فیدیبو نماینده قانونی نشر بیدگل و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب سینمای اگزیستانسیالیستی

کتاب سینمای اگزیستانسیالیستی

نسخه الکترونیک کتاب سینمای اگزیستانسیالیستی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب سینمای اگزیستانسیالیستی

در کدام برهه‌های تاریخی آدمی با ورطه هولناک بی معنایی رو در رو شده و آیا توانسته چشم در چشم آن بدوزد یا در پی راه‌های گریز از مسیر ایدئولوژیک آن بوده است؟ یکی از مفاهیم اساسی اگزیستانسیالیسم جنبشی برآمده در دل وضعیتی که شاید در آن خیلی ها در کره خاک به خوبی با بی معنایی آشنا بودند/بوده‌اند-معنا (و بی معنایی) زندگی بشر است. در کتاب حاضر، ویلیام پامرلو به واسطه تحلیل و نقد فیلم‌هایی که خاصه به مسئله معنا در زندگی بشر می‌پردازند تصویری از شخصیت‌هایی به دست می‌دهد که او در مقابل از شخصیت‌هایی در این فیلم‌ها برایمان حرف می‌زند که استقامت به خرج می‌دهند و از زیر مسئولیت خود شانه خالی نمی‌کنند؛ و مالا خود معنا را در زندگی‌شان برمی‌سازند. اما پامرلو برخلاف سارتر (در دوره اگزیستانسیالیستی کارش) از یاد نمی‌برد که وجه اجتماعی و جمعی این بی معنایی و در نتیجه تاثیر جامعه بر سوژه‌های انسانی را در نظر بگیرد؛ و از همین رو خواندن کتاب حاضر در این روزها می‌تواند برای ما ایرانی‌ها معنادار باشد.

ادامه...
  • ناشر نشر بیدگل
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 3.36 مگابایت
  • تعداد صفحات ۳۵۲ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب سینمای اگزیستانسیالیستی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



مقدمه

مشکل بتوان اهمیت فیلم را در جامعه معاصر دست کم گرفت. کمابیش همه مردم دوست دارند فیلم تماشا کنند و درباره فیلم ها با یکدیگر تبادل نظر کنند؛ از این گذشته، عده بسیاری از مردم وقت زیادی را صرف مطالعه درباره فیلم ها و تعقیب کار و بار چهره های مشهور و جورواجورِ صنعت فیلم می کنند. اما مسلماً دلیل دلبستگی آدم ها به سینما یک چیز واحد نیست. تنوع انگیزه ها برای فیلم دیدن به اندازه تنوع فیلم هاست، با اینهمه احتمالاً سرگرمی رایج ترین انگیزه برای تماشای فیلم است. فیلم یک چند ساعتی ما را به عوالم دیگری می برد؛ ما سراپا مجذوب آدم ها و رخدادهای به تصویردرآمده بر روی پرده می شویم. موقع تماشای فیلم ممکن است به وجد بیاییم یا از نظر عاطفی مجذوب شخصیت ها شویم؛ فیلم ها در چنین مواردی برایمان در حکم یک نمایش تماشایی یا سرگرمی هستند. بااین حال، ممکن است سینما حالت یکسر متفاوتی در ما ایجاد کند. برخی از فیلم ها می توانند موجب شوند درباره زندگی مان و جهانی که در آن زندگی می کنیم انتقادی تر و با حساسیت بیشتر بیندیشیم. این فیلم ها تاثیر عمیقی بر ما می گذارند و شاید حتی در ما تحولی اگرچه کوچک اما اساسی ایجاد کنند، چون چیزی راستین و مهم درباره زندگی را در برابر دیدگان ما قرار می دهند. ممکن است این فیلم ها به ما قوّت قلب و شهامت بدهند تا بتوانیم آن کسی بشویم که همواره می خواستیم باشیم. شاید یک فیلم شخصیتی را به تصویر بکشد که خودمان را تاحدودی در او بازشناسیم؛ شخصیتی که بااین حال اگر بخواهیم مانند او زندگی کنیم باید همچون او به آرزوهایمان ایمان داشته باشیم. یا چه بسا فیلم دیگری محدودیت های تراژیک سرشت انسان را نشانمان دهد، مثل وقتی که فیلمی شکست شخصیتی در غلبه بر بحرانی روحی را به تصویر می کشد و بنابراین برای ما چون هشداری در مورد تقدیری است که در پیش داریم، مگر اینکه تغییری در کارمان صورت دهیم. این فیلم ها، هر حالتی که در ما ایجاد کنند و هر تاثیری که به همراه داشته باشند، اهمیتشان صرفاً از آن رو نیست که سرگرممان می کنند، بلکه در عین حال از این روست که باعث می شوند درباره مسائلی که نقش مهمی در معنای زندگی دارند تامل کنیم. کتاب حاضر درباره فیلم هایی از این دست است.
