامتی و بهزیستی، نیروی کار، جامعه، فیلم و هنر پوشش داده شده اند. این موضوعات در ادامه با جزئیات بیشتری بررسی می شوند.

بخش اول: تاریخچه، زمینه و مقایسه ها

اولین بخش از کتاب تحلیل لایه ای علت ها (۲) به مبحث نظریه پردازی برحسب تاریخچه، زمینه و مقایسه ها می پردازد. این بخش شامل پنج فصل است که به موضوعات نظری و روش شناختی مرتبط با کاربرد تحلیل لایه ای علت ها می پردازد. فصل اول با عنوان «استعلای یک روش: داستان پیدایش تحلیل لایه ای علت ها» نوشته ی خوزه راموس(۱۳)، درواقع نسخه ی به روز شده ای (البته با تفصیل و اصلاحات فراوان) از فصلی با عنوان «روایت کتاب شناختی تحلیل لایه ای علت ها» است که در کتاب تحلیل لایه ای علت ها (۱) نسخه ۲۰۰۴ منتشر شده بود. نویسنده در این فصل، زندگینامه ی عنایت ا... و تاثیر آن بر توسعه ی روش تحلیل لایه ای علت ها را با تاثیرات نظری و آموزشی که از افرادی مانند اسوالد اشپنگلر(۱۴)، میشل فوکو(۱۵)، ویلیام آروین تامسون(۱۶)، پرابهات رنجان سرکار(۱۷)، یوهان گاتلونگ(۱۸)، میشل شاپیرو(۱۹)، جیم دیتور(۲۰)، تونی استیونسون(۲۱) گرفته است، درهم می آمیزد تا نشان دهد تدوین تحلیل لایه ای علت ها چگونه از درون یک روایت داستانی و به عنوان یک پژوهش شهودیِ عملی و مبتنی بر «چرخه های نظریه پردازی و تجربه گرایی» ظهور یافته است.
فصل دوم، با عنوان «از فضای مسئله به فضای راه حل: تحلیل لایه ای علت ها و نگاشت فضای بافت» نوشته ی تام گریوز(۲۲)، تحلیل لایه ای علت ها را با سایر چهارچوب های روش شناختی ترکیب می کند تا بینشی بهتر نسبت به مسائل موجود در زمینه های اجتماعی، مدیریت کسب وکار و سایر زمینه ها فراهم سازد. نویسنده، چهار لایه ی تحلیل لایه ای علت ها را از نو چهارچوب بندی می کند و آنها را با سیستم های ساده، بغرنج، پیچیده و آشوبناک تطبیق می دهد؛ با این هدف که شیوه های مواجهه با شرایط اجتماعیِ استرس زا را آشکار سازد و بینش هایی برای اقدام های مرتبط با مداخله در سیستم فراهم کند.
فصل سوم، با عنوان «راه های کمتر پیموده شده: روش های متفاوت، آینده های متفاوت» نوشته ی اندرو کری(۲۳) و وندی شولتز(۲۴)، یک مقایسه ی تطبیقی و روش شناختی، بین تحلیل لایه ای علت ها و سه روش سناریونگاری دیگر، شامل ماتریس ۲×۲، رویکرد مانووا و چهار الگوی اصلی سناریو بیان می کند. در این فصل با استفاده از اطلاعات پروژه ی کارنِگی بریتانیا، درباره ی آینده ی جامعه ی مدنی در بریتانیا و ایرلند تا سال ۲۰۲۵(۲۵)، این سوال مطرح می شود که آیا اگر برای سناریونگاری از روش های مختلف استفاده شود، خروجی ها نیز متفاوت خواهد بود. نویسندگان آشکارا به این موضوع می پردازند که ظرفیت هرکدام ازاین روش ها برای خلق یک روایت واضح از چگونگی پیدایش سناریو و درجه ی مشارکت پذیری هر کدام ازاین روش ها چه میزان خواهد بود. نویسندگان نقاط قوت و چالش های هریک ازاین روش ها را در هنگام اجرا، به صورت کارگاه آینده پژوهی بررسی کرده اند و درباره ی ارزش و کاربردهای بالقوه ی تحلیل لایه ای علت ها چند نتیجه گیری نیز ارائه داده اند.
فصل چهارم و پنجم، کاربردهای روایتی تحلیل لایه ای علت ها را بررسی می کنند. فصل چهار، با عنوان «خلق داستان هایی از تغییر: چهارچوب بندی مجدد تحلیل لایه ای علت ها به عنوان یک تحول روایت گونه» نوشته ی فرانک اسپنسر چهارم(۲۶) و یه وت سالواتیکو(۲۷)، درباره ی اهمیت داستان ها به طورکلی و آثار آینده پژوهی به طور خاص بحث می کند. نویسندگان بر قدرت استعاری تحلیل لایه ای تمرکز کرده و آن را به عنوان یک تحول روایی مطرح می کنند که به نظرشان «الگوی عامه پسندی برای پرداختن به مدیریت تغییر و تحول، ارزیابی فرهنگی و اقدامات تحول ساز سازمانی در مقیاس بزرگ است». آنها استفاده و تطبیق تحلیل لایه ای علت ها را برای فرایند تحول روایی در چند نمونه از صنایع گوناگون بررسی می کنند.
در فصل پایانی بخش اول، با عنوان «استعاره و تحلیل لایه ای علت ها»، سالیو بین اریف(۲۸) توضیح می دهد که استعاره تا چه حد رایج و قدرت آن در خلق واقعیت چگونه است. این فصل توضیح می دهد که چگونه استعاره ها اگر در سطح ناخودآگاه بمانند، به شیوه های ادبی تفسیر می شوند، به مفهوم سازی جهان تبدیل می شوند و یک جهان بینی مسلط و خاص را طبیعی جلوه می دهند. از سوی دیگر، نویسنده معتقد است که با صریح کردن استعاره ها، تحلیل لایه ای علت ها شفافیت روایت های فردی و سازمانی را افزایش می دهد و بدین ترتیب مشارکت کنندگان نسبت به ایده های بدیل و تغییر و گفتگو بازتر عمل خواهند کرد. استعاره ها فقط برای فهم بهتر واقعیت مفید نیستند، بلکه خود موتوری برای تحول محسوب می شوند.

