فیدیبو نماینده قانونی انتشارات تیسا و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب راهنمای بین‌المللی پژوهش گروه متمرکز برای علوم اجتماعی و علوم بهداشتی

کتاب راهنمای بین‌المللی پژوهش گروه متمرکز برای علوم اجتماعی و علوم بهداشتی

نسخه الکترونیک کتاب راهنمای بین‌المللی پژوهش گروه متمرکز برای علوم اجتماعی و علوم بهداشتی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب راهنمای بین‌المللی پژوهش گروه متمرکز برای علوم اجتماعی و علوم بهداشتی

این کتاب، راهنمای عملی و معتبری برای اجرای بحث‌های گروهی متمرکز در حوزۀ علوم بهداشتی و علوم اجتماعی است که تأکید ویژه‌ای بر کاربرد گروه متمرکز، در کشورهای درحال‌توسعه دارد. مونیک. ام. هنینک (Monique M. Hennink) دستورالعمل‌ها و چالش‌های هر مرحله از پژوهش‌ گروه متمرکز را شرح داده است. این کتاب، نحوۀ برقراری تعادل بین دقت علمی و چالش‌های مربوط به متن و زمینه پژوهش‌ را نشان می‌دهد و شامل یک دیدگاه میدانی بی‌نظیر و مثال‌هایی از اجرای مطالعات موردی، در عمل است.

ادامه...

بخشی از کتاب راهنمای بین‌المللی پژوهش گروه متمرکز برای علوم اجتماعی و علوم بهداشتی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

معرفی کتاب و نویسنده آن

این کتاب، راهنمای عملی و معتبری برای اجرای بحث های گروهی متمرکز در حوزه علوم بهداشتی و علوم اجتماعی است که تاکید ویژه ای بر کاربرد گروه متمرکز، در کشورهای درحال توسعه دارد. مونیک. ام. هنینک (Monique M. Hennink) دستورالعمل ها و چالش های هر مرحله از پژوهش گروه متمرکز را شرح داده است. این کتاب، نحوه برقراری تعادل بین دقت علمی و چالش های مربوط به متن و زمینه پژوهش را نشان می دهد و شامل یک دیدگاه میدانی بی نظیر و مثال هایی از اجرای مطالعات موردی، در عمل است.
عناوین مطرح شده در کتاب، از این قرارند:
* برنامه ریزی پژوهش میدانی بین المللی؛
* تهیه جدول زمانی و بودجه تخمینی؛
* کسب مجوزهای لازم برای پژوهش ؛
* ترجمه ابزارهای پژوهش؛
* آموزش تیم میدانی؛
* تهیه یک راهنمای بحث متناسب از لحاظ فرهنگی؛
* شیوه های انتخاب شرکت کنندگان در بحث گروهی؛
* برگزاری بحث، به زبانی دیگر؛
* مدیریت بحث در مکان های باز؛
* اندازه و ترکیب گروه؛
* پیاده سازی و ترجمه بحث گروهی؛
* تحلیل داده ها و نوشتن گزارش از پژوهش گروه متمرکز.
مونیک. ام. هنینک، استادیار دانشکده بهداشت عمومی رولینز دانشگاه اِموری است. وی تجربه زیادی در پژوهش های کیفی، در کشورهای درحال توسعه دارد و فنون پژوهش کیفی را به محققان، دانشجویان و متخصصان فراوانی در کشورهای چین، هندوستان، پاکستان، اوگاندا، مالاوی، افریقای جنوبی، هلند، انگلستان و ایالات متحده امریکا آموزش داده است.