این کتاب افزون بر این درباره اگزیستانسیالیسم است، جنبشی فلسفی که به توصیف وضع بشر(۱) در تجربه فرد همت می گمارد. در طول کتاب توجه من معطوف به آن فقره از درون مایه های اگزیستانسیالیستی خواهد بود که در کار توضیح موضوعاتی هستند که فیلم های فوق الذکر به آن ها می پردازند. فیلم های پر معنا و اگزیستانسیالیسم هدف واحدی را در سر دارند ــــ بیان حرفی مهم درباره وضع بشر ــــ ولی برای این منظور دو روش متفاوت را برمی گزینند. فلاسفه نظریه هایی را اظهار می دارند که درباره چیستی زندگی و چگونگی رویارویی ما با آن توضیح می دهد. اما فیلم هایی که در این کتاب بررسی می شوند با به تصویر کشیدن شخصیت ها و رخدادها نشانمان می دهند که مردم چگونه زندگی می کنند. این فیلم ها تصویری انضمامی از وضعیت هایی خاص به دست می دهند، و اگرچه ممکن است فیلم بینشی مشابهِ بینش یک مقاله فلسفی را به ما ببخشد، توصیف انضمامی فیلم خصلتی دارد که بازآفرینی آن در قالب مقالات انتزاعی آسان نیست. از این رو، می توان از فیلم ها برای ارزیابی صحت و سقم شرح فلسفی سود جست.
دقیق تر بگویم، از فیلم هایی که در این کتاب بررسی می شوند به منظور مطالعه موضوعاتی استفاده خواهم کرد که اگزیستانسیالیست هایی از جمله سارتر، هایدگر، بووار، تیلیش و نیچه به آن ها توجه کرده اند. در سال های اخیر، هم تعداد و هم کیفیت آثار آکادمیک در باب فیلم و فلسفه پیشرفت کرده و شکوفا شده است. با وجود این، بیشترِ این آثار به فیلم های پرطرفدار پرداخته اند و البته دلایل موجهی هم برای این امر وجود داشته است. در واقع فیلم های پرطرفداری همچون ماتریکس و مِمِنتو که به شایستگی مورد توجه فراوان قرار گرفته اند، محتوای فلسفی قابل توجهی دارند. این فیلم ها در عین حال بسیار تاثیرگذارند و می توانند انگیزه تفکر فلسفی را در کسانی به وجود بیاورند که اگر این فیلم ها را نمی دیدند گامی در این راه برنمی داشتند. اما به نظر من مطالعه و بررسی سنخ دیگری از سینماست که به کار آرای فیلسوفان اگزیستانسیالیست می آید: فیلم هایی که وضع بشر را به شکل واقع گرایانه به تصویر می کشند. از آنجایی که این فیلم ها چیزی راستین را درباره شیوه زندگی ما و تجارب انضمامی اشخاص معاصر به تصویر می کشند، نه تنها به عنوان مثال هایی بیانگر [از زندگی مان] بلکه در عین حال به عنوان ابزاری انتقادی به کارمان می آیند. چنین فیلم هایی می توانند یاری مان کنند تا بفهمیم آیا شرح فلسفی مسائلی نظیر اختیار(۲)، معنا و اصالت(۳)، وقتی با بینش حاصل از فیلم ها مقایسه شود، قرین حقیقت خواهد بود یا نه. فیلم های بسیاری وجود دارند که مثالی برای شرحی فلسفی ارائه می دهند یا شرحی فلسفی را تایید و تقویت می کنند. اما گاه فیلم ها به ما ثابت می کنند که زندگی پیچیده تر از تصور حاصل شده ما از خواندن توصیفی فلسفی درباره زندگی است، یا شاید فیلم ها نشانمان دهند که وقتی دیدگاه فلسفی در کنار وضعیت ها و آدمیان واقعی (یا دست کم وضعیت ها و آدمیانی که به شکل واقعی تصویر شده اند) قرار گیرد، کمتر معقول و موجه به نظر خواهد رسید. یکی از اهداف اصلی این کتاب این است که از فیلم به مثابه ابرازی برای فهم اگزیستانسیالیسم از منظر این هر دو رویکرد استفاده کند. فیلم ها، به مثابه تصویرسازی هایی(۴) برای درون مایه های گوناگونِ اگزیستانسیالیستی، یاری مان می کنند آرای مهم اگزیستانسیالیست ها را درک کنیم. اما به احتمال قوی بیشترِ این فیلم ها به منظور ارائه تصویری از ایده های فلسفی تولید نشده اند، بنابراین گه گاه تصویری که از زندگی عرضه می کنند با نتایج یا پیش فرض های فلاسفه مغایرت دارد، اما این ویژگی هم می تواند سودمند باشد، چون فیلمی که بکوشد چیزی مهم درباره زندگی را از نظرگاه خودش نشان دهد، روراست تر از فیلمی خواهد بود که سعی دارد نظریه یک فیلسوف را تایید یا تصویر کند. بدین ترتیب، فیلم ها به مثابه مثال هایی واقع گرایانه از شیوه زندگی آدمیان، در عین حال در نقد نظریه های اگزیستانسیالیستی نیز یاری مان می کنند.
