فیدیبو نماینده قانونی نشر نی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی

کتاب فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی

نسخه الکترونیک کتاب فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی

کتاب «فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی» نوشته دیوید مورگان است. مبحث فوکوس گروه در علوم اجتماعی مبحث جدیدی نیست، مثلا توضیح بوگاردوس از مصاحبه‌های گروهی را می‌توان در لابه‌لای اولین آثار منتشر شده دید. مصاحبه‌های گروهی همچنین در زمان جنگ جهانی دوم نقش قابل توجهی در برنامه‌های پژوهشی کاربردی جامعه‌شناسی ایفا کرده است، از جمله می‌توان به تلاش‌هایی اشاره کرد که اقناع تبلیغاتی را مورد بررسی قرار می‌داد و نیز میزان تأثیر آموزش‌های داده شده به گروه‌ها را بررسی می‌کرد. فوکوس گروه شکلی از پژوهش کیفی یا همان مصاحبه گروهی است. اما نه به شکل مواجهه پرسش‌های یک پرسشگر و پاسخ‌های شرکت‌کنندگان در پژوهش، بلکه با تأکید بر تعامل درون گروه است،‌ بر اساس عناوینی که پژوهشگر مشخص می‌کند و معمولاً پژوهشگر نقش میانجی را بر عهده می‌گیرد. شاخص فوکوس گروه‌ها استفاده صریح از تعامل گروه برای تولید داده و به‌دست‌آوردن نگرشی است که بدون تعامل در یک گروه در کمتر جایی قابل دسترس است. تا یک دهه گذشته، فوکوس گروه عملاً‌ برای دانشمندان علوم اجتماعی ناشناخته بود. هم‌اکنون استفاده از این روش در جایگاه‌های علمی و نیز خارج از آن بسیار وسیع است و روز‌به‌روز بیشتر می‌شود. دیوید مورگان، در این کتاب بازبینی دقیقی انجام شده و تمام مباحث به‌روز شده فوکوس گروه را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. او بسیاری از موارد استفاده این روش را در اقدامات مهم پژوهشی به دقت مورد توجه قرار داده و درباره برنامه‌ریزی مؤثر و طراحی پژوهش برای فوکوس گروه بحث می‌کند. سرانجام، اطلاعات عملی و خلاق بسیاری در اختیار قرار می‌دهد مبنی بر اینکه چگونه فوکوس گروه را هدایت و تجزیه و تحلیل کنیم و از امکانات دیگری بهره ببریم. هدف نهایی کتاب حاضر این است تا امکانی را برای خواننده هدفمند فراهم کند که بتواند تحقیق فوکوس گروه را به شکلی مؤثر هدایت کند.

ادامه...
  • ناشر نشر نی
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 1.01 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۵۱ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

مقدمه مترجم

چند سال پیش زمانی که اولین بار شروع به خواندن کتاب کردم اطلاع زیادی در باره فوکوس گروه و کاربرد آن در پژوهش های علوم اجتماعی نداشتم. می دانستم که از این روش در پژوهش های بازاریابی به وفور استفاده می شود و نیز در گردهمایی های روانشناسی. با خواندن کتاب به عمق نیاز به چنین منبعی برای پژوهشگران پی بردم. منبعی بسیار ارزشمند و کاربردی که حجم کم و امکان بهره برداری سریع از آن می تواند وجه متمایز آن از دیگر منابع مشابه باشد. فصل ها به ترتیبی عنوان بندی شده که آن را مناسب بهره برداری در سطح آموزشی می کند و در عین حال شیوه بیان آن به گونه ای است که امکان استفاده از آن را برای سطوح وسیع تر مخاطب امکانپذیر می کند.
لازم می دانم در اینجا از دکتر محسن گودرزی به خاطر معرفی کتاب، و راهنمایی های بی دریغش بسیار تشکر کنم. همین طور از نشر نی به خاطر فراهم کردن امکان چاپ کتاب سپاسگزارم.
امیدوارم که ترجمه این کتاب قدمی در جهت ترویج هر چه بیشتر فرهنگ پژوهش در کشور و راهنمایی باشد برای جامعه پژوهشی کشور جهت استفاده از فوکوس گروه در پژوهش های اجتماعی.