بخش دوم: آینده های زیست محیطی و منابع طبیعی

در فصل ابتدایی بخش دوم، به آینده های زیست محیطی و منابع طبیعی پرداخته می شود؛ ایان لو(۲۹) به این پرسش می پردازد که چرا مردم و سیاست مداران تا کنون نسبت به موضوعات بنیادی دوران ما بی توجه بوده اند، علی رغم اینکه شواهد روزافزونی وجود دارد که حاکی از نیاز مبرم به ایده ها و رویکردهای بدیل است. این فصل با عنوان «تحلیل لایه ای علت ها، تغییرات اقلیمی و محدودیت های رشد» مروری جامع دارد بر بیش از پنجاه سال پژوهشِ قوی درباره ی تغییرات اقلیمی، محدودیت های رشد، افت زیست محیطی و سایر موضوعات مهم و مرتبط با مسئله ی زیست محیطی. وی سپس اسطوره های ناخودآگاه، اما عمیق را آشکار می کند که تصمیم گیران را در سطح ملی و سطح جهانی هدایت می کند؛ با این استدلال که تحلیل لایه ای علت ها توضیح متقاعدکننده ای درباره ی مقاومت دربرابر تغییر ارائه می دهد. نویسنده، همچنین برای جابه جایی به سمت راه حل های درازمدت مبتنی بر درمان زیست محیطی و انسان، پیشنهاد می دهد که ما به روایت های بدیل و فرمت های بدیل نیاز داریم. فصل بعد، به یک موضوع مهم زیست محیطی یعنی آینده های آب می پردازد.
فصل هفتم، با عنوان «آینده ی مدیریتِ منابعِ آبی در کشورهای مسلمان» نوشته ی سیده ماریا ابصار(۳۰)، یک نقشه ی آب ارائه می دهد که در آن دسترسی به آب و استفاده از آن، در شش منطقه ی متمایز اقتصادی، اجتماعی و هیدرولوژیکی در جهان اسلام تحلیل می شود. او سپس با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها، هریک از این مناطق شش گانه را بررسی می کند و نشان می دهد که موضع آب چگونه ارزش گذاری و مدیریت می شود (در سطح لیتانی و سیستم و نیز چه جهان بینی ها و اسطوره هایی زیربنای آن هستند). نویسنده توضیح می دهد که در تمامی این شش منطقه، اسلام تنها عامل مشترک است و نظام های ارزشی، فرهنگ ها و سبک های زندگی متفاوت هستند. او سپس چالش های جهانی و محلی در مدیریت آب را بررسی می نماید و یک تحلیل لایه ای علت های بدیل ارائه می دهد، این بدیل با برآمد های سیاسی همراه است. برآمد هایی که احتمال موفقیت در آنها بالاست، نتایجی که به ارائه ی گوناگونیِ شش ناحیه و چالش هایی که هر یک از این ناحیه ها درباره ی جهان بینی مشترک اسلامی و همچنین چالش های اخیر جهانی/ محلی با آن روبرو هستند، می پردازد. استدلال کلی نویسنده این است که با جستجوی راه حل های فراتر از سطح لیتانی و از طریق یکپارچه سازی ارزش های اسلامی در سیاست های مدیریت آب، گزینه های بدیل و راه حل های اثربخش تری برای آینده ی مدیریت آب می توان یافت.
فصل هشتم، با عنوان «تحلیل لایه ای علت ها: نمونه ی پژوهیِ پیدایش ویروس نیپا» گزارشی است درباره ی کاربرد تحلیل لایه ای علت ها برای موضوع شیوع بیماری ها و بررسی راه حل های پیشنهادی برحسب اثرات محتمل بر نسل های آینده و در پرتو مشکلات کنونی و آینده ی زیست محیطی و سلامت. نویسنده، پیتر بلاک نشان می دهد که چگونه تحلیل لایه ای علت ها به متخصصان اپیدمولوژیست کمک کرد تا تفکر خود را درباره ی پیدایش بیماری های واگیردار به طورکلی و در مورد پیدایش ویروس نیپا به طور خاص گسترش دهند. تحلیل لایه ای علت ها بنا بر نظر بلاک، چهارچوبی عمل گرا ایجاد می کند تا پویایی های گسترش بیماری های واگیردار در جوامع پیچیده با چند میزبان(۳۱) بهتر فهمیده شوند. او نتیجه می گیرد که برای مقابله ی موفقیت آمیز با چالش های جهانی، مانند بیماری های واگیردار، توجه به تفکر آینده پژوهی بسیار مهم است.
در فصل نهم، با عنوان «تکمیل روش تحلیل لایه ای علت ها با روش سناریونگاری هنرورانه: تدوین یک راهبرد و چشم انداز ملی برای صنایع معدنی استرالیا» نوشته ی آلتا لدرواش(۳۲)، سناریوهای باورپذیری اکتشاف و تحلیل می شوند تا در صنعت معدن استرالیا، منافع ملی دراز مدت ایجاد کنند. این فصل مبتنی بر بینش های برآمده از کارگاه آینده پژوهی سال ۲۰۱۰ با عنوان: چشم انداز ۲۰۴۰ نوآوری در معدنکاری و مواد معدنی است. نویسنده، فرایند برگزاری کارگاه مذکور را با جزئیات تشریح و نتایج روش های مختلف آینده پژوهی به کار­رفته را بیان می کند (مانند چرخ آینده، هنر سناریو، درام سناریو، مثلث آینده ها، پس نگری به امروز و تحلیل لایه ای علت ها). لدرواش، با مرور نکات برجسته ی شناسایی شده از طریق تحلیل لایه ای علت ها، راهبردها و راه حل های بدیل را در هر یک از ستون چهارگانه معرفی می کند. در پایان فصل نیز خلاصه ای از خروجی های کلیدی کارگاه آینده پژوهی چشم انداز ۲۰۴۰ ارائه می شود که یک بیانیه چشم انداز و راهبرد ملی برای تولید و استفاده از مواد معدنی استرالیا است.
فصل دهم، با عنوان «تحلیل لایه ای علت ها به عنوان ابزاری برای سیاست گذاری: مطالعه ی موردی سیاست­گذاری کشاورزی استرالیا» نوشته ی برایان جی. بیشاپ(۳۳)، پتا ال.زیدیک(۳۴) و لورن جی. برین(۳۵)، بحث پیاده سازی سیاست کشاورزی پایدار را در استرالیا در مواجهه با تغییرات اقلیمی بررسی می کند. این فصل «تایید کلی سیاست پایداری» و «موانع فرهنگی پذیرش آن» که هنوز وجود دارند را تحلیل می کند. نتایج به دست آمده بر پایه ی یافته های یک کارگاه آینده پژوهی است که با حضور ۱۷ مشارکت کننده و تسهیلگری سه نفر از کارمندان سازمان پژوهش های علمی و صنعتی کشورهای مشترک­المنافع به دست آمده است. نویسند گان، مضامین اصلی را در چهار سطح از تحلیل لایه ای علت ها شناسایی کرده و راه های به کارگیری این روش را به عنوان ابزاری در جهت تحول و توسعه ی سیاست های جامع تر بررسی می کنند.
فصل یازده، با عنوان «آینده های عمیق و محیط زیست چین» نوشته ی مارکوس آنتونی(۳۶)، قصد دارد گفتمان غالب درباره ی آینده ی چین و به ویژه رابطه ی بین مردم چین و محیط زیست را در معرض پرسش و آشفتگی قرار دهد. نویسنده، سه سناریوی کلیدی برای آینده ی چین معرفی می کند که عبارت اند از: چین شگفت انگیز نو، جامعه ی هماهنگ و سناریوی برادر بزرگ. در اینجا، روش تحلیل لایه ای علت ها بین آینده های سطحی و عمیق تفاوت ایجاد می کند و همین طور مفاهیم کلیدی عنایت ا... یعنی «آینده های دست دوم» و «آینده های دور شده» بررسی می شوند. در پایان، آنتونی نشان می دهد که چرا راه حل های مناسب برای مشکلات واقعی مردم چین و درواقع همه انسان های کره ی زمین مستلزم «کاوش عمیق و کامل چهار لایه ی لیتانی، سیستم ها، جهان بینی و اسطوره ای» است.
فصل دوازدهم که آخرین فصل این بخش است با عنوان «فیلم آواتار: آموزش عالی و پایداری» نوشته ی پاتریشیا کلی(۳۷)، با استفاده از روش تحلیل لایه ای علت ها، روایت های مسلط دوره ی کنونی ما باز می شوند که به صورت مستقیم و غیرمستقیم، آینده های «روال عادی امور» را تبلیغ می کنند، همان طور که در فیلم آواتار نشان داده شده است. جیمز کامرون در فیلم آواتار محصول ۲۰۰۹ تشابهات بین اقدام کلنل کواریچ مبنی بر رد کردن احترام برای طبیعت، واکنش های خشمگین و محافظه کارانه علیه فیلم و انتقادهای تند علیه مفهوم «مسحور شدگی مجدد» در مقوله ی پایداری در نظام آموزش عالی را معرفی و بررسی می کند. نویسنده معتقد است که تنها در صورت جابه جایی برحسب اسطوره ها و جهان بینی ها یعنی به سمت یکپارچه سازی احساس عقلانیت و نیز به سمت تخیل برای یافتن گزینه های بدیل مبتنی بر برابری ما می توانیم به صورت جمعی از «بن بست تمدنی» پرهیز کنیم. فرایند تحلیل لایه ای علت ها البته نقشی حیاتی در مقابله ی موثر با «اخلاقیات رقیب آینده» و استفاده از فرآیندهای آموزشی برای حرکت به سمت آینده های برابر و پایدار دارد.

