فیدیبو نماینده قانونی دفتر نشر فرهنگ اسلامی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب چهار و چهار

کتاب چهار و چهار
جرعه دوم، سرچشمه حکمت

نسخه الکترونیک کتاب چهار و چهار به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب چهار و چهار

شرحی است بر حکمت سی‌وهشتم نهج البلاغه که دربردارنده وصایای حضرت علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام، به فرزند ارشد خویش، امام حسن مجتبی علیه‌السلام، است. این سفارش‌ها جامع‌ترین راهنمایی‌های لازم برای زنذگی سهادتمندانه را شامل می‌شود.

ادامه...
  • ناشر دفتر نشر فرهنگ اسلامی
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.28 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۹۰ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب چهار و چهار

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

حکمت سی و هشتم در یک نگاه

قَالَ(ع) لِابنِهِ الْحَسَنِ:
«یا بُنَی!
احْفَظْ عَنِّی اَرْبَعاً وَ اَرْبَعاً لَا یضُرُّک مَا عَمِلْتَ مَعَهُنَّ:
اِنَّ اَغْنَی الْغِنَی الْعَقْلُ؛ وَ اَکبَرَ الْفَقْرِ الْحُمْقُ؛ وَ اَوْحَشَ الْوَحْشَهِ الْعُجْبُ؛ وَ اَکرَمَ الْحَسَبِ حُسْنُ الْخُلُقِ
یا بُنَی!
اِیاک وَ مُصَادَقَهَ الاحْمَقِ؛ فَاِنَّهُ یرِیدُ اَنْ ینْفَعَک فَیضُرَّک
وَ اِیاک وَ مُصَادَقَهَ الْبَخِیلِ؛ فَاِنَّهُ یقْعُدُ عَنْک اَحْوَجَ مَا تَکونُ اِلَیهِ
وَ اِیاک وَ مُصَادَقَهَ الْفَاجِرِ؛ فَاِنَّهُ یبِیعُک بِالتَّافِهِ
وَ اِیاک وَ مُصَادَقَهَ الْکذَّابِ؛ فَاِنَّهُ کالسَّرَابِ یقَرِّبُ عَلَیک الْبَعِیدَ وَ یبَعِّدُ عَلَیک الْقَرِیب»

امیرمومنان به فرزندش احسن(ع) فرمود:
فرزندم!
چهار چیز، و چهار چیز، را از من داشته باش که با آن هر کاری کنی، به تو زیان نخواهد رسید.
بالاترین دارایی عقل است؛ و بزرگ ترین ناداری حماقت است؛ و بدترین وحشت، خودبینی است و برترین امتیاز اخلاق نیک است.
فرزندم!
برحذر باش از دوستی با احمق؛ زیرا می خواهد به تو سود برساند، اما زیان می زند.
برحذر باش از دوستی با بخیل؛ زیرا هنگام شدیدترین حاجت تو را رها می سازد.
برحذر باش از دوستی با فاجر؛ زیرا تو را می فروشد.
برحذر باش از دوستی با دروغگو؛ زیرا او مثل سراب است که دور را در نظر تو نزدیک و نزدیک را در نظر تو دور می سازد.

مقدمه

بِسْمِ اللّه الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

الحمدلله رب العالمین و الصلوه و السلام علی محمد و آله الطیبین الطاهرین واللعن علی اعدائهم اجمعین

چهار و چهار، کتابی که اینک در برابر شماست، شرحی است بر حکمت سی و هشتم نهج البلاغه، که دربردارنده وصایای امام المتقین، حضرت ابوتراب، علی بن ابی طالب(ع)، به فرزند ارشد خویش، کریم اهل بیت، امام حسن مجتبی(ع) است.
این سفارش ها در موقعیتی حساس و سرنوشت ساز بیان شده و چنان که خواهیم دید، آن پدر بزرگوار که پدر دانا و مهربانِ همه امت نیز هست، در کوتاه ترین عبارات، جامع ترین راهنمایی های لازم برای زندگی سعادتمندانه را ارائه داده است. حضرت سیدالاوصیاء در ابتدای این وصیت فرموده اند: «یا بُنَی! احْفَظْ عَنِّی اَرْبَعاً وَ اَرْبَعاً لا یضُرُّک مَا عَمِلْتَ مَعَهُنَّ»؛ فرزندم چهار چیز، و چهار چیز، را از من داشته باش که با آن هر کاری کنی، به تو زیان نخواهد رسید.
در گفتار دوم از این کتاب خواهید خواند که میان مفسران و شارحان نهج البلاغه، این سوال مطرح است که چرا امام(ع)نفرموده اند: این هشت چیز را حفظ کن، بلکه تفکیک قائل شده و فرموده اند: «احْفَظْ عَنِّی اَرْبَعاً وَ اَرْبَعاً»؛ این چهار چیز و چهار چیز را حفظ کن. من نام کتاب را از همین نکته لطیف برگرفته ام.
نگرانی و خوف نسبت به آینده، دغدغه همیشگی انسان بوده و هست. فرزند آدم همواره می هراسد که مبادا در آینده خطری او را تهدید کند و هستی مادی یا معنوی اش را بر باد دهد. به همین دلیل، بزرگ ترین بشارتی که فرستادگان خدا به مومنان بااستقامت می دهند، همین است که نه اندوهی نسبت به گذشته خویش داشته باشند و نه ترسی نسبت به آینده: (اِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللّه ثُمَّ استَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلَائِکهُ اَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَاَبْشرُوا بالْجَنَّهِ الَّتِی کنتُمْ تُوعدُونَ)؛(۱) کسانی که گفتند پروردگار ما خداوند یگانه است، سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنها نازل می شوند که نترسید و غمگین مباشید و بشارت باد بر شما به آن بهشتی که به شما وعده داده شده است.
اکنون امام حکیم و پدر رحیم امت، توصیه هایی در دو بخش به یادگار نهاده اند که آسایش خاطر و احساس امنیت را برای ما به ارمغان خواهد آورد. هر بخشی از این توصیه ها در بردارنده چهار پند جاودان است و به همین جهت آن را «چهار و چهار» نامیده اند. بخش نخست پندهایی از جنس دانش و حکمت نظری است؛ باورهایی که باید داشته باشیم. و بخش دوم نیز پندهایی است از سنخ رفتار و حکمت عملی؛ آنچه انسان خردمند باید انجام دهد.
گرچه هم آن آموزه های علمی و هم این دستورهای عملی، مودّای(۲) عقل سلیم و رهاورد فطرت سالم است، بی تردید شنیدن آنها از زبان «دروازه دانش پیامبر» شیرین تر و دل نشین تر است؛ او که بر سینه می زد و می گفت: «در اینجا دانش بسیاری است، اما خواستاران آن اندکند و زودا که پشیمان شوند آن گاه که مرا نیابند.»(۳) و می گفت: «ای مردم! پیش از آنکه مرا از دست دهید، از من بپرسید. از من سوال کنید؛ زیرا دانش اولین و آخرین نزد من است. سوگند به خدا که اگر بر مسند داوری تکیه زنم، میان پیروان تورات بر اساس تورات آنان داوری می کنم و... [آن گاه فرمود:] از من بپرسید پیش از آنکه مرا از دست دهید. سوگند به آن­که دانه را شکافت و انسان را آفرید، اگر از آیه آیه قرآن بپرسید، به شما خواهم گفت که چه وقت و درباره چه کسی نازل شده است.»(۴)
حکمت سی و هشتم نهج البلاغه، اما خصوصیت دیگری هم دارد. نه تنها گوینده اش منحصر به فرد است و نه تنها مخاطب مستقیم آن سبط اکبرِ نبی(ص) و سرور جوانان اهل بهشت است، که در زمانی بسیار حساس نیز انشا شده است. برخی محققان نوشته اند که این توصیه ها در فاصله کوتاه میان ضربت و شهادت صورت گرفته است؛ آن گاه که این بنده عاشق در آستانه پرواز به سوی معشوق بوده است.
علی(ع) زخمی عمیق و کاری برداشته بود و دیگر امیدی به بهبود نبود. طبیب معروف کوفه نیز گفته بود که دیگر امیدی به نفَس های پرشمار پدر نداشته باشید. اینک فرزند بزرگ و وارث پرچم ولایت با چشمانی گریان در محضر پدر خسته و رنجور خویش حاضر است.

پدر به سختی می پرسد که دلیل این اشک ها چیست؟ و پسر پاسخ می دهد که چه دلیلی بالاتر از این که شما را در آستانه سفر آخرت می بینم. پدر برای تسلای خاطر و آرامش قلب پسر، در آن حال و هوای نورانی، به او هدیه ای از جنس حکمت می دهد تا خیالش از آینده ای که دیگر علی(ع) را در کنار خود ندارد، آسوده کند.(۵)
پس نباید این توصیه ها را ساده انگاشت. باید خدا را به همان روح بلند و ملکوتی سوگند داد که توفیق درک و نیز عمل به این وصایا را به ما نیز عنایت فرماید.
کتاب حاضر متن تکمیل شده درس هایی است که در سال ۱۳۹۲، به عنوان شرح و تفسیر نهج البلاغه در روزهای چهارشنبه ارائه شده و بحمداللّه هم اکنون نیز ادامه دارد. این جلسات در شهادتگاه و به یاد سیدالشهدای انقلاب اسلامی، آیت اللّه دکتر سید محمدحسینی بهشتی و هفتادودو تن از همراهانش، در محله «سرچشمه» تهران برگزار می شود؛ و به همین مناسبت نام سرچشمه حکمت را برای مجموعه کتاب های آن برگزیدم.
اینک که نگارش متن درس های شرح و تفسیر این وصیت، تصادفاً، اما دقیقاً با دو مناسبت هفتم تیر، سالروز عروج شهید بهشتی و نیز بیست ویکم ماه مبارک رمضان، سالروز شهادت مولای او و همه ما، امیر مومنان علیه آلاف التحیه و الثناء مقارن شده است، بر خود لازم می دانم ضمن عرض ادب به پیشگاه قافله سالار شهدای هفت تیر و دیگر شهدای تاریخ اسلام و انقلاب اسلامی، پیشانی سپاس بر خاک بندگی بسایم و از شکر این همه لطف و کرامت صمیمانه اظهار ناتوانی کنم.
از کوتاهی های قطعی در فهم و خطاهای احتمالی در تبیین مقصود حضرت ابوتراب صلوات اللّه علیه پوزش می طلبم و چشم امید به عنایت و شفاعت او دوخته ام. متواضعانه و ملتمسانه به درگاه پروردگار مهربان رو می آورم و خدا را به این لحظاتِ علی و فرزندان علی، سوگند می دهم که گفتن، نوشتن و خواندن این کتاب را مقدمه عمل و رستگاری من و شما قرار دهد. ان شاءاللّه.
از جانب خود و شما به درگاه حضرت حیدر کرّار، علی مرتضی روحی لتراب مضجعه الفداء عرضه می دارم که (فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَیهِ قالُواْ یا اَیهَا الْعَزِیزُ مَسَّنَا وَاَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضاعَهٍ مُّزْجاهٍ فاَوْفِ لَنَا الْکیلَ وَتَصدَّقْ عَلَینَآ اِنَّ اللّه یجْزِی الْمُتَصَدِّقِینَ).(۶)

بنده امیدوار: محسن اسماعیلی
بیست و یکم ماه مبارک رمضان ۱۴۳۷ه.ق
هفتم تیرماه سال ۱۳۹۵ه.ش

چند یادآوری

۱. شماره خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه در این کتاب، بر اساس نسخه مشهور صبحی صالح است؛ و گاهی ممکن است تفاوت اندکی در شماره ها با دیگر نسخه ها داشته باشد.
۲. به منظور حفظ وحدت رویه و همسان سازی ترجمه قرآن کریم و نهج البلاغه، بیشتر از ترجمه های متین و گویای حضرت آیت اللّه مکارم شیرازی استفاده کرده ام؛ گرچه در برخی موارد نیز تغییراتی را لازم دانسته و اِعمال کرده ام.
۳. پس از پایان شرح و تفسیر متن حکمت سی و هشتم، گفتار سیزدهم را به حضور «در محضر امام حسن مجتبی(ع)» و آشنایی با بخشی از فضایل پیشوای دوم شیعیان و نیز پاسخ به برخی شبهه ها پیرامون زندگی آن بزرگوار اختصاص داده ام. در ابتدای همان گفتار به انگیزه های این امر اشاره کرده ام.
۴. از حکمت مورد بحث، ترجمه های منظومی هم صورت گرفته است. به دلیل تاثیر شگرف شعر در فهم و ماندگاری مطالب و لطافت بیانی که در آن است، سه نمونه از این ترجمه های منظوم را به عنوان گفتار چهاردهم در انتهای کتاب تقدیم به شما علاقه مندان به شعر و ادبیات دینی کرده ام.

گفتار اول: کلیات و مقدماتی درباره وصایای حضرت علی (ع)

۱. کلیات و مقدماتی درباره وصایای حضرت علی(ع)

یکی از خواندنی ترین و جذاب ترین بخش های کتاب پر برکت نهج البلاغه، بیانات امیرالمومنین(ع)در قالب وصیت و سفارش های آن حضرت است. برخی خیال می کنند وصیت فقط به سفارش های مالی، آن هم برای پس از مرگ اختصاص دارد؛ در حالی که چنین نیست. وصیت به معنای توصیه و سفارش است و می تواند شفاهی باشد یا کتبی، مالی باشد یا اخلاقی، خطاب به بستگان باشد یا دیگران، هنگام مرگ باشد یا غیر آن.
در این گفتار ابتدا نگاهی به مفهوم وصیت و حکم آن از نظر فقهی و اخلاقی می اندازیم و سپس انواع وصایای امیر مومنان(ع)در نهج البلاغه را مطالعه می کنیم. وصیت های امام اختصاصی به فرزندان ایشان ندارد و عموم ما مخاطب سفارش های او هستیم و از تدبر در آنها دو دستاورد مهم خواهیم داشت. این مطالب نیز در ادامه گفتار نخست مورد بحث خواهد بود.

۱ـ ۱. مفهوم وصیت و احکام آن

وصیت نهادی حقوقی و اخلاقی است که می تواند کارکردهای مهم تربیتی و اجتماعی از خود برجا گذارد و به همین جهت، کار پسندیده و خوبی است که همیشه باید انجام شود. پیامبر خدا(ص) فرمود: «الوَصیهُ حَقٌّ علی کلِّ مُسلمٍ»؛(۷) وصیت کردن وظیفه هر مسلمانی است.
همچنین از ایشان نقل شده است که فرمود: «ما ینبَغی لامرئٍ مُسلمٍ ان یبِیتَ لَیلَهً الا و وَصیتُهُ تَحتَ راسِهِ»؛(۸) بر هیچ مسلمانی سزاوار نیست که شبی را سپری کند، مگر اینکه وصیتش زیر سرش باشد. البته معلوم است که وصیت هنگام مرگ لازم تر و حتی گاهی واجب است. اصلاً وصیت مصطلح و فقهی همین است که انسان سفارش کند بعد از مرگش برای او کارهایی انجام دهند، یا بگوید بعد از مرگش چیزی از مال او، ملک کسی باشد یا برای اولاد خود و کسانی که اختیار آنان با اوست، قیم و سرپرست معین کند.
فقها می گویند: وقتی انسان نشانه های مرگ را در خود دید، باید فوراً امانت های مردم را به صاحبانش برگرداند و اگر به مردم بدهکار است و موقع دادن آن بدهی رسیده، باید بدهد و اگر خودش نمی تواند بدهد یا موقع دادن بدهی او نرسیده، باید وصیت کند و بر وصیت شاهد بگیرد.
همچنین است اگر خمس و زکات و مظالم بدهکار است، یا اگر حج بر او واجب باشد یا مثلاً نماز و روزه قضا دارد. کسی هم که مالی باقی می گذارد، خوب است وصیت کند.
در قرآن کریم است که: (کتِبَ عَلَیکمْ اِذَا حَضرَ اَحَدَکمُ الْمَوْتُ اِن تَرَک خَیرًا الْوَصیهُ لِلْوَالِدَینِ وَالاقْرَبِینَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُتَّقِینَ)؛(۹) بر شما نوشته شده: «هنگامی که یکی از شما را مرگ فرا رسد، اگر چیز خوبی از خود به جای گذارده، برای پدر و مادر و نزدیکان، به طور شایسته وصیت کند! این حقّی است بر پرهیزکاران!» بعد هم می فرماید: (فَمَن بدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فاِنَّمَا اِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یبدِّلُونَهُ اِنَّ اللّه سَمِیعٌ عَلِیمٌ)؛(۱۰) یعنی کسانی که بعد از شنیدنش آن را تغییر دهند، گناه آن، تنها بر کسانی است که آن وصیّت را تغییر می دهند؛ خداوند، شنوا و داناست.
البته مقصود ما از وصایای امام(ع) فقط این معنای مصطلح نیست. آری، مثلاً نامه بیست وچهارم از همین جنس است و خودشان در ابتدا مرقوم فرموده اند که «هذا ما اَمَرَ بِهِ عَبْدُاللّه عَلِیُّ بْنُ اَبی طالِب اَمیرُالْموْمِنینَ فی مالِهِ»، این برنامه ای است که بنده خدا علی بن ابی طالب امیرالمومنین درباره مال خود دستور می دهد، «ابْتِغاءَ وَجْهِ اللّه، لِیولِجَهُ بِهِ الْجَنَّهَ، وَ یعْطِیهُ بِهِ الْامَنَهَ»؛ و به آن خشنودی حق را می طلبد تا او را به بهشت درآورد، و آسایش و امنیت عطا کند. بعد هم مقداری از مال خویش را برای پسران و دختران و مستحقان و کنیزان تعیین می فرماید تا به صورت خاصی تقسیم و هزینه شود.
اما غالب وصایا و از جمله حکمت سی و هشتم، از نوع اول است و ربطی به اموال و فرزندان و پس از مرگ ندارد.

نظرات کاربران درباره کتاب چهار و چهار