مقدمه گروهی از ویراستاران

تا یک دهه گذشته، فوکوس گروه عملاً برای دانشمندان علوم اجتماعی ناشناخته بود. هم اکنون، استفاده از این روش در جایگاه های علمی و نیز خارج از آن بسیار وسیع است و روز به روز بیش تر می شود. دیوید مورگان، در این چاپ به دقت بازبینی و به روز شده ی فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی، راهنمای بسیار خوبی برای فوکوس گروه در اختیار قرار می دهد. او بسیاری از موارد استفاده ی این روش را در اقدامات مهم پژوهشی به دقت مورد توجه قرار می دهد و درباره برنامه ریزی موثر و طراحی پژوهش برای فوکوس گروه بحث می کند. سرانجام، اطلاعات عملی و خلاق بسیاری در اختیار قرار می دهد مبنی بر این که چگونه فوکوس گروه را هدایت و تجزیه وتحلیل کنیم و امکانات دیگر را مورد توجه قرار می دهد.
این کتاب بازبینی شده که یکی از پرفروش ترین عناوین در مجموعه ی روش های پژوهش کیفی است، از ارزش بسیاری برای پژوهشگران کیفی، هم در میان دانشگاهیان و هم دیگر جایگاه ها، برخوردار است.

جان ون مان(۱)
پیتر ک. مانینگ(۲)
مارک ل. میلر(۳)

پیش گفتار

از ده سال گذشته تاکنون که برای اولین بار شروع به کار بر روی اولین ویرایش این کتاب کردم تغییرات زیادی صورت گرفته است. رضایت بخش ترین قسمت این تغییرات این واقعیت است که در حال حاضر فوکوس گروه به مثابه یک روش تحقیق در علوم اجتماعی در سطحی وسیع مورد استفاده قرار می گیرد. و در واقع، این رشد رو به افزون فوکوس گروه در علوم اجتماعی می تواند بهترین دلیل من برای چاپ این مجلد جدید باشد. ده سال پیش، تقریباً تمامی نوشته ها درباره فوکوس گروه از پژوهش بازاریابی نشئت گرفت. امروزه ادبیات قابل توجه ای درباره ی فوکوس گروه در مردم شناسی، مطالعات مربوط به ارتباطات، آموزش، ارزیابی، پرستاری، علوم سیاسی، روان شناسی، بهداشت عمومی، جامعه شناسی و رشته های دیگر وجود دارد. البته باید گفت که بیش تر از نیمی از منابع ذکرشده در این کتاب بعد از انتشار چاپ اول آن منتشر شده اند.
طی این ده سال من هم کارهای زیادی کرده ام. در این مدت بیش از ده پروژه ی پژوهشی را که شامل بیش از صد فوکوس گروه بوده است، هدایت کرده ام، همچنین شمار زیادی نشست و کارگاه آموزشی برگزار کرده ام. با نگاه به چند سال گذشته می بینم که چه قدر به دوستانی که در بدو کار با من بودند مدیونم: پاملا جی. اسمیت(۴)، که اولین بار توجه من را به فوکوس گروه معطوف کرد، و مارگارت اسپنیش(۵) که در کنار من کار کرد و نیز در نگارش کتاب به من کمک کرد. البته باید اقرار کنم بدون آموزش هایی که از بیل گامسون(۶) طی تحصیلاتم در دانشگاه در رابطه با کار با گروه ها گرفتم، و نیز آموزش هایی که از دیوید استریت(۷) مرحوم در زمینه ی روش های کیفی در پژوهش دریافت کردم، هرگز موفق به استفاده از آن امکانات نمی شدم.
گروه هایی باید با هم کار کنند تا پروژه ی فوکوس گروه ها با موفقیت به انجام رسد. تاکنون گروه های بسیار زیادی بر روی این روش کار کرده اند تا فوکوس گروه ها هر چه بیش تر شناخته شود. جای بسی خوشبختی است که من نیز در به انجام رساندن این وظایف سهیم بوده ام. یکی از جنبه های بسیار لذت بخش کار من بر روی فوکوس گروه کاری بود که با تشریک مساعی ریچارد کروگر(۸) به انجام رساندیم. اگر چه آن زمان که انتشارات سیج در سال ۱۹۸۸ دو تا از کتاب های ما را درباره فوکوس گروه ها به چاپ رساند، من و دیک هرگز همدیگر را ندیده بودیم، از آن زمان فرصت بسیار زیادی به دست آوردیم که با هم حرف بزنیم و کار کنیم که ادامه ی آن ارتباط شرایط روشنگری بسیاری را برای من فراهم کرد. طی این سال ها، همچنین از تبادل اطلاعات مکرر با همکارانم روبین جارت(۹)، جان کنودل(۱۰) و کرت اُ برین(۱۱)، بهره برده ام و نیز بحث و تبادل نظر با بسیاری دیگر از دانشمندان علوم اجتماعی این امکان را برای من فراهم کرد تا علایق خود را درباره ی فوکوس گروه ها دنبال کنم. از جمله ی این افراد می توان از دوان آلوین(۱۲)، جین اندرسون(۱۳)، جنت منسینی بیلسون(۱۴)، لیندا بویس(۱۵)، ادگار باتلر(۱۶)، مارتا آن کری(۱۷)، بن کربتری(۱۸)، تد فولر(۱۹)، بیل گامسون(۲۰)، باب هانمن(۲۱)، جان کندی(۲۲)، ویل میلر(۲۳)، جن مورس(۲۴)، الیوت اسمیت(۲۵)، ریچارد زلر(۲۶)، و ماریه دانکن(۲۷) نام برد. این فرصت را داشتم که با تعدادی از دانشجویان مستعد کار کنم که به طور اخص پولا کاردر، کاری دونکن، استیو مارچ، و آلیس اسکنر با پروژه های متعدد طی سال ها یاری ام کردند. به علاوه، مانند بسیاری دیگر از نویسندگان سیج، دین خاصی دارم نسبت به میچ آلن برای خردمندی ها و نیز کمک هایی که به من کرد. و بالاخره، می خواهم از همسرم، سوان ولاداور مورگان، نه فقط برای ویرایش بی وقفه ی حرفه ای کار، بلکه به خاطر حمایت های همه جانبه او از کارهایم تشکر کنم.

فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی
دیوید ال. مورگان
دانشگاه ایالتی پورتلند

۱. مقدمه

در سالن همایش کلیسا، گروهی از بیوه زنان تجربه های خود را با یکدیگر مقایسه می کنند. یکی از زنان از این که مردم از او می خواهند که بعد از شش ماه به عزاداریش پایان دهد، شاکی است. به نظر او زمان بیش تری لازم است که بتواند به شرایط جدید عادت کند. زن دیگر حاضر در گروه زمزمه کنان حرف های او را تایید می کند و اضافه می کند که تازه سال بعد تحمل این مشکل از سال اول سخت تر است(Morgan, ۱۹۸۹).
در اتاق نشیمن، گروهی از مردم درباره مسائل مطرح سیاسی مانند اقدام مثبت، انرژی هسته ای، و جنگ اعراب با اسرائیل بحث می کنند. یکی از عناصر تکان دهنده که می توان در خلال گفت وگوی آن ها مشاهده کرد میزان ارتباط شخصی است که آن ها در گفت وگوی خود به آن رجوع می کنند، این مسئله حتی در پاسخ هایی مشاهده می شود که قرار است عکس العمل افراد نسبت به این که چگونه رسانه های عمومی این موضوعات را به تصویر می کشند، مورد ارزیابی قرار گیرد (Gamson, ۱۹۹۲).
در دهکده ای دورافتاده در تایلند، دو گروه، یکی متشکل از مردان جوان و دیگری گروهی از زنان جوان، درباره ی تعداد فرزندانی که می خواستند داشته باشند و این که چه قدر نگاه به این موضوع با زمان والدین آن ها تفاوت کرده است، با یکدیگر بحث می کردند. در همان دهکده در جایی دیگر، گروهی از نسل های مسن تر احساس خود را در این باره بیان می کردند و این که چه قدر شرایط برای فرزندان شان تغییر کرده است. پژوهشگر بعداً نوار ضبط شده این بحث و گفت وگوها را مورد تجزیه وتحلیل قرار می دهد تا طرز فکر و تجربه های زنان و مردان در گروه های مسن را با نسل جوان مقایسه کند Knodel, Havanon & Pramu alratana, ۱۹۸۴)).
در شیکاگو، گروهی از مادران افریقایی امریکایی، درباره ی این که در رفاه بودن چه احساسی می تواند داشته باشد، با یکدیگر حرف می زنند. همه اتفاق نظر دارند که زندگی سخت است، اما می خواهیم بشنویم که علی رغم وجود مشکلات غیر قابل انکار، چگونه بر مشکلات غلبه می کنند. با این وجود، همان طور که بحث پیش می رود، گفت و گو ها خیلی بیشتر در این جهت حرکت می کند که چه قدر زندگی سخت است، و کم تر درباره ی توانایی خود برای رویارویی با شرایط دشوار صحبت می کنند(Jarrett, ۱۹۹۳).
هر یک از این مثال ها بخشی از یک پژوهش را با استفاده از فوکوس گروه شرح می دهد. فوکوس گروه ها به مثابه شکلی از پژوهش کیفی، اساساً مصاحبه ی گروهی اند، اگر چه نه به شکل مواجهه پرسش های یک پرسشگر و پاسخ های شرکت کنندگان در پژوهش. در عوض، تاکید بر تعامل درون گروه است، براساس عناوینی که پژوهشگر مشخص می کند، و پژوهشگر به طور معمول نقش میانجی را برعهده می گیرد. شاخص فوکوس گروه ها استفاده صریح از تعامل گروه برای تولید داده و به دست آوردن نگرشی است که بدون تعامل در یک گروه در کمتر جایی قابل دسترس است.
تا یک دهه پیش فوکوس گروه برای دانشمندان علوم اجتماعی تقریباً ناشناخته بود. در حال حاضر، بررسی اجمالی داده های اینترنتی Morgan, ۱۹۹۶)) نشان می دهد که پژوهش هایی که در آن ها از فوکوس گروه استفاده می شود و در نشریات علمی می توان آن ها را دید، به بیش از صد عنوان در سال می رسد. استفاده از این روش در پژوهش های کاربردی، در خارج از محیط های دانشگاهی از این هم وسیع تر است. بخشی از این رشد سریع وامدار توانایی علوم اجتماعی در بهره گیری از مجموعه های تثبیت شده ی روش های تحقیق بازاریابی است که در آن ها از فوکوس گروه برای جمع آوری داده های کیفی به طور وسیع استفاده شده است (برای مثال Goldman & McDonald, ۱۹۸۷; Greenbaum, ۱۹۹۳; Hays & Tatham, ۱۹۸۹). عامل اصلی دیگری که باعث رشد فوکوس گروه شده است توانایی علوم اجتماعی در منطبق کردن این روش با هدف های خود بوده است (برای مثال Krueger, ۱۹۹۴; Morgan, ۱۹۹۳a; Stewart & Shamdasani, ۱۹۹۰; Vaughn, Schumm & Sinagub, ۱۹۹۶). به این ترتیب، سرگذشت شکل گیری فوکوس گروه ها در علوم اجتماعی نشان دهنده ی بهره گیری ماهرانه و نوع آوری موشکافانه بوده است.