 بخش سوم: منازعه، صلح و امنیت

بخش سوم با عنوان منازعه، صلح و امنیت شامل شش فصل می شود. در فصل اول سهیل عنایت ا... با عنوان «شکست طالبان: با یک جُک در زمانی نزدیک» نشان می دهد که از تحلیل لایه ای علت ها، چطور می توان بینش هایی به دست آورد که منجر به راهبرد رواییِ متفاوت و از نو چارچوب بندی شده ای شود. با استفاده از عمیق ترین لایه از تحلیل لایه ای علت ها یعنی اسطوره و استعاره، راهبرد مشخصی برای مشروعیت زدایی از طالبان با روش جک ساختن به دست می آید. عنایت ا... منطق حاکم بر این رویکرد را توضیح می دهد و نمونه های تاریخی را که در آن از روش طنز و لطیفه برای تحقق اهداف سیاسی استفاده شده است، بیان می کند. او همچنین، تاکید می کند که علاوه بر روش جک سازی به عنوان ستون اصلی مربوط به هر راهبرد موفق و دراز مدت برای مشروعیت زدایی سیاسی، به راه حل های متعدد قابل اجرا نیز نیاز است و این راه حل ها باید شامل مداخله هایی در سطح سیستم و جهان بینی باشند.
فصل چهاردهم، با عنوان «تحول در حکمرانی جهانی» نوشته ی آنیتا سایکس کِلِهر(۳۸)، با استفاده از روش تحلیل لایه ای علت ها، درباره ی آینده ی سازمان مللی اصلاح شده، طرحی نو می افکند. نویسنده، با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها نظام کنونیِ حکومت داری جهانی را بررسی و دو تصویر مختلف از آینده های اصلاح شده ی حکومت داری جهانی را توصیف می کند. نویسنده بین دو سناریو مقایسه و تضاد برقرار می کند. یک سناریو، نظامی گری آشکار که مدل مطلوب آینده در سازمان ملل متحد برای کمیسیون حکومت داری جهانی است و سناریوی دیگر، مدلی است از دیدگاه های ۲۵ هیئت بین المللی که در مجمع عمومی سازمان ملل و کشورهای بی نماینده شکل گرفته است. کِلِهر درنتیجه گیری، دیدگاه بازیگران غیردولتی را نیز اضافه می کند، صداهایی که کمتر شنیده شده است و به آنها کمتر توجه می شود. او آنها را به دیدگاه سازمان ملل متحد برای خلق یک ترکیب جدید و یک سازمان ملل اصلاح شده و فراگیرتر مبتنی بر جهان بینی اوبونتو اضافه می کند.
فصل پانزدهم، با عنوان «آینده های تروریسم: بازسازی و ساختارشکنی با استفاده از روش تحلیل لایه ای علت ها» نوشته ی نوونی کِنی(۳۹) نشان می دهد که ادبیات دانشگاهی درباره ی تروریسم عموماً نسبت به شناسایی استعاره های حاکم بر تروریسم بی توجه است و بیشتر اتفاقات در سطح لیتانی و سیستم باقی می ماند. استعاره های حاکم مانند «ما در برابر آنها»، «غرب در برابر دیگران» و «باید از جامعه دفاع کرد»، کماکان نظام دانش مرتبط با تروریسم را اداره می کند. درنتیجه، بین نظریه پردازان و تصمیم گیران یک وابستگی بی چون وچرا به «بدترین سناریوی ممکن» پذیرفته شده است؛ که شامل «خرد پذیرفته شده ای» است که می گوید تروریسم یک تهدید همیشگی و رو به گسترش است. این دیدگاه به نوبه ی خود جهت گیری سیاست ضد تروریسم را معین می کند، نویسنده با استفاده از نظریه ها و روش های آینده پژوهی، به ویژه سناریونگاری و تحلیل لایه ای علت ها «آینده را باز می کند» و با معرفی فضاهای تحول دامنه ای گسترده از آینده های تروریسم شامل آینده ی مطلوب را معرفی می کند.
فصل شانزدهم، با عنوان «آینده های مشترک هند و پاکستان: رویکردی نوین» نوشته ی گواتا واهی(۴۰)، نگاهی است انتقادی به ادبیات موجود درباره ی رابطه ی هند و پاکستان و استدلالش این است که حتی هنگام یافتن راه حل های برون رفت از منازعه، اکثر رویکردهای رایج، گذشته گرا و مبتنی بر لیتانی هستند. بنابراین آنها «منازعه ی موجود بین دو ملت» را محکوم به تداوم ابدی می دانند. نویسنده، با کاربرد تحلیل لایه ای علت ها در سناریوهای مبتنی بر پاکستان و سناریوهای مربوط به هند، اسطوره ها و استعاره های تعریف کننده را آشکار می کند. بخش آخر از این فصل نیز، یک آینده ی بدیل و مشترک را که مبتنی بر اهداف و ویژگی های مشترک است، ارائه می دهد و نیز یک استعاره ی جدید که برای ظهور این سناریو لازم است پیشنهاد می کند.
فصل هفدهم، با عنوان «واکاوی تصاویر آینده های چین با کمک تحلیل لایه ای علت ها» نوشته ی جین هافمن(۴۱)، دیدگاهی دربرابر پارادایم واقع گرا در روابط بین الملل و «نظریه ی تهدید چین» ارائه می دهد که عبارت است از چشم انداز لیبرال «خیزش و توسعه ی صلح آمیز» درباره ی آینده چین. نویسنده، با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها، باورها و پیشران های زیربنایی که اغلب ساده انگار هستند را بررسی می کند تا «یک فهم ظریف تر از دیدگاه های مختلف سیاسی» ارائه دهد.
فصل هجدهم، فصل آخر از این بخش، با عنوان «بدن آسیب پذیر: استفاده از تحلیل لایه ای علت ها در تحلیل بصری خشونت» نوشته ی جولاس وولا(۴۲)، دو تصویر را بررسی می کند که در آنها بدن انسانی با اقدام های خشونت بار مورد ضرب و شتم و بی احترامی قرار گرفته است. نویسنده، به طور مشخص دو عکس را برای تحلیل انتخاب کرده است که برنده ی جایزه ی پولیتزر(۴۳) بوده اند. این دو عکس، جسد یک سرباز امریکایی کشته شده در خیابان های موگادیشو را نشان می دهد که موردحمله قرار گرفته است و به دست مردم روی زمین کشیده می شود. این دو عکس نقش مهمی در بیرون رفتن سربازان امریکایی از موگادیشو ایفا کردند. نویسنده از خود می پرسد چرا این تصویرها تا این حد قدرتمند هستند. در پاسخ، او با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها، جهان بینی ها و استعاره های مرتبط با تصاویر، قدرت نمایانِ تصویر ها را نشان می دهد.