اما باید پیش از آغازِ بحث درباب پاره ای از فیلم ها و درون مایه های فلسفی، برخی مسائل مربوط به استفاده از فیلم به مثابه ابزار فلسفه را تجزیه و تحلیل کنیم. برای نیل به این مقصود، کتاب حاضر به دو بخش تقسیم شده است. بخش اول به بررسی مسائل نظری مرتبط با این کتاب می پردازد: بیان روشن موضع اگزیستانسیالیست های مختلف، بررسی ارتباط میان فلسفه و فیلم، پاسخ به نقد احتمالی منتقدان فیلم مبنی بر اینکه فیلم برای شکل بخشیدن به توصیف فلسفی زندگی به اندازه کافی واقع گرایانه نیست. درنتیجه، هدف بخش اول به طور کلی فهم معانی ضمنی استفاده از فیلم به مثابه ابزاری برای مطالعه اگزیستانسیالیسم است، و نیز کاستن از تردیدهای موجود بر سر راه این تلاش. بخش دوم تحقیقی را به مرحله عمل درمی آورد که بخش اول سعی در حقانیت بخشیدن به آن دارد. هریک از فصول این بخش به یک درون مایه خاص اگزیستانسیالیستی و بحثی درباره فیلم هایی می پردازد که به طریقی به آن درون مایه عنایت دارند. در راستای هدف ارزیابی و نقدی که در بالا ذکر آن رفت، هریک از فصل ها می کوشد آنچه را برای فهم اگزیستانسیالیست ها حقیقت و اهمیت دارد تصدیق کند و در عین حال از درسی که از فیلم ها گرفته می شود برای تجدید نظر در این نگرش فلسفی سود جوید. گاهی این امر به حد نقد این موضع فلسفی [یعنی اگزیستانسیالیسم] رسیده است، و گاهی نیز موضع اولیه تشریح و تقویت شده است. در هر حال، هدف هر فصل این است که، در پایانِ بحث، درباره موضوع آن فصل داناتر از قبل شده باشیم.
به منظور توضیح هدف مسائل طرح شده در بخش اول ذکر چند نکته مقدماتی می تواند یاری مان کند. فصل ۱ چکیده مواضع اگزیستانسیالیست هایی است که در بخش دوم از آن ها استفاده می شود. این فصل به دو دلیل اهمیت دارد. نخست اینکه من امیدوارم این کتاب به درد کسانی بخورد که به فیلم و/یا فلسفه علاقمندند، اما خود پژوهشگر این حوزه ها نیستند. می دانیم که اگزیستانسیالیسم و فیلم مخاطبان بسیاری دارند، که به هیچ وجه به عالم آکادمی هم محدود نمی شوند. از این رو کوشیده ام درباره هریک از مفاهیم اصلی و موضوع های مهمْ توصیفی، اگرچه نسبتاً مختصر، اما روشن ارائه بدهم. بااین حال، فصل ۱ می تواند حتی برای آنانی که شناخت خوبی از اگزیستانسیالیسم دارند اهمیت دیگری داشته باشد، و این احتمالاً مهم ترین کارکرد این فصل هم هست. به رغم اینکه اگزیستانسیالیست ها درباب نکات بسیاری هم نظرند، تفاوت های بارزی در فلسفه هر کدام مشاهده می شود، و هریک از اندیشمندانی که در این کتاب از او نام برده ام، به غیر از مفهومی که در مباحث کتاب حاضر از آن صحبت شده است درباره مفاهیم پرشمار دیگری هم نوشته است. در کتاب حاضر، رویکرد من نسبت به اگزیستانسیالیسم رویکردی استوار بر درون مایه هاست و این بدان معناست که تنها آرای خاصی را از اندیشمندان خاصی دست چین خواهم کرد. مدعی آن نیستم که شرحی تمام و کمال از جنبش اگزیستانسیالیسم ارائه کرده ام یا درون مایه های اصلی حتی یکی از این فیلسوفان را شرح داده ام، بلکه پاره ای از موضوعاتی را از اندیشه اگزیستانسیالیست های منتخب برگزیده ام که به درد نیت کتاب حاضر بخورند. بااین حال، این موضوع ها درون مایه مشترکی دارند: ما آدم ها چگونه به زندگی مان معنا می بخشیم و این رسالت چه دشواری هایی می تواند داشته باشد. بنابراین، فصل ۱ به بیان روشن درون مایه هایی اختصاص دارد که اگزیستانسیالیسم را در چنین بافتی معرفی می کند. امیدوارم که پس از این فصل [و ارائه تعریفم از اگزیستانسیالیسم]، هر جا که به این جنبش اشاره کنم، ادعاهایی که مطرح می کنم روشن تر و متقاعدکننده تر باشند.