استفاده از فوکوس گروه

با جست وجو در اینترنت که پیش از این به آن اشاره شد، به سه روش اصلی استفاده از فوکوس گروه در پژوهش های علوم اجتماعی دسترسی پیدا می کنیم. در حالت نخست، از آن به مثابه روش مستقل(۲۸) و یا خود محور در مطالعات استفاده می شود که در این مطالعات، فوکوس گروه منبع اصلی داده ها محسوب می شود. دوم این که از آن ها به مثابه منابع تکمیلی(۲۹) داده ها در مطالعاتی استفاده می شود که بر دیگر روش های ابتدایی مانند پیمایش متکی اند. سوم، از آن ها در روش مطالعات چندروشی(۳۰) استفاده می شود که در آن دو و یا چند روش جمع آوری داده به کار گرفته می شود؛ که در این حالت هیچ یک از روش ها به عنوان روش پایه استفاده از دیگر روش ها را الزامی نمی کند.
در روش مستقل، فوکوس گروه به مثابه روش اولیه ی جمع آوری داده های کیفی عمل می کند، درست همان طور که مشاهده شرکت کنندگان و یا مصاحبه ی فردی می تواند به مثابه روش اولیه ی جمع آوری اطلاعات عمل کنند. لازمه ی کاربرد فوکوس گروه به این طریق، هماهنگ کردن دقیق اهداف تحقیق با داده هایی است که فوکوس گروه می تواند برای رسیدن به آن اهداف فراهم کند. بر این اساس، استفاده از فوکوس گروه به مثابه روش مستقل اغلب منتهی به نوعی تاکید بر طراحی پژوهش می شود.
وقتی فوکوس گروه را به منزله ی روش تکمیلی به کار می بریم، از مباحث مطرح شده در گروه اغلب به مثابه منبعی از داده های ابتدایی در مطالعه ای استفاده می شود که در وحله ی اول مطالعه ای کمی است. برای مثال، از آن ها می توان برای بیرون کشیدن پرسشنامه های پیمایش و یا توسعه ی محتوای برنامه های کاربردی و مداخله ها(۳۱) استفاده کرد. از فوکوس گروه همچنین می توان بعد از به دست آوردن داده ها استفاده کرد ـ به مثابه روشی برای تایید داده های به دست آمده. برای مثال، می توان از آن ها برای دنبال کردن پیمایش هایی استفاده کرد که در درک آن ها ابهام وجود دارد یا برای ارزیابی نتیجه ی به دست آمده از یک برنامه و یا مداخله از آن سود جست. در این روش به کارگیری تکمیلی فوکوس گروه، گروه ها را باید طوری گردآوری و هدایت کنیم که ارزش داده های به دست آمده از روش های ابتدایی به کار گرفته شده را به حداکثر برسانند.
در روش های چند گانه، داده هایی که با استفاده از فوکوس گروه جمع آوری می شود، به طور معمول به داده هایی اضافه می شوند که از طریق دیگر روش های کیفی، مانند مشاهده ی شرکت کننده ها و مصاحبه ی انفرادی جمع آوری شده اند. این مدل در این جا بی هیچ شبهه ای همان روش مردم نگاری(۳۲) است که به طور مرسوم مشاهده و مصاحبه را در هم می آمیزد. درهم آمیختن فوکوس گروه با این ترکیب، به سادگی به این معنی است که از گروه به همان شکلی استفاده می کنیم که در مصاحبه های انفرادی استفاده می کردیم (برای مثال Willis, ۱۹۷۷). در این روش که استفاده از آمیزه ای از روش های کیفی است، هدف این است که از هر روشی استفاده شود تا پژوهشگر به رهیافتی منحصربه فرد از پدیده ی تحت مطالعه دست یابد. جایگاه مناسب فوکوس گروه در این ترکیب روش ها، بستگی به این دارد که پژوهشگر به چه نوع داده هایی نیاز داشته باشد، امکانات و محدودیت های جایگاه میدانی چه باشد، و غیره.
به این ترتیب، می توان از فوکوس گروه ها برای دستیابی به مقاصد متفاوتی بهره گرفت. اگر از آن ها به منزله ی روش مستقل استفاده شود، می توانند پایه ای کامل برای یک مطالعه باشند. اگر همراه با دیگر روش ها مورد استفاده قرار گیرند، می توانند روش اصلی دیگر را تکمیل کنند و یا در ترکیب با دیگر روش های کیفی، با آن ها همراهی کنند. این میزان استفاده ی انعطاف پذیر از فوکوس گروه در علوم اجتماعی، در تقابل کامل با به کارگیری آن در بازاریابی قرار می گیرد که در آن فوکوس گروه به طور تاریخی به مثابه مرحله ی اولیه ای عمل می کند که پژوهش کمی به دنبال آن می آیند (McQuarrie, ۱۹۹۶). پژوهشگران این زمینه، با استفاده از سنت قوی پژوهش کیفی در علوم اجتماعی، به شکل قابل توجه ای رهیافت وسیع تری را برای استفاده از فوکوس گروه به کار گرفته اند. روش هایی را که ما در این جا معرفی کردیم به طور یقین تنها روش های به کارگیری فوکوس گروه نیست، و بدون شک استفاده های خلاقانه بسیار زیاد دیگری می توان از فوکوس گروه ها کرد که کشف آن ها نیاز به زمان دارد.