بخش چهارم: آینده های کار و مالی

بخش چهارم، آینده های مالی و شغلی، شامل شش فصل است که شروع آن با مقاله ای از سهیل عنایت ا... با عنوان «آینده های جهان و بحران مالی جهانی: روایت های تعیین کننده» است. در این فصل عنایت ا...، هفت روایت بحران بنیادین جهانی را بررسی می کند: (۱) بحران وام های رهنی، (۲) بحران بانکداری جهانی، (۳) تخریب خلاق به عنوان بخشی از چرخه ی طبیعی سیستم سرمایه داری، (۴) جابه جایی ژئوپلیتیک از امریکا به هندو چین (چیندیا)، (۵) بخشی از برنامه ی الهی، (۶) علائم نابرابری در سیستم سرمایه داری جهان و (۷) پنجره ی فرصت برای ورود به دنیایی تغییریافته که مشارکتی سبز تر از گذشته در آن وجود دارد. در این فصل عنایت ا... با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها چهارچوبی را برای سازمان دهی تفکر درباره ی حال/گذشته و آینده و چهارچوبی را مبتنی بر شالوده شکنی «مسئله»(۴۴) ایجاد می کند که درون هریک از این هفت روایت بنیادین برای فراهم ساختن راه حل ها و خوانش های بدیل تعیین کننده می شود. او بر اساس تحلیل های انجام شده، پنج سناریو از آینده ی سیستم جهان ارائه می دهد: (۱) کسب وکار مطابق معمول، (۲) ظهور هندو چین، (۳) مسیر سریع و طولانی به سمت توسعه ی پایدار، (۴) بازیِ آخر سرمایه داری، و (۵) یک عصر جدید.
فصل بیستم، با عنوان «بررسی خواست های اجتماعی- اقتصادی سنگاپوریان» نوشته ی آدریان دبلیو.جی.کوآه(۴۵)، ایپریل چین(۴۶) و بای هویفن(۴۷)، تشریح و تحلیل استفاده از روش تحلیل لایه ای علت ها را در پروژه ای که توسط مرکز آینده پژوهی راهبردی سنگاپور در سال ۲۰۱۳ سازمان دهی شده است، ارائه می دهد. تمرکز پروژه بر راهبردها و آینده های مرجح برای اقتصاد و جامعه ی سنگاپور است. در این فصل نویسندگان، فهم خود را از تحلیل لایه ای علت ها توضیح می دهند و پس ازآن چهار مرحله ی پروژه را که در طی چهار ماه انجام شده است، پیش از آنکه به بینش های مرتبط با خواست های اجتماعی- اقتصادی سنگاپوریان بپردازند، تشریح می کنند. این فصل در بخش نهایی، اثرات تحلیل لایه ای علت ها را به عنوان یک روش شناسی آینده نگاری و همچنین پتانسیل کلی آن به عنوان یک ابزار آینده نگاری برای سیاست عمومی ترسیم می کند.
فصل ۲۱، با عنوان «ابهام زدایی از سیستم حواله با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها» نوشته ی عمر شراز(۴۸) و نومان فاروغی(۴۹)، از منظر تحلیل لایه ای علت ها، برای فهم بهتر یکی از روش های ابتدایی اقتصاد غیررسمی - سیستم انتقال پولی حواله - استفاده می کند. تحلیل لایه ای علت ها برای ایجاد چشم انداز، شش ذینفع مختلف را در نظر می گیرد و سپس از رویکرد کلان تاریخِ سرکار، استفاده می کند که چشم انداز چهار طبقه ی اجتماعی-اقتصادی را ارائه دهد که عبارت اند از: کارگران/ شادرا(۵۰) (ذینفعان حواله)، مبارز/ کساتریا(۵۱) (سیستم های پلیس محلی و بین المللی)، خردمند/ویپرا(۵۲) (اقتصاددانان و سیاست گذاران) و سرمایه اندوز/ وشیان(۵۳) (حواله داران و نیز سیستم های انتقال ارزش رسمی مثل بانک ها، صرافی ها). این فصل با مبحث ماهیتِ در حال تغییر سیستم حواله و چالش های پیشروی آن جمع بندی می شود و هم زمان راه حل سیاسی مرجحی برای سیستم انتقال ارزش ترسیم می کند.
فصل ۲۲ با عنوان «نقش تحلیل لایه ای علت ها در تغییر یک موسسه ی مالیِ جهانی» نوشته ی رابرت برک(۵۴)، یک مطالعه ی موردی از موسسه ا ی مالی را ارائه می دهد که از روش تحلیل لایه ای علت ها به عنوان بخشی از دوره ی رهبری راهبردی که توسط آموزش اجرایی مونت الیزا، مدرسه ی کسب وکار ملبورن برگزار شده است استفاده می کند. در این فصل تحلیل لایه ای علت ها، مشخص می کند که چگونه یک جهان بینیِ خاص، فرصت های یک موسسه ی مالی را محدود می کند. با آشکار شدن جهان بینی قریب الوقوع، هدف سازمان هم توسعه می یابد. سازمان از ارائه ی مشاوره ی مالی کیفیت به سمت ارائه ی مشاوره ی سرمایه گذاری بر «زندگی» کمّی، حرکت می کند.
فصل ۲۳، با عنوان «پرده برداشتن از مسائل عمیق تر در پیوند مددکاران اجتماعی با انجمن حرفه ای خود» نوشته ی گیلبرت فن(۵۵)، مسائل و چالش های پیش روی انجمن مددکاران اجتماعی سنگاپور در خدمت به مددکاران اجتماعی کشور سنگاپور را دنبال می کند. این فصل از روش تحلیل لایه ای علت ها برای تحلیل دیدگاه کلی مددکاران اجتماعی درباره ی موضع آنها در ارتباط با انجمن مددکاران استفاده می کند. حامیان از ایدئولوژی های مهم و روایت های عمیق پرده برمی دارند و راه حل های ممکنی را پیشنهاد می دهند.
فصل ۲۴، با عنوان «تحلیل لایه ای علت ها در عمل: موردکاوی هایی از چشم انداز فعالان منابع انسانی» نوشته ی دبی ترانوا(۵۶)، دو مورد کاوی از کارگاه های راهبرد منابع انسانیِ را ارائه می دهد که با استفاده از روش شناسی تحلیل لایه ای علت ها در شهر بریسبانِ استرالیا، طراحی و اجرا شده اند. در این کارگاه ها دو موضوع کلیدی تحلیل و بررسی شدند: نیروی کار سالخورده و تغییر مسیر کارگاه ها. این فصل، یک تحلیل فرا سطحی را از تحلیل لایه ای علت ها ارائه می دهد که عبارت اند از: منطق استفاده از تحلیل لایه ای علت ها، درس های کلیدی یادگرفته شده در طی برگزاری کارگاه ها و شیوه هایی که در آن روش شناسی آینده ها، کارگاه ها را موفق می سازد.

بخش پنجم: سلامت، جامعه و رفاه

بخش پنجم: سلامت، جامعه و رفاه با مقاله ای از سهیل عنایت ا... درباره ی «آینده ی کهن سالی: تحلیل لایه ای علت ها برای سناریو» شروع می شود. این فصل مبتنی بر کارگاه ها و پروژه ای است که برای وزارت خانواده ی دولت کوئینزلند طراحی و اجرا شد که بر آینده های ممکن کهن سالی در کوئیزلند متمرکز بود. عنایت ا... در این فصل ابتدا سیاست گذاریِ آینده محور را به بحث می گذارد و با سیاست سنتی مقابله می کند. او استدلال می کند که اهداف گوناگونی درون بافت سیاست گذاری وجود دارد که شامل این موارد می شود: توسعه ی سواد آینده، ایجاد راهبردی قابل درک مبتنی بر مشارکت و درونداد شهروندی، بهبود ظرفیت توانمندساز سیستم و تحول سازمانی. سپس این فصل، چهار نقشه از تحلیل لایه ای علت ها را ارائه می دهد که مبتنی بر بازنگری ادبیات تصویری از سالخوردگی است: مدل غالب، مدل فناورانه ی در حال ظهور، مدل یکپارچه ی در حال ظهور و بدترین حالت ممکن. بر اساس کاربرد تحلیل لایه ای علت ها، چهار سناریوی آینده ی بدیل شکل می گیرند: جامعه ای برای تمامی سنین، جامعه ی تقسیم بندی شده بر اساس سن، جهان های مجازی و حکومتی شده(۵۷). فصل، با طیفی از پیشنهادات سیاسی برای کوییزلند تا سال ۲۰۲۰ جمع بندی می شود.
فصل۲۶، با عنوان «امید و کیک (به عنوان یک استعاره): کمک تحلیل لایه ای علت ها به رشد جامعه ی محلی» نوشته ی لیندا شولر(۵۸)، درباره ی کاربرد تحلیل لایه ای علت ها در بخش رشد جامعه در استرالیا و در بافت سازمانی بروکراسی بحث می کند. این فصل با موقعیت دشوار جاری یعنی عدم ارتباط بین چشم انداز جامعه ی کارگران که مبتنی بر آن فعالیت می کنند (به عبارتی، عدالت اجتماعی و جامعه ای نوع دوست) و «واقعیت» موجود (یعنی، رهبرانسیاسی و همچنین بیشتر مردم استرالیا چنین چشم اندازی را در سر نمی پرورانند و دشواری هایی را در مسیر رشد جامعه درون سیستم بروکراسی ایجاد می نمایند) مقابله می کند. تحلیل لایه ای علت ها برای ۲۲ مصاحبه ی نیمه ساختاریافته به کار گرفته شده است که در آن مجریان رشد و توسعه ی جامعه هدایت می شوند تا سه مضمون اصلی درون لیتانی شناسایی کنند، سپس تحلیلی را بر اساس جامعه، گفتمان و استعاره ارائه می دهند. این تحلیل عمیق، دیدگاه ایده آل شده ای را از رشد و توسعه ی جامعه در میان کارگران به عنوان «تلاش قهرمانانه»(۵۹) روشن می سازد که آنها نمی توانند «هرگز در آن زندگی کنند». این فصل با بینش های به دست آمده از کاربرد تحلیل لایه ای علت ها و سودمندی این رویکرد در عمل جمع بندی می شود – در جهت «تحول واقعی جهان های تجربی و ایدئالیستی ما».
فصل ۲۷، با عنوان «رویکرد لایه ای به افق یابی: شناسایی موضوعات آینده پیرامون سلامتِ نظامیان و کهنه سربازان» نوشته ی جین پالمر و نیکی الیس(۶۰)، از آینده های انتقادی برای شناسایی امور مربوط به ارائه ی خدمات درمانی برای نظامیان و کهنه سربازان استفاده می کند. یافته ها مبتنی بر برنامه ای دوساله است که توسط اندیشکده ای در اتاق فکر مرکز سلامت نظامیان و کهنه سربازان استرالیا در سال ۲۰۰۷ ایجادشده بود. این فرایند، جدولی از عوامل مرتبط با آینده را شناسایی می کند که با سلامت نظامیان و کهنه سربازان در چالش است. این عوامل به طور خلاقانه ای با تحلیل لایه ای علت ها و مثلث آینده ها درون یک ماتریس قرار می گیرند تا «مجموعه ای روشن از موضوعات مربوط به آینده های در حال ظهور» را شناسایی کنند. این فرایند همچنین تعداد قابل توجهی از موضوعات مرتبط با آینده های ممکنی را شناسایی می کند که نتیجه ی فرایند افق یابی و نیز «توجه به موضوعات کلیدی» است. در آخر، فصل با مبحث درس های یادگرفته شده (یعنی، چهارچوبی برای تحلیل پایگاه داده ها و پرسش از مسئولیت پذیری فرایند) باملاحظه ی کاربرد روش شناسی آینده پژوهی مانند روش تحلیل لایه ای علت ها جمع بندی می شود.
بخش پنجم، با فصل ۲۸ با عنوان «استفاده از تحلیل لایه ای علت ها در روانشناسی ذات­گرا» نوشته ی پتا ال. دزیدیک و بریان جی. بیشاپ(۶۱) جمع بندی می شود. نویسندگان، تحلیل لایه ای علت ها را برای «موضوعات روان شناختی اجتماعی پیچیده که از داده های کمّی استفاده می کنند» به کار می گیرند. آنها تحلیل لایه ای علت ها را درون فرایندی با پنج گام هدایت می کنند. این گام ها عبارت اند از: در نظر گرفتن پرسش پژوهشی، آشناسازی، کدگذاری بین لایه ها، کدگذاری درون لایه ها و درنهایت، بازسازی موضوع/ موقعیت آینده های بدیل. نویسندگان ازاین رویکرد برای تحلیل مصاحبه ای استفاده می کنند که «تصویر مربوط به بازیگران زن در بازی رولر دبی(۶۲) که بازتاب تجربه های آنها از شرکت در ورزش» است را ارائه می دهد. سپس مصاحبه با ارجاع به رویکرد تحلیل لایه ای علت ها «کدگذاری» می شود. این فصل با گزارش یافته های نویسندگان در ارتباط با سودمندی و کاربست پذیری تحلیل لایه ای علت ها در بافت پژوهش روان شناختی آنها جمع بندی می شود.