فصل ۲ بحث استفاده از فیلم به مثابه ابزاری برای فلسفه، و خصوصاً ابزاری در نقد فلسفه، را پیش می کشد. در این فصل استدلال می کنم که فیلم ها اَشکالی از فلسفه نیستند. در حالی که برخی از فیلسوفانِ فیلم مدعی اند که فیلم ها در یک معنا فلسفه می ورزند، من فکر می کنم بهتر است بگوییم این ما هستیم که درباره مشاهداتمان از فیلم ها فلسفه ورزی می کنیم. به علاوه، این واقعیت که فیلم ها به یک رویکرد سنتی فلسفی و یک زبان بخصوص محدود نمی شوند، بدین معناست که می توانند چیزی به فهم ما بیفزایند که شاید به ذهن فلاسفه نرسیده باشد. حتی وقتی فیلم سازان آگاهانه در حال عرضه مسائل اگزیستانسیالیستی نیستند (و این در مورد بیشتر فیلم سازانی که در این کتاب به آن ها اشاره می شود نیز صادق است)، غالباً به نکته مهمی درباره یک وضعیت خاص بشری اشاره می کنند که مشخصاً به توصیف های اگزیستانسیالیست ها ربط دارد. در واقع، من استدلال می کنم که اگزیستانسیالیسم برای ازدواج با فیلم شایسته تر از سایر فلسفه هاست، چرا که اگزیستانسیالیسم عمدتاً توصیفی از آن سنخ تجارب آدم ها است که در فیلم ها مشاهده می کنیم. فیلم ها رخدادهای انضمامی را به شکلی به تصویر می کشند که می توانیم با تجارب خودمان مقایسه شان کنیم، و بدین ترتیب به ما اجازه می دهند که بتوانیم به این بیندیشیم که چگونه توصیفی اگزیستانسیالیستی در مورد این کاربست «جهان واقعی» کاربرد خواهد داشت. درنتیجه، برای طرحی از این دست فیلم هایی لازم اند که واقع گرایی شان در حد و اندازه های بالایی باشد. از این رو، این فصل با استدلال درباب بحث واقع گرایی(۵) در نظریه فیلم آغاز می شود و بر دیدگاهی استوار است که امر واقعی را تصویری از تجربه می انگارد. مسلماً، تنها فیلم های خاصی، یعنی آن ها که وضعیت بشر را بی پرده به تصویر می کشند، به درد این طرح می خورند؛ درنتیجه، بحثی درباره اینکه چه نوع فیلم هایی به درد این طرح می خورند و چه نوع فیلم هایی برای آن کارایی ندارند، خالی از لطف نیست.