مقدمه مترجمان

هرکدام از روش های پژوهش کمّی و کیفی، مزایا و کاستی های خاص خود را دارند و لازم است در جای خود و متناسب با موضوع، هدف پژوهش و جامعه مورد مطالعه، به کار روند. با وجود این، در پژوهش هایی که در کشور ما انجام شده است یا می شود، گرایش و تاکید بیشتری بر استفاده از روش های کمّی است و بیشتر پژوهش هایی که در دانشگاه ها و سازمان های پژوهشی و کارفرمایی صورت می گیرد، از نوع پژوهش های کمّی است. برای توضیح علت یا معلول این وضعیت، تعداد زیادی کتاب، در زمینه این روش ها، تالیف یا ترجمه شده است. این پژوهش ها، هنوز هم ضعف های نظری و روش شناختی زیادی دارند؛ اما با توجه به گسترش و فراگیر شدن آموزش روش های کمّی، نمی توان همه این ضعف ها را ناشی از اشراف نداشتن بر روش دانست؛ بلکه بخشی از آن، به سهل انگاری و پایبندنبودن به اقتضائات روش پژوهش یا کافی نبودن منابع مالی و پشتیبانی از پژوهش، مربوط است.
اخیراً، در نتیجه تاکید بر روش های کمّی و «پرسش نامه گرایی افراطی»(۱) و استفاده فراوان از آنها، از طرفی و نتایج سطحی این پژوهش ها از طرف دیگر، جریان و تمایل فراگیر و روبه رشدی به سوی روش های کیفی ایجاد شده است و اندک اندک، بر تعداد کتاب ها و منابع روش کیفی، افزوده شده است؛ بااین حال، منابع موجود، عموماً فارغ از پرداختن به جزئیات، نحوه و مراحل اجرا، فقط به معرفی کلّی این روش ها اکتفا کرده اند. متاسفانه، این وضعیت باعث شده است که به احساس نیاز به وجود آمده، پاسخ مناسبی داده نشود و در نتیجه، اکثر پژوهش هایی که به صورت کیفی انجام می شوند، حتی ضعف ها و نقص های بیشتری نسبت به پژوهش های کمّی داشته باشند.
با مطالعه برخی از پژوهش های کیفی، چنین به نظر می رسد که گویا پژوهش های کیفی، رها از قیدوبندها و اقتضائات روشی هستند. مجریان این پژوهش ها در هنگام جمع آوری اطلاعات، از قیدوبندهای روشی نظیر آنچه در روش های کمّی وجود دارد (مانند نمونه گیری، حجم نمونه و غیره)، خود را آزاد تصور می کنند و فقط با چند مصاحبه، ادعا می شود که به اشباع تئوریک رسیده اند. در مرحله تحلیل نیز خبری از تحلیل ها و تفسیرهای عمیق نیست و از سبک و منطق تحلیل های کمّی استفاده می شود و نهایتاً، باز همان نتایج سطحی عاید می شود؛ با این تفاوت که اگر در روش های کمّی، دست کم تعمیم همین نتایجِ سطحی امکان پذیر بود، در اینجا، همین امکان نیز وجود ندارد.
بخش مهمی از دلایل بی توجهی و استفاده نکردن از روش های کیفی یا استفاده نادرست از آنها، علاوه بر مشکلات اجرایی و حساسیت و ظرافت بسیار روش های کیفی، اشراف نداشتن به این روش ها، نداشتن تبحر کافی در این خصوص و کمبود منابع علمی دقیق و کاربردی است؛ منابعی که علاوه بر کلیات و مبانی، به نحوه اجرا، جزئیات و دقایق اجرا هم پرداخته باشند. درحال حاضر که در بین دانشگاهیان و محققان، گرایش به انجام دادن پژوهش های کیفی، بیش از گذشته و همچنان در حال افزایش است، نبودن منابع علمی دقیق و کاربردی در این زمینه، بیشتر احساس می شود.
کتاب حاضر، کتابی کاملاً کاربردی است که با تاکید بر زمینه و شرایط کشورهای درحال توسعه تهیه شده است. در این کتاب، مراحل مختلف اجرای روش گروه متمرکز، به طور دقیق و تفصیلی و کاملاً کاربردی و گام به گام شرح داده شده است. این کتاب، علاوه بر شرایطی که پژوهشگر و جامعه مورد مطالعه هم زبان هستند، در شرایط ناهمسانی زبانی و قومیتی پژوهشگر و جامعه مورد مطالعه، هم در سطح بین المللی (اجرای پژوهش در کشورهای دیگر) و هم در یک کشور دارای اقوام و زبان های مختلف (نظیر کشور ما) قابل استفاده است.
نویسنده کتاب، تجارب زیادی در آموزش و تدریس روش های کیفی و انجام دادن پژوهش های کیفی، در کشورهای مختلف توسعه یافته و درحال توسعه دارد. فصل های کتاب، بر اساس مراحل اجرای پژوهش گروه متمرکز تنظیم شده و هر مرحله، با جزئیات دقیق و مثال ها و نمونه های عملی بسیاری توضیح داده شده است.
امید است با ترجمه این کتاب، گامی به منظور شناسایی روش های پژوهش کیفی و استفاده صحیح و اصولی از آن برداشته شود.
در پایان، لازم است از مدیران محترم اداره کل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، آقایان دکتر محکی، دکتر عماری و به ویژه جناب آقای مجید شمسه که امکان ترجمه این کتاب را فراهم آوردند، سپاسگزاری کنیم. همچنین از راهنمایی های ارزنده ناظر محترم ترجمه، استاد ارجمند جناب آقای دکتر فرهنگ ارشاد، صمیمانه سپاسگزاریم.