بخش ششم: آینده های تحصیل، آموزش و جوانان

بخش پایانی کتاب درباره ی آینده های تحصیل، آموزش و جوانان است که شامل شش فصل است و با مقاله ای از کیت واتسن(۶۳) با عنوان «روایت های آینده، جهان های ممکن: تحلیل لایه ای علت ها و مسائل جوانان» آغاز می شود. واتسن، از چهار لایه ی تحلیل لایه ای علت ها به عنوان «جعبه ابزاری تحلیلی برای پرداختن به موضوع «جوانان» استفاده می کند تا بدین وسیله روشی را که به عنوان تاکتیکی مشکل ساز در بخش آینده پژوهی پیشنهاد می شود، بررسی کند». هدف مطالعه ی واتسن این بود که «حکمت های دریافت شده را درهم بشکند و آنها را برای «خرد متعارف» آماده سازد تا بتواند «شیوه های متفاوتی از شناخت را تولید کند» و نیز ساختار «جهان های ممکن دیگر» را بررسی کند. واتسن کار خود را با کنکاش در لیتانی آغاز می کند - نمایش «جوانی هدررفته» که در آن جوانان به طور فزاینده ای به عنوان خطر برای دیگران و خودشان دیده می شوند. این «ساختارِ بسیار واقعی از عدم واقعیت» با استفاده از گفتمان های بدیل، سناریوهای گوناگون و تحلیل در عمق؛ جهان بینی و اسطوره/ استعاره های زیرین لیتانی» را به چالش می کشد. این فصل با کاوش در آینده ی ممکن و جدیدی که در آن جوانان کنترل ساختار اجتماعی خود را در دست گرفته اند، جمع بندی می شود.
فصل سوم، با عنوان «استفاده از تحلیل لایه ای علت ها برای موشکافیِ رابطه ی میان دانشگاهیان و مدیران در دانشگاه ها» نوشته ی ماری کانوی(۶۴)، از تحلیل لایه ای علت ها برای موشکافی ماهیت تنش و «اختلاف» بین دو گروه کلیدی از دانشگاهیان و ارائه ی راه حل های بدیلی برای بهبود این تنش استفاده می کند. کانوِی، تغییرات کلیدی رخ داده برای دانشگاه ها را در طی ۲۵ سال آخر قرن بیستم و دلالت این تغییرات را بر روابط بین دانشگاهیان و مسئولان دانشگاه بررسی می کند. سپس در این فصل، گزارشی از یافته های پروژه ای پژوهشی در سال ۲۰۰۸ را ارائه می دهد که در آن از روش تحلیل لایه ای علت ها برای جستجوی منازعه ی موجود و اختلاف (واقعی یا حس شده) بین دو گروه، در زیر شاخص های لیتانی استفاده می کنند. کانوِی، همچنین، کنکاش می کند که چگونه این اختلاف توسط ذینفعان کلیدی و برخی از روایت های مرتبط با جهان بینی و استعاره/اسطوره که این اختلاف را تایید می کنند، دریافت می شود. تحلیل ارائه شده در این فصل، مبتنی بر تعامل بین ۱۵۰ شرکت کننده در مجموعه کارگاه هایی است که بر گروه های کانونی و مصاحبه های انجام شده در بریتانیا، نیوزیلند و استرالیا متمرکز بوده اند و نیز مبتنی بر نتایج پاسخ های ۲۳ پژوهش آنلاین است. نویسنده از تحلیل لایه ای علت ها برای گفتمان هایی استفاده می کند که در این تعاملات پدید آمده اند و سپس بر روش هایی متمرکز می شود که در آنها اسطوره ها و استعاره های موجود را می توان به منظور باز گذاشتن فضاهایی برای آینده های بدیل فراتر از کشمکش و «اختلاف» چهارچوب بندی مجدد کرد.
فصل سی ویکم، با عنوان «یادگیری زبان انگلیسی در مدارس ابتدایی تایوان» نوشته ی زو.یینگ وو(۶۵)، یک دیدکلی از توسعه ی آموزش زبان انگلیسی در تایوان نشان می دهد و اینکه آیا سیاست های جاری در حیطه ی زبان ملی می تواند به دانش آموزان کمک کند تا آینده ی ارتباطی بهتری را خلق کنند. سپس «نگاشتی از آینده ی» مرتبط با موضوع با استفاده از روش سرزمین آینده ارائه می دهد. این فصل، با مبحث بومی های عصر دیجیتال و مهاجران عصر دیجیتال ادامه می یابد و پس ازآن پنج سناریو پیشنهاد می کند که عبارت اند از: سیاه چاله، بازی زبان انگلیسی، شاگرداول، ماشین آزمون و توقف یادگیری زبان انگلیسی. از تحلیل لایه ای علت ها برای بازکردن این پنج سناریو و عمیق تر شدن در آنها پیش از به کار بردن روش برطرف کردن مناقشه، برای تبادل نظر بین چشم اندازها و ایجاد موقعیتی برد-برد استفاده می شود. در پایان فصل دلالت هایی از تحلیل پیش رو برای سیاست های یادگیری زبان جستجو می شود.
فصل سی­ودوم، با عنوان «پویشِ موانعی که معلم های ویتنامی را از به کارگیری روش های آموزشیِ یادگیرنده محور بازمی دارد» نوشته ی فام تی. هونگ تان(۶۶)، برخی تنش ها، تناقضات و پیشران های نامرئی در اصلاحات آموزشیِ ویتنام را بررسی می کند. هونگ تان، برخی اصلاحات صورت گرفته در اواخر دهه ی ۱۹۸۰ و اوایل دهه ی ۱۹۹۰ را ترسیم می کند. بسیاری از آن اصلاحات در عملکرد خودشان موفقیت آمیز نبوده اند. کاربرد روش تحلیل لایه ای علت ها بیان می کند که حصارهای خاصی در سطوح جهان بینی و استعاره/اسطوره، ابزارهایی سودمند در خلق موانع بوده اند. این فصل با ارائه پیشنهادهایی در جهت راه حل های سیاسی بدیل جمع بندی می شود.
فصل سی وسوم، با عنوان «کاربرد تحلیل لایه ای علت ها برای بازاندیشیدن در مورد کار/ سرگرمی» نوشته ی مارکوس بوسِی(۶۷)، ایس ای. بجورستروم(۶۸) و میریام سانوم(۶۹)، آینده های ممکن را درجهت یادگیریِ تجربیِ بین فرهنگی بررسی می کند. در این فصل رویارویی های فرهنگی و یادگیری مبتنی بر اصطلاح ریزومِ(۷۰) که دلوز(۷۱) و فیلیکس گاتاری(۷۲) تبین کردند، بررسی می شود. ریزوم تشابهی ارگانیکی است برای اینکه نشان بدهد چگونه این مواجهات «از هم باز می شوند، روی هم تا می شوند و الگوهای مختلفی به شیوه های بسیار خلاقانه و غیرقابل پیش بینی ایجاد می کنند». این فصل گزارشی را درباره ی کاربرد روش تحلیل لایه ای علت ها و برنامه ریزی بر پایه ی سناریو ارائه می دهد که درباره ی کارآفرینیِ بین فرهنگی درجهت توسعه ی پایدار است که در سال ۲۰۰۹ در دانشگاه ترولهتان، وِست(۷۳) در سوئد برگزار شد. نویسندگان بافت فرایند را توصیف می کنند و پس ازآن چهار سناریو برای یادگیری تجربی بین فرهنگی پیشنهاد می دهند: فایده گرایانه، ایدئال گرا، ساختارگراهای تساوی طلب و زمین بازی ریزومیکی. تحلیل لایه ای علت ها برای هر چهار سناریو، به کار گرفته می شود تا عمق بیشتری به تحلیل بدهد و برخی از روابط ریزومیکیِ در دسترس را زمانی­که درباره ی یادگیری تجربی می اندیشند، ترسیم می کند.