بحث درباب واقع گرایی در فصل ۳ نیز پی گرفته می شود و در اینجا به نقطه مرکزی طرح من مبدل شده است. در این فصل استدلال می کنم که بهره گیری از فیلم هایی مناسب، تصاویر واقع گرایانه ای از وضع بشر را در اختیار ما می گذارد، هرچند این فیلم ها روایت هایی نوعاً داستانی و خیالی هستند. منتقدان در نقد انگاره واقع گرایی در سینما بسیار قلم زده اند، و این نقدها بیشترِ وقت ها موجه و موثق بوده است. بر طبق یکی از استدلال هایی که مطرح است، واقع گراییِ فیلم بیشتر انعکاس دهنده انتظارات ما و تصور ازپیش آموخته ما از باورپذیری(۶) است، و نه توجه به اینکه جهان واقعاً به چه شکل است. قواعد متعارف سینمایی ما را در درک جهان یاری می کنند؛ و اگر این امر حقیقت داشته باشد، تصور فیلم به مثابه گزارشی روراست و صادقانه از وضع بشر چندان صحیح نخواهد بود. فصل ۳ به مطالعه این دست از ایرادهای واردشده به واقع گراییِ فیلم می پردازد و با نظریه هویت روایی(۷) به آن پاسخ می دهد. در این فصل، من با تاسی جستن به آرای پل ریکور(۸) و دیوید کار(۹) استدلال می کنم که بهترین شیوه برای فهم زندگی این است که زندگی مان را فرآورده روایت خودمان بدانیم: بدین ترتیب، زندگی مان را داستانی تلقی خواهیم کرد، داستانی درباره کارهایی که انجام داده ایم و برنامه های آتی مان و اینکه می خواهیم چه کسی باشیم؛ داستانی که به واسطه آن، همانند پیرنگ یک رمان، به انتخاب خودمان رخدادهای زندگی را در قالب یک کل منسجم برجسته و تفسیر می کنیم. اگر این دیدگاه درست باشد ــــ و به عقیده من دلایل خوبی برای درستی آن وجود دارد ــــ بنابراین، آفرینش یک زندگی بامعنا و تحمیل معنا بر جهان پیرامون ما فرآیندی نوآورانه است که چندان بی شباهت با آفرینش یک فیلم نیست. من مدعی ام فیلم ها واقع گرایانه هستند نه به خاطر اینکه جهان را آن گونه که واقعاً هست بازمی نمایند، بل از آن رو که جهان را همان طور بازمی نمایند که ما تجربه اش می کنیم: ما نیز در فرآیند انتخاب از میان روایت های گوناگون، میراث دار سنت های فرهنگی مان هستیم، و قرائتمان از رخدادها را از دل این سنت ها پیدا، یا خلق، می کنیم. در یک کلام، فیلم ها تصاویری واقع گرایانه از چگونگی رویارویی ما با زندگی از همان جهتی هستند که در کتاب حاضر مطمح نظر است: شیوه ما در معنا دادن به زندگی مان. به علاوه، من فکر نمی کنم که تایید و تصدیق هویت روایی، موضعی اگزیستانسیالیستی را زیر سوال ببرد. در این راستا، استدلال کرده ام که می توان درباره تمامی درون مایه های اساسی نگرش اگزیستانسیالیستی از منظر هویت روایی هم اندیشید. بی اینکه بخواهم از قدرتِ توصیفیِ اگزیستانسیالیسم [فلسفی] برای بیان حقیقتی درباره وضع بشر بکاهم، باید خاطرنشان کنم که اگزیستانسیالیسمِ روایی تمامی عناصر سوژه انتخاب گر را (که اکنون به لباس راوی درآمده است) در بر می گیرد، و در عین حال مولفه های اجتماعی هویت آدمیان را نیز مورد توجه قرار می دهد، و در بخش دوم می بینیم که دقیقاً همین مولفه اجتماعی است که در مطالعه فیلم مکرراً آشکار می شود.
اگر ملاحظات نظری فوق را در نظر داشته باشیم، وقت آن رسیده است که به سراغ تحلیلی برویم که در بخش اول شرح داده و توجیه شده است. هر یک از فصول بخش دوم کمابیش از دو جزء تشکیل شده است: مطالعه درون مایه ای خاص در اگزیستانسیالیسم بر اساس شرح فیلسوفی خاص از آن درون مایه، و انتخاب فیلم هایی (غالباً دو فیلم) که می توان به مثابه اظهارنظری پیرامون همان موضوع دست به قرائت آن ها زد. معیار انتخاب این درون مایه ها یکی این بوده است که درون مایه های مزبور از موضوعات محوری اگزیستانسیالیسم هستند و دیگر اینکه خود فیلم ها نشان از این موضوع ها دارند. فیلم هایی مانند زندگی شیرین، نور زمستانی و هارولد و ماد خیلی پیش از اینکه اندیشه نوشتن کتاب حاضر را در سر داشته باشم مرا تحت تاثیر قرار داده بودند. برای این کتاب آن فیلم هایی انتخاب شده اند که به نظرم می رسید چیزهای زیادی برای گفتن درباره مسائل اگزیستانسیالیستی دارند؛ بنابراین، انتخاب درون مایه ها عمدتاً منوط به چیزهایی بوده است که در فیلم ها با آن مواجه شده ام. بااین حال، نکته ای که کتاب حاضر می خواهد روشن کند نیز همین است: نشان دادن اینکه فیلم ها می توانند سهم منحصر به فردی در این مسائل داشته باشند و کاری بیش از به تصویر کشیدن دیدگاه های فلاسفه انجام می دهند.
فصل ۴، با بحث درباب ماهیت معنا، بخش دوم کتاب را آغاز می کند. این بحث استوار بر توصیف سارتر از معناست، معنایی که زاده انتخاب برنامه ای(۱۰) [توسط سوژه] و به نوبه خود مبتنی بر مفهوم اختیار تمام عیار سارتر است. مطالعه فیلم های آنتونیونی در این راستا دو چیز را روشن می کند. اول، نشان می دهد که تواناییِ انتخاب عمدتاً تحت تاثیر اوضاع اجتماعی قرار دارد، به طوری که ضرورت دارد وقتی از اختیار صحبت می کنیم، از درجه های [مختلف] اختیار صحبت کنیم. این بینش ثابت می کند که چرا داشتن درکی از اختیار که به محدودیت ها اقرار می کند ــــ مثلاً درک بووار(۱۱) از اختیار ــــ می تواند برتر از دیدگاه سارترِ متقدم باشد. دوم، سبک بصری فیلم های آنتونیونی، خاصه فیلم های اوایل دهه شصت، نشانمان می دهد که فیلم ها چگونه می توانند به شکل منحصر به فردی بینش و دریافتی را به ما بدهند و به گونه ای بر ما اثر گذارند که مقاله های فلسفی از پس آن برنمی آیند.
فصل ۵ به بررسی چالشی می پردازد که امروزه جهان مدرن برای یافتن معنا در عرصه دین مطرح می کند. این مهم به واسطه آرای پل تیلیش درباب دین داری(۱۲) و فیلم های اینگمار برگمان انجام می گیرد. تیلیش دین داری را رهیافتی نسبت به معنای زندگی می انگارد که به مفهوم بسیار گسترده تری از دین، نسبت به مفهوم متعارف آن در عقاید عرفی، راه می دهد. شخصیت های برگمان به نحوی درگیر تلاش برای یافتن دین و سرخوردگی شان از آن هستند که به نیکی این رهیافت را در خود جذب و متمثّل می سازند. در اینجا نیز می بینیم که نقش و تاثیر دیگران در یاری رساندن به ما برای یافتن و حفظ «بُعد ژرفای(۱۳)» دین تکمیل کننده آرای تیلیش است، و بدین ترتیب ثابت می شود که افراد، در جست و جویشان برای معنا، حتی در مسئله ای شخصی همچون دین داری در برابر تاثیر دیگران آسیب پذیرند.
فصل ۶ از فیلم های وودی آلن استفاده می کند تا به بررسی نقطه نظرهای اگزیستانسیالیسم (خاصه از سنخ غیردینی آن) درباب اصول اخلاقی بپردازد. این فصل بر آرای فیلسوف بخصوصی استوار نیست، اما از نظرات بسیاری از متفکران به همراه بحث درباره جنایت و مکافات داستایفسکی بهره می جوید. فیلم های جنایت و جُنحه و امتیاز نهایی ساخته وودی آلن ملهم از این رمان هستند که سرشار از اندیشه های اگزیستانسیالیستی است. در عین حال که آلن در این دو فیلم با تحدی داستایفسکی علیه اصول اخلاقی عرفی در جهان مدرن همدل است، نشانمان می دهد که بدون پایه و اساس ابژکتیو، معنابخشی به اصول اخلاقی چه مایه دشوار است. خصوصاً این واقعیت که ممکن است کسی جنایت وحشتناکی مرتکب شود و هم از محکومیت اجتماعی و هم از مجازات درونی و ذهنی آن بگریزد، ماهیت اصول اخلاقی را زیر سوال می برد. داستایفسکی، در راستای آرای بسیاری از فیلسوفان، تمایل دارد مسلم بگیرد که ما تقاص اعمال بدمان را، اگر نه با حکم محکومیت، با وجدانی معذب خواهیم داد، و فیلم های آلن در صدد بررسی آثار نادرست بودن این فرض برمی آیند. شاید فیلم های آلن هیچ گونه راه حلی ارائه ندهند، اما مسئله وضع بشر را به شکلی تلخ و ناگزیر و رک و راست پیش می کشند، و این خود به تنهایی پیشرفتی ارزشمند در فهم ما از موضوعاتی است که از واقعیت به دورند و غرق در خیال های خام اند.
در فصل ۷، با بررسی مفهوم اصالت، بحثی را درباب شیوه های مختلف رویارویی با این مسائل آغاز می کنیم. با استفاده از آرای هایدگر و سارتر، اصالت ترکیبی از صداقت (یعنی، پیشگیری از خودفریبی(۱۴)) و کنش (یعنی، واقعیت بخشی به ارزش هاتان از طریق کوشش تان) است. فیلم های زندگی شیرین و هشت و نیم فلینی نشان می دهند که در اینجا حق با سارتر است: در حالی که اقرار صادقانه به آزادی و مسئولیتتان برای پیش بردن یک زندگیِ اصیل حیاتی است، تحقق بخشی به آن نوع زندگی که آن را پرمعنا می دانید نیز ضروری است. این فیلم ها در عین حال نشانمان می دهند که داشتن رویکرد و تعهدِ صحیح مهم تر از رسیدن به اهداف در عمل است. آنچه معنا را به وجود می آورد نه پایان خوش، بلکه استقامت و پایداری اشخاص اصیل و متعهد است. این فیلم ها نیز بار دیگر بر نقش دیگران در حمایت از تلاش ما برای تحقق بخشیدن به یک زندگی پرمعنا تاکید می کنند.
فصل ۸ تحلیل فیلم ها را با کاوشی در مفهوم روح آزاد(۱۵) نیچه به پایان می برد، و مفهوم اصالت را که در فصل پیش مطرح شده بود تکمیل می کند؛ این فصل در عین حال راه حل های دیگری برای مسئله بی معنایی عرضه می کند. آزادی نیچه ای مستلزم پیشرفت و رشد منابع درونی ما و توانایی بیان قاطعانه و خلاقانه ارزش های خویشتن است، آن هم در حالی که خود را از آسایش و فراغت وضع موجود برکنار نگه می داریم. فیلم های انجمن شاعران مرده و هارولد و ماد تصویری آموزنده از شخصیت هایی به دست می دهند که نمونه هایی از چنین چشم اندازی از زندگی را نشانمان می دهند. به علاوه، هر دو فیلم اهمیت یک الگو یا استاد معنوی را در جست و جوی ما برای دست یابی به چیزی چون آزادی نیچه ای نشان می دهند، و بدین ترتیب بار دیگر نقش دیگران در فیلم ها طوری نمایان می شود که فلسفه نمی تواند این کار را انجام دهد.
در حالی که در فصل های مختلف درون مایه های گوناگونی به بحث گذاشته می شوند، این درون مایه ها با یکدیگر همپوشانی دارند و همه شان در خدمت درون مایه کلی جست و جوی معنا در جهان مدرن هستند. این درون مایه ها در کتاب به ترتیبی می آیند که حس پیشرفت را هم در مورد فیلم هایی که سهمی در مفاهیم اگزیستانسیالیسم دارند به وجود بیاورند و هم در مورد پیشروی طرح مسئله به سوی یک راه حل در جست و جوی معنا. فصول آغازین بر استفاده از تصویرپردازی(۱۶) در انتقال اندیشه ها تاکید دارند، در حالی که فصول پایانی بیشتر بر روایت تاکید می کنند (اگرچه این هر دو مولفه وظیفه شان را پهلوی هم انجام می دهند). فصول بخش دوم از حیث درون مایه های اگزیستانسیالیستی در درون مایه واحدی مشترک اند: برای بیشتر ما آدمیان، آفرینش و حفظ معنا طی طریقی اجتماعی و از این رو شکننده و حساس است. آرایش فصل ها با هدف مشهودساختن این درون مایه صورت گرفته است و حس پیشروی را القا می کند: نخست درون مایه هایی عرضه می شوند که به سرشت مسئله ساز جهان اجتماعی در مسیرِ یافتنِ معنا اقرار می کنند و با مطالعه خویشتنِ (self) خودآیین که در ارتباط با دیگران شکل می گیرد به پایان می رسند. درنتیجه، فیلم های آنتونیونی با تاکید بر محدودیت های اجتماعی ـــ اقتصادی در راه اختیار، یکی از مقاصد کتاب حاضر را شکل می دهند، و هارولد و ماد با به تصویر کشیدن پیروزی روح آزاد مقصود دیگر کتاب را به جا می آورد.