نگاهی به تاریخ ظهور فوکوس گروه

مبحث فوکوس گروه در حقیقت مبحث جدیدی نیست. در حوزه ی علوم اجتماعی، توضیح بوگاردوس (Bogardus, ۱۹۲۶) از مصاحبه های گروهی را می توان در لابه لای اولین آثار منتشرشده دید. مصاحبه های گروهی همچنین در زمان جنگ جهانی دوم نقش قابل توجهی در برنامه های پژوهشی کاربردی جامعه شناسی ایفا کرده است، از جمله می توان به تلاش هایی اشاره کرد که اقناع تبلیغاتی را مورد بررسی قرار می داد، و نیز میزان تاثیر آموزش های داده شده به گروه ها را بررسی می کرد (Merton and Kendall, ۱۹۴۶)، و نیز بر روی عواملی مطالعه می کردند که بر خلاقیت کار گروهی تاثیر می گذاشتند (Thompson & Demerath, ۱۹۵۲). این تلاش های زمان جنگ بود که اولین مباحث انحصاری مصاحبه های گروهی را مطرح کرد: از یک کتاب راهنمای کپی شده گرفته تا کتابی که اخیراً دوباره چاپ شده است (Merton, Fiske & Kendall, ۱۹۹۰). تقریباً در همان زمان، پل لازارسفلد و دیگران فوکوس گروه را وارد پژوهش های بازاریابی کردند. در واقع لازارسفلد ـ یکی از همکاران مرتون در دانشگاه کلمبیا ـ بود که از طریق برنامه ی پژوهشی اش درباره ی پاسخ مخاطب به پخش برنامه های رادیویی، برای اولین بار مرتون را با مصاحبه های گروهی آشنا کرد (Merton et al., ۱۹۹۰; Rogers, ۱۹۹۴)، اگر چه همکاران جامعه شناس او بر خدمات لازارسفلد بر پژوهش های کمی تاکید می کنند، بازاریاب ها همواره ارزشی برابر به کارهای کیفی او داده اند ـ توازنی که برای خود لازارسفلد بسیار مهم بود (ر.ک.: Lazarsfeld, ۱۹۷۲)، درست مانند درگیری دوجانبه اش در محافل آکادمیک و بازاریابی.
با این سابقه ی خوش، چرا فوکوس گروه عملاً طی سه دهه بعد از صحنه علوم اجتماعی ناپدید شد؟ یک دلیل احتمالی این می تواند باشد که مرتون و همکارانش (Merton et al., ۱۹۹۰) به شکل ظریفی استفاده از «مصاحبه های گروهی» را محدود کرده بودند به تخمین اطلاعات مربوط به محرک پاسخ، مانند فیلم، پخش رادیویی، و دست نوشته ها. افزون بر این، نه مرتون و نه هیچ یک دیگر از همکارانش تعداد زیادی پژوهش را که در آن ها از مصاحبه های گروهی استفاده کرده باشند، منتشر نکردند. برای مثال، در پژوهش دانشجویان پزشکی (Merton, Reader & Kendall, ۱۹۵۷) با استفاده از داده های پیمایش و نیز مطالبی که به طور شفاهی دانشجویان در خاطرات خود بیان کرده بودند، از جدول بندی تفصیلی استفاده کردند، اما نویسندگان به طور بسیار گذرا به این شکل به این مسئله اشاره کردند که آن ها هم از مصاحبه های گروهی استفاده کرده اند. در همان زمان، کار با گروه ها با تصمیم گیری گروه کوچک در روان شناسی اجتماعی ارتباطی نزدیک پیدا کرد، که در آن توسعه بیش تر روش های کیفی بر مشاهده ی شرکت کنندگان و مصاحبه ی فردی متمرکز شد(Becker & Greer ۱۹۵۷). پس، به این ترتیب، می توان گفت که یکی از دلایل اصلی این که فوکوس گروه زودتر مورد استقبال قرار نگرفت، می تواند بی توجهی باشد، چه بی توجهی از جانب طرفداران اولیه ی این شیوه، که به طرف فعالیت های دیگر سوق داده شدند و چه استفاده کنندگان بالقوه ی آن ها که بر دیگر روش ها تمرکز کردند.
با تمام این اوصاف، مصاحبه های گروهی، حتی به طور اتفاقی، در سطوح مختلف بر پژوهش های کیفی تاثیر بسیار زیادی داشته اند. می توان برای مثال از مصاحبه های اروین (Irwin, ۱۹۷۰) با گروهی از زندانیان در جنایتکار(۳۳)، مصاحبه های گروهی هوشچایلد (Hochschild, ۱۹۸۳) با میهمانداران زن در قلب مهارشده(۳۴)، و یا مشاهدات گوبریوم (Gubrium, ۱۹۸۷) از گروه تحت حمایت در پیری و آلزایمر(۳۵) نام برد. در بیش تر این موارد، در وهله ی نخست از مصاحبه های گروهی به دلیل راحتی و در اختیار بودن امکانات استفاده شده است ـ یا به این دلیل که گروه ها این امکان را برای پژوهشگر فراهم می کردند که در آن واحد به افراد بیش تری دسترسی داشته باشد، و یا این که گروه ها جاهایی بودند که بیش تر احتمال داشت شرکت کنندگان در آن جا باشند. شاید همین تاکید بر راحتی و در اختیار بودن خود به تنهایی دلیلی باشد برای این که تا به امروز مصاحبه ی گروهی، به مثابه یک روش تحقیق در علوم اجتماعی، به طور نظام مند رشد نکند.
در اوایل دهه ی ۱۹۸۰، جمعیت شناسان کاربردی (مانند Folch-Lyon, de la Macorra & Schearer) شروع کردند به استفاده از فوکوس گروه ها به مثابه روشی برای به دست آوردن اطلاعات، دستیابی به نگرش ها و عادات و رسومی که بر جلوگیری از بارداری تاثیر می گذاشت. تقریباً در همان زمان، پژوهشگران بخش ارتباطات در بریتانیا استفاده از فوکوس گروه را برای آزمودن این که گروه مخاطب چگونه پیام رسانه ها را تفسیر می کنند، آغاز کردند (Lunt & Livingstone, ۱۹۹۶). با پیدایش سندروم فراگیر نارسایی سیستم ایمنی، پژوهشگران (مانند Joseph et al., ۱۹۸۴) در اولین مرحله از کار خود از فوکوس گروه استفاده کردند تا علم ناقص خود از جامعه ی مردان هم جنس گرا را کامل کنند. در آنِ واحد، دیگر آموزش دهندگان مسائل بهداشتی (مانند Basch, ۱۹۸۷) می خواستند با استفاده از بحث های گروهی با مخاطبان مورد نظر خود، تاثیر برنامه های مداخله را به اثبات برسانند. تاریخ شفاهی موارد استفاده ی دیگری را در اختیار قرار می دهد (Ingersoll & Ingersoll, ۱۹۸۷). در سال ۱۹۸۷، با انتشار اولین کتاب های بازاریابان درباره ی فوکوس گروه، که بسیاری از آن ها به چاپ دوم رسیدند (Goldman & McDonald, ۱۹۸۷; Greenbaum, ۱۹۹۳; Templeton, ۱۹۹۴)، نقطه ی عطفی به وجود آمد. دانشمندان علوم اجتماعی فاصله ی چندانی با آن ها نداشتند. در ۱۹۸۸ اولین چاپ این کتاب به بازار عرضه شد و به دنبال آن اولین کار کروگر (Krueger, ۱۹۹۴) به چاپ رسید که این علاقه را در دانشمندان برانگیخت تا از فوکوس گروه به مثابه ابزاری در تحقیقات ارزشیابی استفاده کنند. باوجود این منابع و همچنین کتاب های دیگری که در سال های بعد منتشر شد (Stewart & Shamdasani, ۱۹۹۰; Vaugh et al., ۱۹۹۶) و انتشار مجله ای بسیاری در این باره، (Carey, ۱۹۹۵; Knodel, ۱۹۹۵)، فوکوس گروه روزبه روز به روشی شناخته شده تر برای جمع آوری داده های کیفی تبدیل شده است.

فوکوس گروه و مصاحبه های گروهی

پرسشی که با افزایش استفاده از مصاحبه های گروهی مطرح می شود این است که آیا عنوان «فوکوس گروه ها» مناسب همه ی این به کارگیری های متفاوت است یا نه. براساس یکی از مکاتب فکری (Frey & Fontana, ۱۹۸۹; Khan Manderson, ۱۹۹۲)، باید انواع مختلف مصاحبه های گروهی را به شکلی کلی دسته بندی کرد که فوکوس گروه را به عنوان شکل خاصی از مصاحبه ی گروهی تعریف می کند. این «رهیافت مجزاسازی» مشخص کردن این که چه اشکالی از مصاحبه های گروهی فوکوس گروه محسوب می شوند و کدام یک نمی شوند را ضروری می داند. ترجیح من (Morgan, ۱۹۹۶) بر رهیافتی ویژه است که فوکوس گروه را به شکلی وسیع تر به مثابه فن پژوهشی مشخص می کند، رهیافتی که داده ها را از طریق تعامل گروهی تحت عنوانی که پژوهشگر تعیین می کند، جمع آوری می کند. در اصل، این علاقه ی پژوهشگر است که فوکوس را تعیین می کند، درحالی که خود داده ها از تعامل گروه به دست می آیند.
یکی از دلایل مطلوب بودن رهیافت های فراگیر این است که رهیافت های مجزاسازی در حقیقت چیز زیادی را مجزا نمی کنند. به جز فوکوس گروه، مقوله های اولیه مصاحبه های گروهی موجود چیزهایی هستند که نوعاً تفاوت کاملاً آشکاری با فوکوس گروه دارند. در یک سو، گروه های اسمی و گروه های دلفی(۳۶) قرار دارند (Stewart & Shamdasani, ۱۹۹۰) که تعامل گروهی واقعی را شامل نمی شوند. در سوی دیگر، شاهد رویکرد فوکوس گروه ها به طور طبیعی هستیم که پژوهشگر را درگیر تعیین عناوین بحث نمی کنند. به این دلیل، با حذف این مقوله ها از مجموعه داده ها چیز زیادی عایدمان نمی شود چرا که آن ها همین الان هم خارج از تعریف وسیع فوکوس گروه ها قرار دارند.
از میان ملاک های خاص که می توان برای متمایزکردن فوکوس گروه از دیگر انواع مصاحبه های گروهی از آن استفاده کرد این است که آن ها رسمی اند. (Frey & Fontana, ۱۹۸۹) و همچنین (Khan & Manderson, ۱۹۹۲). این گروه از پژوهشگران می گویند فوکوس گروه می تواند شامل شرکت کنندگانی باشد که از آن ها دعوت شده است تا در بحث شرکت کنند، این پژوهشگران همچنین بر نقش متمایز میانجی(۳۷) پافشاری می کنند. اگر چه بدون شک مصاحبه های گروهی در طول یک پیوستار می تواند از تعامل رسماً ساختاریافته تا گردهم آیی های غیررسمی تر را شامل شود؛ فکر نمی کنم این امکان وجود داشته باشد که بتوانیم خطی بین مصاحبه های رسمی و غیررسمی بکشیم به گونه ای که برخی را فوکوس گروه تعریف کنیم و برخی دیگر را چیز دیگر بنامیم. بلکه من فکر می کنم مفید تر خواهد بود که تصور کنیم که میزان ساختار رسمی در یک فوکوس گروه تصمیمی است که یک پژوهشگر بر اساس مقاصد خاص پروژه تحقیق می گیرد. مشخص تر می توان گفت، استفاده از یک رهیافت رسمی تر و یا غیررسمی تر، بر اهداف پژوهشگر، ماهیت و جایگاه پژوهش، و نیز احتمال تعامل شرکت کنندگان با عنوان پژوهش، متکی خواهد بود.
از دیگر ملاک هایی که به عنوان جنبه های متمایزکننده فوکوس گروه ها ارائه شده است، می توان از بزرگی آن ها، و نیز استفاده از تسهیلات ویژه برای مصاحبه سخن گفت (McQuarrie, ۱۹۹۶). بازهم باید بر این نکته تاکید کنیم که این ملاک های ویژه مطرح شده، اغلب چیز ثابتی نیستند. چه کسی می تواند بگوید که یک جایگاه چه زمانی آن قدر بزرگ و یا آن قدر کوچک است که نتوان آن را فوکوس گروه نامید و چه زمان یک گروه آن قدر غیررسمی است که قابلیت فوکوس گروه بودن را ندارد؟ من به جای نزاع های بی نتیجه ی مطرح شده درباره ی این که چه چیز فوکوس گروه است و کدام یک نیست، ترجیح می دهم فوکوس گروه را مانند «چتری بزرگ» و یا «چادری بزرگ» ببینم که می تواند موقعیت های بسیار متنوعی را در زیر خود جای دهد. البته این رهیافت به پژوهشگرانی نیاز دارد که می بایست انتخاب کنند که این راه را بروند و یا آن راه را. خوشبختانه، این نیاز برای تصمیم گیری های ظریف درباره ی راهبردهای جمع آوری داده ها دغدغه ای آشنا برای دانشمندان جامعه شناسی است، و می توان آن را تحت عنوان «طراحی پژوهش»(۳۸) مطرح کرد. با افزایش تجربه دانشمندان علوم اجتماعی نسبت به فوکوس گروه، ما نیز نگاهی به موقعیت هایی کرده ایم تا دریابیم که طرح های مختلف پژوهشی هر کدام تا چه حد موفق بوده اند (مانند Krueger, ۱۹۹۳; Morgan, ۱۹۹۲a, ۱۹۹۵).

نگاه اجمالی به بقیه ی مطالب این کتاب

هدف نهایی این کتاب این است تا این امکان را برای خواننده ی هدفمند فراهم کند که بتواند تحقیق فوکوس گروه را به شکلی موثر هدایت کند. البته نمی توان انتظار داشت که کتابی با این قطع بتواند «متخصص فوری» تربیت کند، اما می تواند پایه ای باشد برای رشد در این زمینه، مانند بسیاری از کارهایی که پیش از این کرده ایم. بیش تر چیزهای لازم برای معرفی فوکوس گروه، وجه مشترک زیادی با تمام موضوعاتی دارند که در هرگونه تلاش برای جمع آوری داده های کیفی مطرح هستند. به این ترتیب، تداوم موضوع این کتاب به این شکل است که پژوهشگرانی چون ما، که پژوهشگر فوکوس گروه هستیم، به سادگی می توانیم جای پایی محکم در مرز شناخته شده ی روش شناسی(۳۹) پژوهش کیفی باز کنیم.
در فصل دیگر، فوکوس گروه را با دو تا از معمول ترین روش های جمع آوری داده های کیفی مقایسه می کنیم ـ که شامل مصاحبه ی فردی و مشاهده ی شرکت کننده هاست ـ و از این مقایسه استفاده می کنیم تا نقاط ضعف وقوت فوکوس گروه را پیدا کنیم. در فصل سه کاربردهای بسیار فوکوس گروه به مثابه تکنیک پژوهشی را ارائه خواهیم کرد، و آن را هم به منزله ی روش مستقل جمع آوری داده ها و هم در تلفیق با دیگر روش ها مورد بررسی قرار خواهیم داد. فصل چهار جنبه های تکنیکی لازم برای برنامه ریزی و طراحی فوکوس گروه ها را تحت پوشش قرار می دهد. این فصل و فصل بعد از آن راه حل های دقیقی برای رویارویی با مشکلات عملی مطرح شده در فوکوس گروه در اختیار قرار می دهد، علاوه بر آن در فصل پنج گزینه های اساسی برای هدایت فوکوس گروه ها در اختیار قرار می دهیم. فصل شش امکانات متنوع بیش تری را می آزماید که فراتر از چارچوب اصلی می رود. در فصل نتیجه گیری، به موضوع فوکوس گروه به مثابه متد کیفی برمی گردیم تا نگاهی بیندازیم به قابلیت های این روش برای کمک به پژوهش علوم اجتماعی.

نظرات کاربران درباره کتاب فوکوس گروه به مثابه پژوهش کیفی