فصل آخرِ بخش شش، فصل نهایی کتاب، نوشته ی سابینا هد(۷۴) با عنوان «تئاتر آینده ها و تحلیل لایه ای علت ها» است. در این فصل، نویسنده فعالیت های مرتبط با تئاتر آینده ها را به عنوان «یک ژانر مختص نمایش صحنه های سناریوها» برای مخاطبان به منظور «گسترش افق ذهنی» و «ملاحظه و مناظره درباره ی این پرسش که ما چگونه زندگی خواهیم کرد» درنظر می گیرد و نشان می دهد تحلیل لایه ای علت ها به عنوان یک روش چه نقشی در چنین «گسترش افق ذهنی» ایفا می کند. سپس از نگاه تحلیل لایه ای علت ها، دو نمایشنامه تحلیل می شوند و تکنیک های داستان سرایی و توانمندی نمایشی این تکنیک ها در تحقق «واقع نگری زمانی» موردبررسی قرار می گیرد. نمایشنامه ها عبارت اند از: خانه ی عروسک و ما عددی نیستیم(۷۵)، این نمایشنامه ها به عنوان «سناریوهای آینده در عمل» دیده می شوند که «در زمان واقعی با افراد واقعی و در یک جهان ملموس و عینی و اگرچه موقت، وجود دارند». این فصل، نقش قدرت و جایگاه را در این نمایشنامه ها بررسی و از ماتریس تحلیل لایه ای علت ها برای آشکار کردن کشمکش های قدرت و عدم توازن های آن استفاده می کند. درنهایت، فاصله و پل زنی در این نمایش ها با هدف یافتن تعادل بین مشارکت مخاطب و تفسیر نمایش بررسی می شود.
درنهایت باید گفت که تحلیل لایه ای علت ها در طی ۲۵ سالی که به طور عملی از آن استفاده شده و در مدت بیست سالی که به عنوان یک نظریه ی دانش و یک روش آینده پژوهی توصیف و فرمول بندی شده است، همانند ابزاری بوده است با کاربرد های متنوع و در دامنه ای گسترده از موضوعات و زمینه های اجتماعی. فصل های این کتاب که جلدِ دوم کتاب قبلیِ سهیل عنایت ا... درنظرگرفته می شوند به کاربردها و استفاده های متعدد این نظریه و حرفه ی رو به تکامل می پردازد.
از دیدگاه ما گردآورندگان، هر فصل از کتاب خود یک تحلیل بی نظیر و ارزشمند درباره ی موضوع یا پرسش موردبحث است. همچنین این فصل ها در کنار یکدیگر گستره ای از پایگاه دانشِ موجود هستند برای پژوهشگران و نظریه پردازانی که خواهان کاوش بیشتر این روش در آینده می باشند. مهم ترین یافته های کلیدی و مضامین اصلی در فصلِ نتیجه گیری کتاب خلاصه می شوند. پس ازاین پیشگفتار، ۳۴ فصل به روز شده ی مرتبط با روش تحلیل لایه ای علت ها را می خوانید که نه تنها آن را زنده نگاه می دارد بلکه از استمرار و تکامل آن پاسداری می کند.

تکامل مستمر کاربرد تحلیل لایه ای علت ها: استفاده از تجارب عملی برای ایجاد تحول - سهیل عنایت ا...-

تغییرات مشاهده شده در کاربرد تحلیل لایه ای علت ها از زمان انتشار اولین مجموعه مقالات تحلیل لایه ای علت ها(۷۶) در سال ۲۰۰۴، اگرچه تدریجی، اما چشمگیر بوده است. دهه ی ۱۹۸۰ مرحله ی شکل گیری آن بود، زیرا بیشتر به نگاشت نظریه هایی مانند پساساختارگرایی، تاریخ کلان، جامعه شناسی تغییر، آشوب، پیچیدگی و اسطوره شناسی مربوط می شد که همگی درون تحلیل لایه ای علت ها شکل گرفته بودند. اما اگر دهه ی ۱۹۹۰ را دوره ی ابداع و ابتکار بدانیم که در آن اصولِ نظریه و عمل از تحلیل لایه ای علت ها یعنی لایه های چهارگانه و جعبه ابزار پساساختارگرا توسعه یافته است؛ در دهه ی ۲۰۰۰، بیشترِ نمونه های عملی و تجربه های پیاده سازی شده، به ویژه در کارگاه های یادگیری حین عمل و پیش نگرانه و نیز پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکترا، مانند توسعه ی سایر پارادایم های پژوهشی مطرح بوده است. ده سال گذشته نیز معرفِ مرحله ی نوآوری روش شناختی آن بوده که از نگاه های انتقادی و تجربه های ابداعی نشئت گرفته است.
این کتاب گردآوری شده ی برترین تجارب اجرایی و پژوهش های انجام گرفته شده در یک دهه پیش از تحلیل لایه ای علت ها است. من به ویژه از همکاران، دانشجویان سابق و کنونی و دیگر افرادی تشکر می کنم که تجارب خود را با من به اشتراک گذاشتند. همچنین از همسرم ایوانا میلویه ویچ که رساله ی دکتری خود را ۱۰ سال پیش با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها انجام داد و در ویراستاری کتاب با من همکاری داشت، قدردانی و تشکر می کنم. توجه هم زمان او به جزئیات و تصویر کلی، قطعاً در کیفیت بهتر بخش های این کتاب تاثیر بسزایی داشته است. میلو یه ویچ به زبانی شیوا و روان، بخش های کتاب را خلاصه کرده و در آخر یک نتیجه گیری نیز تهیه نموده است.
در این پیشگفتار قصد من این است که توضیح دهم تحلیل لایه ای علت ها (CLA) چگونه از زمان انتشار اولین کتاب در سال ۲۰۰۴ استفاده شده و توسعه یافته است. این روند توسعه شامل چهاربند می شود: (۱) تحلیل لایه ای علت ها و خود تحولی(۷۷)، (۲) تحلیل لایه ای علت ها متمرکز بر شیوه های متفاوت بازساختن آینده، (۳) تحلیل لایه ای علت ها و سناریوها و (۴) بازیِ تحلیل لایه ای علت ها.