در حالی که یکی از اهداف اصلی کتاب حاضر نقد و بررسی و فهم اگزیستانسیالیسم است، از صمیم قلب امیدوارم که خوانندگان ارزش فیلم هایی را که در کتاب به بحث درباره شان پرداخته ام بدانند. قویاً توصیه می کنم که خوانندگان پیش از خواندن هر فصل فیلم ها را تماشا کنند، هرچند محتوای فیلم ها را با آن میزان تفصیل شرح داده ام که کسانی که فیلم ها را ندیده باشند هم متوجه بحث خواهند شد. با این همه خواندن شرح فیلم ها نمی تواند به تمامی جای تماشای آن ها را بگیرد، خاصه در جایی که عناصر بصری در انتقال معنای فیلم نقش پررنگی دارند. برای این منظور، فهرستی از فیلم های مورد بحث در بخش دوم را در پایین آورده ام. در زمان نوشتن این کتاب، همه فیلم های مورد بحث در بازار موجودند و همچنین می توانید آن ها را از آن دسته فروشگاه های اجاره ای هم تهیه کنید که آرشیو خوبی از فیلم های کلاسیک و بخش فیلم های خارجی دارند. ضمناً می توانید این فیلم ها را از طریق منابع اینترنتی هم خرید یا کرایه کنید. در واقع، اگر حتی چند سال زودتر می خواستم نوشتن این طرح را آغاز کنم، کارم دشوارتر از امروز می بود. امروز امکانات سفارش پستی فیلم ها موجب شده است تمامی مجموعه DVD های موجود در بازار قابل دسترس باشد، و در ضمن، کیفیت DVD ها و صفحه نمایش های با کیفیت بالا این امکان را به بینندگان می دهد که تجربه ای نزدیک به تجربه سالن نمایش فیلم را در خانه داشته باشند.
فیلم هایی که در این کتاب مورد بحث قرار گرفته اند سرشار از معانی و دستاوردهای هنری هستند. می توان هر صحنه ای را به تنهایی برای چیزی که ارائه می دهد درک و تحسین کرد. از آنجایی که تمرکز این کتاب بر اندیشه های فلسفیِ موجود در فیلم هاست، تماشای فیلم ها همزمان با خواندن مروری که در فصل ۱ پیرامون اگزیستانسیالیسم صورت می گیرد خالی از لطف نخواهد بود. در واقع، پیش بینی درون مایه های فلسفی چارچوبی را در اختیار ما می گذارد که می توانیم در محدوده آن دست به تفسیر یک فیلم بزنیم، خواه این فیلم یک فیلم هنری باشد، خواه فیلمی عامه پسند. فلسفه های اگزیستانسیالیستی و فیلم های مرتبط با آن ها که در این کتاب مورد بحث قرار گرفته اند، ارتباطی پویا را شکل می دهند؛ به عبارتی، هریک فرصتی به دست می دهند برای فهمیدن و قدر دانستن آن دیگری.
فیلم ها و کارگردان هایی که در بخش دوم کتاب بررسی شده اند بدین قرارند:

فصل ۴: آنتونیونی: ماجرا و کسوف
فصل ۵: برگمان: همچون در یک آینه و نور زمستانی
فصل ۶: آلن: جنایت و جُنحه و امتیاز نهایی
فصل ۷: فلینی: زندگی شیرین و هشت و نیم
فصل ۸: ویر: انجمن شاعران مرده، اشبی: هارولد و ماد

سپاس گزاری مترجم

دوست خوبم حامد ابراهیمی در طول ده سال گذشته همواره بدون چشم داشت و با نیّت کمک به من برای اینکه در تهیه و تماشای فیلم های مورد علاقه ام کمتر وقت صرف کنم بایگانی شخصی فیلم هایش را در اختیارم گذاشته است. چه بسا یکی از انگیزه هایم برای ترجمه این کتاب پاسخ به محبت های او بود.
و متشکرم از دوستانم در نشر بیدگل: عماد شاطریان که شور و شوقش برای چاپ هرچه بهتر و پرمایه تر کتاب ها مثال زدنی است؛ سیاوش تصاعدیان که مهارت و ذوق هنری اش در تمام کارهایش آشکار است؛ و آلا شویز که پشتکار و مسئولیت پذیری و دقت همه را یک جا دارد.
در ضمن، مایه خوشحالی ام است که از آقای مهدی نصراله زاده قدردانی کنم؛ ترجمه این کتاب به پیشنهاد ایشان صورت گرفت و در پایان کار خود ایشان ترجمه را با متن اصلی تطبیق دادند، معادل هایی پیشنهاد کردند و در بعضی موارد عبارت هایی را ویرایش و تصحیح نمودند؛ دقت نظر و صبوری این دوست بزرگوار را ارج می نهم.
دست آخر، از آنجا که خودم نگاه نهایی را به متن کرده ام، مسئولیت کاستی های احتمالی آن بر عهده من است.

ن. م.

نظرات کاربران درباره کتاب سینمای اگزیستانسیالیستی

به نظرم بسیار کتاب خوبی بود واقعا ارزش خوندن داشت با متنی روان و ساده توان خوبی در بیان مفاهیم فلسفی و سپس بررسی و نقد ان در فیلمهای پرداخت شده داشت
در 1 سال پیش توسط سحر نصیری
نقد و بررسی های مفید به همراه یک ترجمه ی عالی
در 2 ماه پیش توسط miss