ایرج فیضی
مهسا طاهران

مقدمه مولف

کتاب های زیادی درباره اجرای «بحث گروهی متمرکز» وجود دارد؛ بااین حال، بیشتر متون با این فرض نوشته شده اند که پژوهش گروه متمرکز، دررابطه با کشورهای غربی انجام می شود و به همین دلیل، این کتاب ها برای کسانی که پژوهش گروه متمرکز را در کشور های درحال توسعه اجرا می کنند، چندان راهگشا نیست. بخش زیادی از اصول پژوهش گروه متمرکز، فارغ از موقعیت و زمینه ای که در آن اجرا می شود، یکسان است؛ اما کاربرد عملی این اصول در کشورهای درحال توسعه، متفاوت است.
متون موجود درباره اجرای گروه متمرکز در زبان دیگر، همچنین تهیه راهنمای بحثی مناسب به لحاظ فرهنگی، ترجمه، آموزش تیم میدانی، اخذ مجوزهای پژوهش ، استفاده از ضبط صوت در مناطق محافظه کار و دیگر موضوعات عملی، محققان را راهنمایی نمی کند؛ در نتیجه، کاربران کم تجربه این روش، مطمئن نیستند چطور باید اصول پژوهش گروه متمرکز را در کشورهای درحال توسعه به کار ببرند. متاسفانه، معمولاً این ابهامات، به فقدان عمق علمی و ناگزیر، یافته های بی کیفیت ختم می شوند.
دانش تجربی درخور توجهی در بین کسانی که پژوهش گروه متمرکز را در سطح بین المللی اجرا کرده اند، وجود دارد؛ همچنین دستورالعمل های پذیرفته شده و شیوه های رایجی برای کاربرد این روش و مدیریت موقعیت های دشوار وجود دارد؛ اما بیشتر این دانش، منتشر نشده است و بنابراین کسانی که می خواهند پژوهش گروه متمرکز را برای اولین بار و در کشورهای درحال توسعه اجرا کنند، نمی توانند از این دانش استفاده کنند. این کتاب، پاسخی به درخواست های محققان و دانشجویانی است که توصیه هایی برای اجرای بحث گروهی متمرکز، به ویژه در زمینه کشورهای درحال توسعه می خواهند، تا با کمک آن، بدانند که آیا در مسیر درستی پیش می روند یا خیر.
نخستین هدف این کتاب، مستند کردن دستورالعمل ها، شیوه ها و چالش های کاربرد پژوهش گروه متمرکز در موقعیت و زمینه های متفاوت است. دومین هدف این کتاب، تشویق برای شفافیت بیشتر در اجرای بحث گروهی متمرکز است. معمولاً نحوه کاربرد بحث گروهی متمرکز، در مستندات پژوهش بسیار سطحی گزارش می شود؛ بنابراین به سختی می توان درک کرد که این روش، چطور به کار گرفته شده است. امید است که این کتاب، به محققان کمک کند تا بتوانند کاربرد این روش و تصمیم گیری های انجام شده در عملیات میدانی را با اعتماد بیشتری گزارش دهند.
سومین هدف این کتاب، این است که نحوه برقراری تعادل بین دقت روش شناختی و چالش های ناشی از موقعیت و زمینه پژوهش را نشان دهد. فارغ از چگونگی و زمینه انجام دادن پژوهش ، هر پژوهش گروه متمرکز باکیفیت، باید نشان دهنده اصول نظری مشخصی باشد و بر اساس تصمیمات روش شناختی آگاهانه شکل بگیرد. معمولاً دقت روش شناختی، تحت الشعاع مدیریت چالش های عملیات میدانی قرار می گیرد؛ در مقابل، این کتاب قصد دارد به محققان کمک کند تا ارزش فراگیری موضوعات و مسائل نظری را در تولید یافته های باکیفیت و هدایت تصمیم گیری های متعدد در طراحی پژوهش و در مرحله جمع آوری داده ها، متوجه شوند. به علاوه، در این کتاب، بر بعضی از مباحث روش شناختی تاکید شده است تا محققان را برای پیش بینی بعضی از تصمیمات و انجام دادن انتخاب های آگاهانه در طول فرایند پژوهش ، قادر سازد.
این کتاب برای اجرا کنندگان، ناظران و کاربران نتایج پژوهش گروه متمرکز، نوشته شده است. در درجه اول، این کتاب برای پژوهش گران (هم آکادمیک و هم غیرحکومتی)، دانشجویان دکترا و اساتید راهنمای آنها، در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه، درنظر گرفته شده است. این کتاب برای کسانی که پژوهش گروه متمرکز یا طرح های پژوهشی را از حیث رعایت ملاحظات روش شناختی، بررسی و ارزیابی می کنند، مناسب است و همچنین برای کسانی که از نتایج پژوهش های گروه متمرکز استفاده می کنند نیز مفید است تا بتوانند کیفیت پژوهش را ارزیابی کنند. این کتاب، هم برای پژوهش گران کم تجربه در بحث گروهی متمرکز و هم پژوهش گرانی که تجربه استفاده از این روش را فقط در بافت و زمینه کشورهای توسعه یافته دارند، به یک اندازه قابل استفاده است. ساختار کتاب، برحسب ترتیب زمانی انجام دادن فعالیت های لازم در پژوهش گروه متمرکز، تنظیم شده است و هر فصل، مرحله یا بُِعد متفاوتی از روش را بررسی می کند.
کتاب، با توصیف فعالیت های لازم در برنامه ریزی پژوهش بین المللی گروه متمرکز آغاز می شود. در فصل های بعدی، ابعاد مختلف اجرای بحث گروهی، آماده سازی داده ها و تحلیل آنها، به تفصیل، شرح داده شده است. فصل پایانی، به موضوعات مرتبط با گزارش یافته های پژوهش گروه متمرکز اختصاص داده شده است. در پایان هر فصل، خلاصه ای از موضوعات کلیدی و لیستی از اصطلاحات کلیدی که ممکن است همه خواندگان با آنها آشنا نباشند، ارائه شده است.
این کتاب، عمدتاً در طول دهه گذشته و بر اساس تجربه خود من درباره انجام دادن پژوهش کیفی در بسیاری از کشورهای درحال توسعه، نوشته شده است؛ بااین حال، برای تهیه این کتاب، مصاحبه هایی با دیگرمحققان و دانشجویان درباره تجربیات آنها در اجرای پژوهش گروه متمرکز داشته ام. این محققان، هم از کشورهای توسعه یافته و هم از کشورهای درحال توسعه، تجربیاتی در اجرای پژوهش گروه متمرکز در کشورهای درحال توسعه داشته اند. بخش هایی از این اطلاعات ارزشمند، در کتاب آورده شده است تا دیدگاه میدانی بی نظیری از تجربیات مثبت و منفی به وجود آورد. امیدوارم این تجربیات، به خواننده کمک کنند تا موضوعات مطرح شده در کتاب را به شرایط و زمینه ای که پژوهش گروه متمرکز را در آن اجرا خواهند کرد، پیوند دهند.

سپاسگزاری

از همه کسانی که در روند آماده سازی این کتاب، تجربیات میدانی خود را در اختیار من قرار دادند، صمیمانه تشکر می کنم؛ به ویژه از کسانی که چالش های عملیات میدانی گروه متمرکز و موضوعات پر اهمیت برای اشاره موکّد در کتاب را با من مطرح کردند. این تجربیات عملی، دیدگاه میدانی بی نظیری به این کتاب بخشیده است. امیدوارم بدانید که چرا نمی توانم از تک تک شما، با نام، تشکر کنم.
از دانشگاه ساوتهمپتون (بخش آمار اجتماعی) انگلستان، برای حمایت هایشان در ابتدای راه تهیه این کتاب، از طریق برنامه پژوهشی دانشکده توسعه بین الملل «فرصت ها و انتخاب ها» متشکرم. از دانشگاه آدلاید (دانشکده مطالعات زیست محیطی و جغرافیایی) برای دفتر کاری که برای نوشتن چندین فصل از این کتاب، در استرالیا، در اختیار من نهادند، تشکر می کنم. همچنین از دانشکده بهداشت جهانی دانشگاه اِموری ایالات متحده تشکر می کنم که زمان لازم برای تکمیل این کتاب را در اختیار من گذاشتند.
در آخر، از خانواده و دوستانم، به خصوص سارا و اَندی، برای حمایت همیشگی شان از فعالیت های آکادمیک من، صمیمانه تشکر می کنم.

پیشگفتار

روش های کمّی گرا که سالیان طولانی در پژوهش های علوم اجتماعی گرایش غالب بوده است، در چند دهه اخیر با انتقادهای زیادی روبه رو شده است. این نوع پژوهش ها، مفروض های معرفت شناسی خود را از «اثبات گرایی تجربی» و نظریه «طبیعت گرایی» گرفته اند که اندیشه کلیدی آن، استفاده از مشاهده عینی جهان پیرامون و تعمیم مشاهده های جزئی به کل و تجسم آن در نظریه ها و مفاهیم علمی است. اثبات گرایی تجربی، مدعی است آنچه را می توان با حواس مشاهده کرد، واقعی است و قوانین علمی با قانون مندی های تجربی یکسان هستند. این معرفت شناسی، زبان توصیف مصوّر یا بازنمایی مفهومی از واقعیت خارجی را فراهم می کند اما توانایی ارزیابی علمی درباره باورهای غیرقابل مشاهده را ندارد.
برخلاف مفروضه های اثبات گرایان تجربی، مفروض های «عقل گرایی انتقادی»، با اشاره به محدودیت های حواس انسان و ماهیت تفسیری مشاهده، تاکید می کند که شناخت مستقیم واقعیت خارجی امکان پذیر نیست و چون واقعیت اجتماعی از باورها تشکیل می شود، بررسی اندیشه تنها مسیر رسیدن به معرفت جهان واقعی است؛ لذا معرفت شناسی عقل گرا، شواهد مربوط به واقعیت های مشاهده ناپذیر را جست وجو می کند تا تاثیر این واقعیت ها را بر زندگی مردم و نیز بر ساختارها و فرایندهای اندیشه و ذهن نشان دهد. بدین ترتیب، معرفت شناسی به جای روش های کمّی گرای وابسته به تحلیل های آماری، بر روش های کیفی، تاریخی و تحلیل استنباطی تاکید می کنند.
پژوهش های کیفی از جمله گرایش های تحقیقاتی هستند که منشا تمایل روزافزون بدان ها در سالیان اخیر، مفروض های عقل گرایی انتقادی است. با وجود این، هنوز در ایران آثار روش شناختی کافی برای کاربردی ساختن این گونه پژوهش ها، تالیف یا ترجمه نشده اند. به همین سبب، گاه این نقد مطرح می شود که پژوهش های کیفی، فاقد ضرورت های روشی هستند و یافته های آنها قابل تعمیم نیست. کتاب حاضر، تلاش دارد پاسخی باشد به این انتقادها. بدین منظور ضمن معرفی مبانی «پژوهش گروه متمرکز» به عنوان یکی از روش های پژوهش کیفی، نحوه اجرای آن را نیز به طور جزئی، دقیق، کاربردی و قاعده مند ارائه می کند.
نظر به اینکه شهرداری تهران، در چشم انداز تحقق ایده «شهر پایدار»، در راستای فرهنگی شدن سیاست گذاری و برنامه ریزی، با نگاهی نهادگرایانه، راهبرد پژوهش محور، کیفی گرا و گفت و گو مدار را محور فعالیت خود قرار داده و از انتشار آثار مرتبط با این چشم انداز، راهبرد و رویکرد حمایت می کند، سفارش ترجمه کتاب حاضر و انتشار آن نیز در راستای توسعه دانش و مهارت اجرای پژوهش های کیفی و کاربردی بوده است. امید است مطالعه دقیق این اثر، یاری گر پژوهشگران متعهد در حوزه پژوهش های فرهنگی و اجتماعی شهری باشد و انگیزه آنان را در اتخاذ روش های کیفی برای این گونه پژوهش ها دوچندان سازد.

دکتر علی اصغر محکی
مدیرکل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران
پاییز ۱۳۹۲

فصل اول:مقدمه ای بر پژوهش گروه متمرکز

مقدمه

مدت هاست که بحث گروهی متمرکز، یکی از ابزارهایی است که دانشمندان اجتماعی استفاده می کنند. در دهه های اخیر، کاربرد این روش در علوم اجتماعی و بهداشت، به مثابه ابزاری برای تاثیر بر سیاست گذاری و اجرا، افزایش درخور توجهی داشته است. مثلاً بحث گروهی متمرکز، در پژوهش های مرتبط با علوم رفتاری و علوم بهداشت، برنامه ریزی راهبردی، ارتقای سلامت عمومی، سیاست گذاری و ارزشیابی برنامه ها، به کار رفته است. رشد کاربرد این روش، تا حدودی به دلیل مقبولیت بسیار روش های کیفی در این رشته های علمی و همچنین به دلیل تاکید بیشتر بر گنجاندن روش های کیفی در طرح های پژوهشی تلفیقی(۲) است تا به مسائل پژوهشی که از طریق رویکرد های کمّی، قابل دستیابی نیست، پاسخ دهد.
این تاکید اخیر بر ادغام رویکردهای کمّی و کیفی، از طرف سازمان های سرمایه گذار در حوزه پژوهش، تشویق شده و در موسسات دانشگاهی، به تمرکز مجدد بر آموزش طرح های پژوهشی تلفیقی در دوره های تحصیلات تکمیلی انجامیده است.
با افزایش کاربرد بحث گروهی متمرکز، تعداد بیشتری از محققان، در طیف متنوعی از موضوعات، از این روش استفاده می کنند. به علاوه، بحث گروهی متمرکز، در مقایسه با گذشته، در موقعیت ها و زمینه های متنوعی نیز به کار گرفته می شود؛ به خصوص در پژوهش های بین المللی و در بافت و زمینه کشورهای درحال توسعه. برای مثال، در این سال ها، پژوهش های علوم بهداشتی، معمولاً برای مطالعه موضوعاتی همچون تنظیم خانواده، ایدز، توسعه ابتکارات محله ای و اجتماعی،(۳) از روش بحث گروهی متمرکز استفاده کرده است؛ اما با وجود کاربرد گسترده بحث گروهی متمرکز در زمینه ها و موقعیت های مختلف، با فرض کاربرد این روش در کشورهای توسعه یافته غربی، نوشته شده است.
این فرض، به خصوص در توضیح موضوعاتی نظیر نحوه انتخاب شرکت کنندگان (استفاده از روش های تلفنی یا مکاتبه ای)، محل انجام دادن مصاحبه (فضای رسمی یا سرپوشیده)(۴) یا حضور مدیر حرفه ای جلسه ، در این منابع به چشم می آید. اما در کشورهای درحال توسعه، اگر محققان از رویکردهای متفاوت برای انجام دادن بحث های گروه متمرکز استفاده نکنند، با مشکلات فراوانی در فرایند پژوهش های میدانی خود مواجه می شوند. مثلاً انتخاب شرکت کنندگان، بیشتر به شکل شفاهی و از طریق رهبران محلی انجام می شود. جلسات می تواند در فضای باز برگزار شود؛ اما دراین صورت، محققان باید مشکل تماشاگران و ازدست رفتن شرایط خصوصی جلسه را حل کنند.
در منابع موجود، راهنمایی برای اجرای گروه های متمرکز در زبان های دیگر، تهیه راهنمای مناسب با درنظرگرفتن زمینه فرهنگی شرکت کنندگان، ترجمه مباحث گروهی، آموزش تیم میدانی، استفاده از دستگاه ضبط صوت در اجتماعات محافظه کار و دیگر مسائل و مشکلات عملی، گنجانده نشده است. به همین دلیل، محققان جوان ممکن است در کشورهای درحال توسعه، ابهاماتی در به کاربردن اصول پژوهش گروه متمرکز داشته باشند. متاسفانه این ابهامات، به ضعیف شدن جنبه علمی پژوهش ها و کیفیت اندک خروجی های پژوهش می انجامد. بسیاری از اصول بحث گروه متمرکز، در موقعیت های متفاوت هم، یکسان است؛ اما کاربست آنها در عمل، متفاوت خواهد بود؛ بنابراین هدف این کتاب، ارائه راهنمایی برای محققانی است که با تاکید ویژه بر کاربرد این روش در کشورهای درحال توسعه، بحث گروهی متمرکز را در زمینه های پژوهشی مختلف اجرا می کنند.
در این فصل مقدماتی، درباره هدف و مخاطبان کتاب توضیح داده خواهد شد. این کتاب، به اجرای بحث گروهی متمرکز ، تعریف شاخصه های آن، ضعف ها و محدودیت های این روش و شرح کاربردهای مناسب بحث گروهی متمرکز می پردازد.

هدف کتاب

یکی از اهداف این کتاب، راهنمایی خوانندگان در رویه ها، اقدامات و برطرف کردن چالش های اجرای پژوهش گروه متمرکز در شرایط و زمینه های مختلف پژوهشی، با تاکید ویژه بر کاربرد این روش در شرایط کشورهای درحال توسعه است. هدف اساسی کتاب، توصیف نحوه استفاده از پژوهش گروه متمرکز، با درنظر گرفتن زمینه و ویژگی های پژوهش است، بدون آنکه روش علمی به کارگیری آن و دقت آن، تحت تاثیر قرار گیرد. هدف دیگر کتاب، تشویق کردن به منظور شفافیت(۵) در اجرای پژوهش گروه متمرکز است. معمولاً، روش شناسی گروه متمرکز در اسناد پژوهشی و گزارش ها، به شکلی خلاصه و صوری ارائه می شود و به این ترتیب، اطلاعات کمی از نحوه اعمال این روش در پژوهش ها، در دسترس قرار می گیرد.
امیدواریم که این کتاب، راهنمایی برای کاربرد موفق و موثر بحث گروهی متمرکز، در محیط ها و موقعیت های بین المللی باشد و جسارت محققان جوان و کم تجربه را برای به کار بستن و مستندکردن پژوهش گروه متمرکزشان، افزایش دهد. هدف بعدی کتاب، نشان دادن نحوه رسیدن به تعادل میان دقت روش شناختی و چالش های مربوط به زمینه و شرایط پژوهش است. در هر پژوهش گروهی متمرکز با کیفیت مناسب، فارغ از زمینه و شرایطی که در آن اجرا می شود، باید اصول نظری خاصی وجود داشته و مبتنی بر تصمیمات روش شناختی آگاهانه باشد.
معمولاً چالش های مدیریت عملیات میدانی، بر دقت روش شناختی غلبه می کند. این کتاب، به محققان کمک می کند تا ارزش احاطه بر مسائل نظری را در کسب نتایج پژوهشی باکیفیت و همین طور، در جهت دهی به تصمیم گیری ها در فرایند پژوهش، بهتر درک کنند. این کتاب همچنین، با پررنگ کردن بعضی از مباحث روش شناختی، محققان را قادر می سازد تا برخی از تصمیمات خاص را پیش بینی کنند و در فرایند پژوهش، انتخاب های آگاهانه ای داشته باشند.
این کتاب برای افرادی که پژوهش گروه متمرکز را اجرا می کنند، کسانی که آن را بررسی یا ارزیابی می کنند و کسانی که از نتایج آن استفاده می کنند، مناسب است. مخاطبان این کتاب، در وهله اول، محققان (هم آکادمیک و هم غیر حکومتی)، دانشجویان دکترا و استادان راهنمای آنها، در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه هستند. این کتاب برای کسانی که پژوهش گروه متمرکز یا طرح نامه های پژوهشی(۶) را از حیث رعایت ملاحظات روش شناختی، بررسی و ارزیابی می کنند، مناسب است و همچنین برای کسانی که از نتایج پژوهش های گروه متمرکز استفاده می کنند نیز مفید است تا بتوانند کیفیت پژوهش را ارزیابی کنند. این کتاب، هم برای پژوهش گران کم تجربه در بحث گروهی متمرکز و هم پژوهش گرانی که تجربه استفاده از این روش را فقط در بافت و زمینه کشورهای توسعه یافته دارند، به یک اندازه، قابل استفاده است. این کتاب می خواهد متنی را درباره پژوهش گروه متمرکز ارائه کند که کاربرد این روش را در شرایط و زمینه های مختلف پژوهشی دربر بگیرد.

ساختار کتاب

ساختار کتاب، فرایند اجرای پژوهش گروه متمرکز را دنبال می کند و هر فصل، مرحله ای از این روش را شرح می دهد. فصل اول، برنامه ریزی های لازم پیش از انجام کار میدانی را دربر می گیرد (برای مثال، برنامه ریزی های اداری، اصول اخلاقی، آماده سازی راهنمای بحث و آموزش تیم اجرایی). فصل های بعدی، عملیات میدانی (مانند انتخاب شرکت کنندگان، ترکیب و اندازه گروه شرکت کنندگان، مکان و نحوه اجرای بحث)، مسائل مرتبط با مدیریت داده ها (ضبط بحث، آماده سازی داده ها، ترجمه و تبدیل گفتار به نوشتار)، تحلیل داده ها و گزارش نویسی را دربر می گیرد. ازآنجاکه درباره طراحی مطالعات کیفی، به اندازه کافی در دیگر نوشته های مرتبط با پژوهش های کیفی بحث شده است، در این کتاب، فقط بخش محدودی به این موضوعات اختصاص داده شده است.
بخش اعظم این کتاب، در طول دهه گذشته و بر اساس تجربیات نگارنده از پژوهش های کیفی در کشورهای درحال توسعه شکل گرفته است؛ به علاوه، چکیده هایی از مصاحبه های مولف با دیگر محققان و دانشجویان درباره تجربیات آنها از اجرای بحث های گروه متمرکز در کشورهای درحال توسعه نیز در کتاب گنجانده شده است. این چکیده ها، هم تجربه محققان خارجی در سایر کشورها و هم تجربه محققان بومی در کشورهای خودشان را دربر می گیرد. هدف از این چکیده ها، پر رنگ کردن مسائل ویژه، چالش ها و شیوه های اجرای بحث های گروهی متمرکز در بافت کشورهای درحال توسعه است.
استفاده از تجربیات دیگران، بسیار ارزشمند است. این چکیده ها، نه تنها تجربه های مثبت میدانی را منعکس می کنند، بلکه مشکلات پژوهش های میدانی را هم نشان می دهند تا دیدگاه میدانی بی نظیری از کاربرد روش پژوهش را در عمل، به خواننده بدهند. نقل قول هایی که از این مصاحبه ها در کتاب آمده است، با وضعیت محقق و کشوری که پژوهش در آنجا انجام شده است، مشخص شده اند؛ برای مثال، محقق، موزامبیک یا دانشجوی تحصیلات تکمیلی، کامبوج.

نظرات کاربران درباره کتاب راهنمای بین‌المللی پژوهش گروه متمرکز برای علوم اجتماعی و علوم بهداشتی