تحلیل لایه ای علت ها و خود تحولی

در طی ۱۴ سال گذشته، تمرکز تحلیل لایه ای علت ها نه فقط بر نگاشت جهان بیرونی، بلکه بر نگاشت خود، متمرکز بوده است. هدف اصلی آن، توجه به دو محور زیر است: اول، اطمینان از آنکه فعالان حوزه ی آینده نگاری و/یا آینده پژوهی انتقادی(۷۸) نسبت به جهان بینی و اسطوره های خودآگاه شوند. دوم اینکه در کارگاه های آینده پژوهی- به ویژه دانشجویان جوان، رهبران جامعه ی مدنی، سیاست گذاران جامعه ی حکومتی و مدیران ارشد شرکت ها - وابستگی مضاعف خود را بازشناخته و با استفاده از تحلیل لایه ای علت ها داستان زندگی خود را متحول سازند.
برای کمک به این خودشناسی، مجموعه پرسش هایی را تهیه نموده ام که به مشارکت کنندگان کارگاه های آینده پژوهی کمک می کند تا زندگی اساسی خود و نیز استعاره های موقعیتی را شناسایی و چشم انداز مطلوبی از آینده ای بدیل برای خود تبیین کنند.
البته پیش از ورود به مبحث مربوط به پرسش ها باید اضافه کنم که من تحلیل لایه ای علت ها را در آثار هال(۷۹) و سیدرا استون(۸۰) به ویژه کتاب به آغوش کشیدن خودمان(۸۱)،(۱) و نیز دیدگاه بزرگ و ارزشمند آنها درباره ی نگاشت ها و استعاره های چالش برانگیز ذهن یافتم که مبتنی بر آن «خودِ» ماست که تنها توسط استعاره ها تعریف می شود. همان طور که در آینده پژوهی به آینده های متعدد و مختلف توجه می شود، استون نیز تاکید دارد که ما باید جهان را از منظر خویشتن های متعدد خود ببینیم؛ خویشتن های متعدد، آینده های متعدد می بیند و می سازد. البته تکثر در خویشتن، نگرش سنتیِ مبتنی بر نگاشت هویت را به چالش می کشاند و فضایی ایجاد می کند تا خودآگاه ما از عادت ها و عمل های مرتبط با هویت های متعدد فاصله بگیرد. با این فاصله گیری، خویشتن های جدید و بنابراین آینده های جدید پدید می آید. پیشران این خویشتن های جدید، صرفاً چهارچوب نظری «بازشده گی»(۸۲) نیست، بلکه وابستگی های دوگانه ای (مثل آزادی در مقابل امنیت، کار در برابر خانواده، سودجویی در برابر حفظ محیط زیست) است که افراد معمولاً خود را درون آنها می بینند، آشیس ناندی(۸۳) این وابستگی ها را دشمن صمیمی(۸۴) نامیده است.(۸۵) این نکته را نیز باید مدنظر قرار دهیم که این کار جستجوی دنیای سایه ها نیست، بلکه درک این موضوع است که هریک از ما، درون خوشه ای از هویت ها زندگی می کنیم و هریک از این خویشتن های متفاوت، آینده های متفاوتی را عرضه می کنند. بنابراین، چالش اساسی همانند تکثر کارهای آینده نگاری، حرکت از پراکندگی به سمت آینده ی مطلوب، یکپارچه و متحد است. افراد تنها با شناسایی موضوعات (مانند موضوع پژوهش درونی و خودشناسی) و نیز وابستگی های دوگانه ای که راه حل را محدود می سازند، می توانند نگاشت های بدیلی از آگاهی بیافرینند؛ سپس در یک استعاره ی جدید، روایت جدیدی از زندگی بیافرینند و بنابراین در یک آینده ی جدید و بدیل حرکت کنند.
به عنوان مثال، شخصی را تصور کنید که در مضیقه ی زمانی است و به دلیل تصمیم هایی که باید اتخاذ شود، استرس دارد. تحول استعاره ای برای او حرکت از «وقت دارد تمام می شود» به «ایجاد وقت» خواهد بود. تحول در لایه ی جهان بینی نیز عبارت از نگاه خطی و شهودی درباره ی آینده به یک نگاه اکولوژیکی است که کثرت گرایی را در برمی گیرد. همچنین تغییرات در لایه ی سیستمی، شامل بازاندیشیِ چگونه سازمان دهی کردن کارهای روزانه است؛ به عبارتی، اختصاص وقتی بیشتر برای تامل، تدبر و مراقبت معنوی است. در لایه ی لیتانی نیز تغییرات نه تنها مبتنی بر اندازه و حجم کارهای انجام شده - یعنی ذهن به مثابه فهرستی از فعالیت ها- است، بلکه به چگونگی حضور ذهنی در حین انجام امور کارها نیز وابسته است.

جدول ۱: تحلیل لایه ای علت ها درباره ی مدیریت زمان



در مثالی، دیگر یک مدیرعامل احساس می کند به دلیل پیچیده تر شدن جهان بیرون، اثربخشی خوبی در عملکرد ندارد. داستان زندگی او بیشتر شبیه یک مسابقه تنیس است که بروی یک سطح بازی می شود. او به تدریج خود را در میانه ی زمین بازی - یعنی همان دنیای کسب وکار- می بیند که در آن بازی در سطوح مختلفِ متعددی انجام می شود؛ به علاوه او اصلاً مطمئن نیست که در مرحله ی بعد باید بر روی کدام سطح بازی کند. اولین جابه جایی سیستمی برای او این است که مهارت های جدید بیاموزد تا بتواند روی زمین چمن، زمین خاک رُسِ نرم و زمین سخت بازی کند - به عبارتی در دنیای کسب وکار باید مهارت هایی مانند زبان های جدید، برنامه ریزی بر پایه ی سناریوها و هوش هیجانی را بیاموزد. اما جابه جایی عمیق تر برای او به خودشناسی مربوط می شود، یعنی توجه به کودک درون - بازی کردن برای سرگرمی و تفریح - و درعین حال داشتن این چشم انداز که در دراز مدت او می خواهد مربیِ بازی تنیس شود. بازی برای سرگرمی مستلزم فراخواندنِ خویشتنِ کودک او است که در اثر جدی گرفتن ماهیت رقابتی کسب وکار و زندگی این کودک درون سرکوب شده است. اولین مرحله، ارتقاء توانمندی او برای پرداختن به انواع جدید رقابت و دومین مرحله، گذار از حلقه ی بسته ی رقابت و قرار گرفتن در «مسیر جریان یا همان سرگرمی و تفریح» است.
پرسش هایی که من برای هدایت افراد به منظور ساخت روایت های متحول ساز جدید مطرح می کنم عبارت اند از:

۱) من درباره ی جهان بیرونی چه چیزهایی را مرتب بر زبان می آورم؟ چه چیزهایی را درباره احساس خود از جهان بارها و بارها تکرار می کنم؟
۲) در این فرایند چه چیزهایی را مال خود نمی دانم، آنها را از خود دور می کنم چه خویشتن هایی را کم اهمیت می دانم؟ چه رفتارهای مشهودی از دیگران آزرده خاطرم می کند؟ آیا این فرایند می تواند خویشتن های رانده شده را به من نشان دهد؟
۳) سرچشمه های موضوع چه هستند؟ آیا رخدادهایی بوده اند که آغازگر این جهان بینی مسلط درونی بوده اند، رخداد هایی درباره ی اینکه امور چگونه هستند یا باید باشند؟
۴) آیا یک استعاره ی اصلی برای توصیف موقعیت وجود دارد؟
۵) یک داستان جدید یا یک استعاره ی جدید که می تواند وابستگی دوگانه را کاهش دهد و آن را متحول کند چیست؟
۶) چه رفتارها و اعمالی از این استعاره ی جدید پشتیبانی می کنند؟
۷) چه شاخص های عینی و سنجه های کمی از این رفتار جدید پدید می آیند؟

بدین ترتیب، این پرسش ها از لایه ی لیتانی آغازشده به لایه ی سیستمی وارد شده، سپس لایه ی جهان بینی و درنهایت لایه ی استعاره کنونی را بررسی می کند. پس از ساخت استعاره ی جدید تاثیر آن از طریق یک سیستم جدید و یک لیتانی جدید، مستحکم می شود و با حرکت به جلو پشتیبانی می شود.

از شالوده شکنی به بازسازی

تحلیل لایه ای علت ها نه تنها لایه های لیتانی و سطوح علت و معلولی را (ساده و پیچیده) از هم شکافته و بازشناسایی می کند، بلکه بر مرحله ی بازسازی و به عبارت دیگر آینده ی بدیل و مطلوب نیز تمرکز می کند. این کار به شیوه های مختلف قابل انجام است و می تواند شالوده شکنی ساده ای از واقعیت جاری باشد یا توصیفی از یک آینده ی مطلوب. به عنوان مثال، در یکی از کارگاه های آینده پژوهی در وزارت سلامت استرالیا، واقعیت جاریِ آینده ی سرطان توصیف شد و در طول کارگاه نیز، آینده ی مطلوبِ استراتژی های مقابله با سرطان تبیین گردید. درواقع تحلیل لایه ای علت ها فرمتی بود که به کمک آن واقعیت مطلوب توصیف می شد.

جدول ۲: آینده ی مطلوب سرطان



علاوه بر این، تحلیل لایه ای علت ها دیدگاه های بدیلی مانند شالوده شکنی از جهان بینی های دیگران را هم تبیین می کند. به طور مثال، دیدگاه بیماران چیست؟ یا دیدگاه آنکلوژیست ها چیست؟ و درنهایت دیدگاه کارمندان و مسئولان بیمارستان چیست؟ از طریق گفتگوی بین این جهان بینی هایِ متنوع، یک دیدگاه متحول شده ای خلق می شود. این روش چیزی بیشتر از بازسازی یک آینده است زیرا معرف راه حل هایی است که نشان از بازی برنده- برنده یا نوع تعالی جویی(۸۶) دارد که دربرگیرنده ی خواسته های ذینفعان متعدد و چندگانه است.

جدول ۳: تحلیل لایه ای علت ها درخصوص آموزش عالی: از چند دستگی به سمت ارکستر



در این فرایند ابتدا موضوع (مثلاً واقعیت جاری سیستم آموزش عالی) در لایه های لیتانی، علت های سیستمی، جهان بینی مسلط و استعاره ای توصیف می شود، سپس مرحله ی شالوده شکنی از دیدگاه های بدیل آغاز می گردد؛ به عنوان مثال، واقعیت جاری سیستم آموزش عالی را از دیدگاه دانشجویان یا اساتید بررسی می کنیم. درنهایت هم دیدگاه یکپارچه شده ی سومی ایجاد می شود که مرتفع کننده ی تنش های بین دو دیدگاه قبلی است. درمورد آموزش عالی، دیدگاه سوم داستان جدیدی را بیان می کند که بر مبنای استعاره ی ارکستر شکل می گیرد؛ این استعاره ی جدید، استعاره ی طناب کشی بین دانشجویان، وزارتخانه و استاد و دیدگاه سنتی دانشجویان مبنی بر استعاره ی «استاد همه چیز را بهتر از ما می داند» مرتفع می سازد.
همین کار را می توان درباره مشکلات جاری نیز انجام داد؛ یعنی دانشجویان، اساتید و کارمندان دانشگاه یک مسئله ی جاری را انتخاب کرده و دیدگاه خود را نسبت به آن مسئله بررسی کنند و ببینند براساس آن، چگونه می توانند بر آینده متمرکز شوند. وقتی تمرکز بر آینده باشد، این فرایند می تواند به صورت یک روش سناریوسازی انجام شود - مثل، سناریوی واقعیت جاری یا روال معمول کسب وکار، سناریوی دیدگاه های بدیل، سناریوی مطلوب جاری و درنهایت سناریوی تحول.
در ادامه، دو مثال دیگر را بررسی می کنیم که در اولین مثال، از دیدگاه های ذینفعان مختلف برای توسعه ی جهت گیری راهبردی دانشگاه استفاده شده است. البته، تحلیل لایه ای علت ها کماکان می تواند به عنوان شیوه ای درجهت توسعه ی یک نگاشت خنثی برای آینده استفاده شود و الزامی نیست که حتماً آینده ای بدیل عرضه کند. نگاشت می تواند به اشخاص و سازمان ها کمک کند که کلیت لایه های لیتانی ها، سیستم ها، جهان بینی ها و استعاره ها را درک کنند. این امر منجر به هدایت پژوهشگران یا تصمیم گیران در جهتی می شود که ضمن فهم دیدگاه های دیگران به بهترین وجه ممکن نیز به جلو حرکت کنند. در مثال دوم، یک نگاشت درباره ی سیاست مصرف الکل و مواد مخدر معرفی می شود. بیشترین استفاده از این مثال برای افرادی است که خواهان درک دیدگاه های کلِ سیستم و کلِ جهان بینی هستند. به عبارت دیگر اینکه دیدگاه های ذینفعان مختلف و ایدئولوژی های مختلف چگونه است. اگر نیازهای اساسی آنها متفاوت است و یک استراتژی درازمدت و موفق باید کلیت مناظره را بازتعریف کند یا شیوه های جدیدی بیاید تا دست کم به برخی از نیازهای ذینفعان مختلف پاسخ داده شود.

جدول۴: نگاشت چشم اندازهای چندگانه و یافتن راه حل های چندگانه



تحلیل لایه ای علت ها و سناریوها

فرایند برگزاری کارگاه های تحلیل لایه ای علت ها، در یک زمان بندی هفتگی، منجر به ابداع روش جدیدی از سناریونگاری شده است. به این صورت که در این رویکرد، ابتدا آینده ی مطلوب توسعه می یابد، سپس تناقض ها یا جنبه های رانده شده تبیین می شوند؛ درنهایت، یک سناریوی متحول یا یکپارچه توصیف می گردد. این روش پابرجاتر است، به این دلیل که آینده ی مطلوب در اغلب موارد تخیلی است. در کنار این سناریوی یکپارچه، یک سناریوی مجزا نیز تبیین می گردد تا منعکس کننده ی نادانسته های شناخته شده و ناشناخته - شامل موضوعات نوپدید و علائم ضعیف- باشد. سناریوی آخر هم ماتریس را تکمیل می کند.
رویکرد سناریونگاری از شدت تخیلی بودنِ آینده ی مطلوب می کاهد، زیرا سناریوی مطلوب در اغلب موارد برخی از جنبه های واقعیت را نادیده گرفته و از خود می راند. به نوعی یک تناقض دیالکتیک می تواند باشد. در روش سناریونگاری مبتنی بر تحلیل لایه ای علت ها جنبه های رانده شده و ناخواسته ی واقعیت به جای آنکه کنار گذاشته شوند دوباره با سناریو یکپارچه می شوند.
مثال دیگر در رابطه با کارگاه آینده پژوهی است که در اوایل دهه ی ۲۰۰۰ در یک شهر استرالیا برگزار شد. آینده ی مطلوبی که به دست آمد، یک شهر سبز و بهره برداری از جدیدترین فناوری های دیجیتال با قصد ایجاد کیفیت زندگی بود. اما در این آینده، واقعیت های سیاسی مرتبط با قدرت و ثروت را از خود رانده و نادیده گرفته بود. در سناریوی یکپارچه ی نهایی، مشارکت کنندگان بر شیوه های پایداری، تمرکز کردند که به ثروت آفرینی برای ساکنان شهر منجر می شد و سناریوی مجزا نیز عبارت از تخریب شهر به دلایل تغییرات آب وهوایی بود.

نظرات کاربران درباره کتاب آینده پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها