فیدیبو نماینده قانونی نشر نی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب اطلس تاریخی ایران

کتاب اطلس تاریخی ایران
از ظهور اسلام تا دوران سلجوقی

نسخه الکترونیک کتاب اطلس تاریخی ایران به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۴,۳۲۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب اطلس تاریخی ایران

این کتاب اطلسی از تاریخ منطقهٔ ایران است که از ظهور اسلام شروع می‌شود و با استیلای ترکان سلجوقی به پایان می‌رسد (قرون 7 تا 11 میلادی / 1 تا 5 هجری قمری). ایرانیان در این دورهٔ مهم به بازتولید فرهنگ و تمدنی جدید می‌پردازند: عقاید و مذاهب ایرانی با اسلام درمی‌آمیزند و ادیان و مذاهب این منطقه را تا دورهٔ کنونی پی می‌ریزند، فارسی دری در همین دوره تثبیت می‌شود و متفکران و ادیبان و فیلسوفان بزرگی که در این دوره ظهور می‌کنند، اساس آن‌چه را امروزه فرهنگ ایرانی می‌دانیم، پایه‌گذاری می‌کنند. این کتاب اطلسی تاریخی است. بدین معنی که وقایع این دوره در قالب مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی نشان داده می‌شود. هر نقشه نیز با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که وقایع تاریخی مهم آن دوره را شرح می‌دهد. بدین‌صورت، بررسی تحولات مختلف این دوره از منظری کلی و درعین‌حال دقیق میسر می‌شود و با درک بُعد مکانی این‌ها، تداخل و تأثیر متقابل‌شان بر یکدیگر بهتر نمایان می‌شود.

ادامه...
  • ناشر نشر نی
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 3.41 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۰۴ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب اطلس تاریخی ایران

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

دوم: تقسیم بندی زبانی

در ترسیم نقشه های این کتاب، برای مشخص کردن و تمایزگذاری میان حکومت های منطقه، از روش تقسیم بندی حکومت ها بر اساس زبان حکمرانان ایشان استفاده شده است. این روش که در بسیاری از اطلس های تاریخی به کار گرفته می شود، حکومت ها یا کشورهای یک منطقه را بر اساس بارزترین مولفه فرهنگی یعنی زبان گفتاری شان، متمایز می سازد. براساس این تقسیم بندی، می توان در هر مرحله از یک دوره تاریخی، محدوده های فرهنگی جمعیت های انسانی را در منطقه مورد نظر مشاهده و تحولات آن را پی گیری کرد. روشن است که چنان چه طبقه حاکم از میان بومیان منطقه برخاسته باشد، این تقسیم بندی نمایانگر تقسیم بندی زبانی و، به طور غیرمستقیم، تقسیم بندی فرهنگ اهالی منطقه مورد مطالعه خواهد بود. در مقابل، چنان چه طبقه حاکم از قومیتی دیگر بوده و حکومت خود را با زور استوار کرده باشد، این تقسیم بندی تنها نمایانگر زبان و به طور غیرمستقیم فرهنگ طبقه  حاکم خواهد بود. چنین وضعیتی نشانه مرحله تبدیل و تبادل فرهنگی در منطقه مورد نظر است که در دوره مورد مطالعه ما در منطقه ایران چند بار اتفاق می افتد. در این حالت، دو وضعیت ممکن است روی دهد: یا زبان و فرهنگ طبقه حاکم بر بومیان غالب شده، به تدریج فرهنگ بومی را در خود جذب می کند؛ یا برعکس، فرهنگ طبقه حاکم رفته رفته در فرهنگ بومی حل می شود. در این صورت، طبقه حاکم سرانجام جای خود را به حاکمانی از فرهنگ بومی خواهد داد.
در نقشه صفحه ۱۲، زبان های مورد تکلم در خاورمیانه، شمال افریقا و اروپا گروه بندی شده و پایگاه های جغرافیایی هر یک در ابتدای تاریخِ مورد مطالعه ما (حدود ۶۵۰ م) مشخص شده است. در این نقشه، هر گروه زبانی با هاشور متفاوتی از دیگر گروه ها متمایز شده است. این هاشورها، در همه نقشه ها تکرار شده است. بنابراین، حکومت های مختلف، براساس زبان های شان از یکدیگر متمایز شده اند. اگر در نقشه صفحه ۱۲ زبان اتیوپیایی، زبان های هندی و زبان های اروپایی، به جز اسلاو و یونانی، بدون هاشور هستند، دلیلش آن است که در متن کتاب و در نقشه های تاریخی این مناطق، بخش مربوط به جنوب دره نیل، هندوستان و اروپای شمالی و غربی کم تر توضیح داده شده و لازم نبود که جزئیات تحولات این بخش ها به تصویر درآید. بنابراین، تنها نام حکومت های شان آورده شده است.
بعنوان مثال: نقشه صفحه ۶۵ را در نظر بگیرید. مناطق تحت حکومت سامانیان در خراسان، صفاریان در سیستان، امیران محلی در گیلان، و آفریغیان و حاکم گرگانج در خوارزم «هاشور زبان ایرانی» دارند؛ و این یعنی حاکمان این سلسله ها به یکی از زبان های ایرانی سخن گفته، فرهنگی ایرانی داشته اند. در مقابل، ساجیان آذربایجان، زیدیان مازندران، شروانشاهان و آل هاشم در شیروان و قفقاز و حمدانیان شمال بین النهرین، همچون عباسیان، «هاشور زبان سامی» دارند؛ یعنی این حاکمان به یکی از زبان های سامی (به طور مشخص تر، عربی) سخن گفته، عرب هستند. قرلوق ها، غزها و خزرها نیز «هاشور زبان ترکی» دارند؛ یعنی به یکی از زبان های ترکی سخن گفته، ترک هستند. به همین ترتیب، حکومت های ارمنستان و واسپورگان (زبان ارمنی) و گرجی ها (زبان گرجی) با هاشور زبان مربوط از دیگران متمایز شده اند. ولی حباریان در سند و حاکم پنجاب در منطقه هندوستان، از آن جا که خارج از مناطق مورد بحث ما هستند، با هیچ هاشوری مشخص نشده اند.
همچنین، هنگام هرج و مرج و جدال های سیاسی، چنان چه در ناحیه ای عملاً قدرت سیاسی مشخصی حاکم نباشد، آن ناحیه در نقشه با نقطه چین متمایز می شود (نقشه صفحه ۶۵ چهار نمونه از این مناطق را آورده است).

سوم: نقشه های تاریخ سیاسی

بیش تر نقشه های این کتاب به تاریخ سیاسی منطقه ایران در دوره مورد مطالعه می پردازند. هر نقشه یک یا چند واقعه مهم سیاسی را نشان می دهد. به همین دلیل، گستره زمانی مربوط به نقشه ها یکسان نیست. بعضی نقشه ها تنها چهار یا پنج سال را دربرمی گیرند زیرا احتمالاً در این سال ها واقعه تاریخی مهمی اتفاق افتاده ولی اثر آن کوتاه بوده است؛ ولی بعضی دیگر بیش از چهل یا پنجاه سال را شامل می شوند چرا که در این فاصله  زمانی منطقه  ایران ثباتی نسبی داشته است.
پس از سه یا چهار نقشه از منطقه  ایران، یک نقشه عمومی از تاریخ سیاسی دنیای قدیم آمده است. «دنیای قدیم» در این نقشه ها به مجموعه غرب آسیای مرکزی، خاورمیانه، شمال افریقا و شرق و جنوب اروپا اطلاق می شود. با این نقشه ها، خواننده می تواند در کنار وقایع ایران، نگاهی به مناطق مجاور آن بیندازد و تاثیر هر یک را بر دیگری بهتر مشاهده کند. آن چه در عربستان، سوریه، مصر، افریقای شمالی، امپراتوری بیزانس، قفقاز و شمال دریای خزر اتفاق می افتد، غیرمستقیم بر ایران تاثیر گذاشته است. اتفاقات ایران نیز بر تاریخ آن سرزمین ها و نواحی بی تاثیر نبوده است. از همین  روست که تاریخ این مناطق نیز در مجموعه نقشه های دنیای قدیم تشریح شده است. در مقابل، شمال و غرب اروپا و دیگر مناطق آسیا، چون شبه  قاره هند، شرق آسیای مرکزی، چین یا خاور دور از این نقشه ها حذف شده یا جزئیات شان توضیح داده نشده است. علت آن است که این مناطق در دوره مورد مطالعه ما، از نظر تاریخی، تقریباً از منطقه ایران مستقل بوده و ربط تاریخی مهمی با ایران نداشته اند.
در نقشه های تاریخ سیاسی، قلمرو سلسله ها و حکومت ها در گستره زمانی مورد بحث مشخص شده است. باید یادآور شد که مرزبندی بین این حکومت ها کاملاً تقریبی و تنها برای آن است که شهرهای عمده تحت تسلط هر حکومت مشخص و اهمیت قدرت ایشان نشان داده شود. مفهوم مرزهای سیاسی چنان که امروز رایج است، در آن زمان ها مطرح نبوده است و مثلاً در درون یک حکومت، به ویژه در مناطق صعب العبور یا دورافتاده، روستاها و محدوده هایی وجود داشته اند که کاملاً از قید قدرت مرکزی آزاد بوده اند. چنان چه در گستره زمانی مورد بحث، قلمرو حکومتی چند بار تغییر کرده باشد، مرزبندی های آن در هر بار ترسیم شده و در کنار هر یک، تاریخ مربوط نیز آمده است.



چهارم: نقشه های غیرسیاسی

افزون بر نقشه های سیاسی، ۷ نقشه دیگر نیز درباره بعضی از داده های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دوره مورد مطالعه در کتاب آمده است: دو نقشه از راه های عمده و شهرهای مهم بازرگانی منطقه ایران در ابتدا و انتهای دوره مورد مطالعه؛ یک نقشه از مهاجرت اعراب به ایران و مناطق عمده سکونت شان؛ یک نقشه از زبان های رایج؛ یک نقشه از مذاهب رایج؛ یک نقشه از مهاجرت ترکان و حکومت های شان در منطقه؛ و سرانجام، یک نقشه از پراکندگی جغرافیایی اساطیر و دانشمندان دوره مورد مطالعه.

پنجم: تاریخ گذاری میلادی ـ هجری

در متن کتاب، در کنار تاریخ های میلادی، معادل هجری قمری آن نیز آمده است، ولی در داخل نقشه ها، برای اجتناب از ناخوانا شدن، تنها تاریخ میلادی آورده شده است.
تکمیل این کتاب بدون مهربانی ها و پشتیبانی  دوست عزیزم آقای یوسف اسدیان میسر نبود. آقای خشایار دیهیمی نیز برای این کتاب زحمات فراوانی کشیده اند. از همگی این عزیزان کمال تشکر و قدردانی را دارم.
امید است این کتاب تاریخ نویسان جوان و دیگر علاقه مندان به تاریخ ایران را در مطالعات و تحقیقات شان یاری بخشد.

اسفند ۱۳۷۵- پایان دست نویس نخست
خرداد ۱۳۸۵- پایان کتاب حاضر
rezafarnoud@yahoo.com

مقدمه

کتاب حاضر اطلسی از تاریخ ایران است: بخشی از تاریخ ایران که از ظهور اسلام شروع می شود و با استیلای ترکان سلجوقی به پایان می رسد. این دوره از سده هفتم (اول هجری) تا نیمه های سده یازدهم میلادی (پنجم هجری) را دربرمی گیرد. چنین مدتی، در مقایسه با بیش از ۴۰۰۰ سال تاریخ شهرنشینی در منطقه ایران، یا بیش از یک میلیون و پانصدهزار سال حضور انسانی در این ناحیه، برهه ای کوتاه بیش نیست. به همین دلیل، برای کسی که قصد مطالعه سرنوشت مردمان این منطقه را در طول کل تاریخ و پیش از تاریخ دارد، این کتاب منبع ناقصی است. اما اگر به قصد مطالعه وضعیت اهالی کنونی این منطقه، بخواهیم چگونگی شکل گیری فرهنگ و تمدن شان را بررسی کنیم، در آن صورت بازنگری و مطالعه این دوره اهمیت ویژه ای خواهد داشت و این کتاب نیز منبع سودمندی تواند بود.
تاریخ ایران را معمولاً شامل برهه ای از زمان می دانند که آغازش بنیادگذاری نخستین سلسله های آریایی در این منطقه است و تا عصر حاضر ادامه می یابد. این برهه را می توان به دو دوره اصلی تقسیم کرد: دوره پیش از اسلام و دوره اسلامی. دلیل و مبنای این تقسیم بندی آن است که با حمله اعراب به ایران (۶۳۰ـ۶۶۰ م/ ۱۰ـ۴۰ ه‍) بافت اجتماعی ـ فرهنگی این منطقه یکسره دگرگون شد، درنتیجه به لحاظ تاریخی انقطاعی رخ داد.
این کتاب به نخستین مرحله دوره اسلامی در ایران مربوط می شود و در  آن وقایعی شرح و تفسیر می شود که از رهگذر آن ها، مردمان منطقه به بازتولید فرهنگ و تمدنی جدید بر ویرانه گذشته های شان پرداختند. هویت اجتماعی ـ فرهنگی تازه ای که در این دوره شکل می گیرد، در مناطق مختلف حاصل آمیزش بومیان و مسلمانان است. عقاید و مذاهب ایرانی با اسلام درمی آمیزند و مذاهب مردم این منطقه را تا دوره کنونی پی می ریزند. فارسی دری در همین دوره تثبیت و به زبان اصلی تکلم و کتابت مردم ایران تا عصر حاضر تبدیل می شود. متفکران، ادبا و فلاسفه بزرگی که در این دوره ظهور کرده اند، اساس تفکر و فرهنگ ایرانی، یا دست کم آن چه را امروزه تفکر و فرهنگ ایرانی می دانیم، پایه گذاری می کنند؛ و آن چه در دوره های بعدی تا پیش از انقلاب مشروطه رخ داده به لحاظ فکری و فرهنگی ادامه و بسط مضامین همین دوره بوده است.
پرداختن به این دوره از جهتی بسیار مهم است، از این جهت که ایران تنها منطقه ای نبود که مسلمانان در نیمه سده هفتم میلادی به استیلای خویش درآوردند. مناطق دیگری چون بین النهرین، سوریه، مصر، افریقای شمالی نیز سرنوشتی مشابه داشتند. سوال این است که چرا، در این میان، تنها ایران «عرب» نشد؟ هر یک از مناطق یادشده پیشینه ای بسیار کهن داشته اند؛ میزان مهاجرت اعراب نیز به هیچ یک از این مناطق چندان بیش تر از مهاجرت شان به ایران نبوده است. پس ایران چه صفت متفاوتی داشت؟ برای جست وجوی پاسخ به این پرسش ها باید به دوره تاریخی ای مراجعه کرد که موضوع بررسی این کتاب است. به سخن دیگر، مطالعه این دوره، مطالعه سرچشمه های فرهنگ و تمدن «ایرانی» است.
این کتاب اطلسی تاریخی است؛ بدین معنی که وقایع این دوره در قالب مجموعه ای از نقشه های تاریخی به نمایش درآمده است. هر نقشه نیز با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که در آن وقایع تاریخی مهم آن دوره شرح داده شده است. متن ها تا حد مقدور خلاصه و ساده نوشته شده و از توضیح جزئیات، برداشت های شخصی و پرداختن به بحث و جدل های تاریخی خودداری شده است. به همین ترتیب، نقشه ها نیز تا حد امکان ساده و بدون ذکر جزئیات جغرافیایی آمده است. برای خواننده ای که با متون تاریخی این دوره آشنا نیست، این کتاب پیش درآمدی برای مطالعات دقیق تر خواهد بود. شرح وقایع تاریخی همراه با نقشه های مربوط، مطالعه و درک تحولات مختلف این دوره را از منظری کلی و در عین حال دقیق میسر می سازد. اما برای خواننده ای نیز که با تاریخ این دوره آشناست، چه بسا این کتاب مکمل مناسبی برای مطالعات تاریخی اش باشد. نمایش وقایع و حوادث تاریخی بر روی نقشه، به درک بهتر بعد مکانی این حوادث کمک می کند و تداخل و تاثیر متقابل شان را بر یکدیگر بهتر نشان می دهد. برای مثال، کسی که تاریخ برآمدن غزنویان را مطالعه می کند، شاید از محل غزنه اطلاع درستی نداشته باشد، فاصله آن را تا مرو (پایتخت سامانی) یا بغداد (پایتخت آل بویه) نداند و از تحولاتی که در آن هنگام در خوارزم یا آذربایجان در جریان بود، آگاهی نداشته باشد؛ برای چنین کسی رجوع به نقشه صفحه ۸۱ ثمربخش خواهد بود چون به او کمک می کند به درک دقیق تری از وقایع مورد مطالعه اش برسد.
در این جا لازم می دانم درباره نقشه ها و روش های مورد استفاده در ترسیم آن ها چند مطلب را توضیح دهم:

اول: منطقه ایران

نقشه های صفحات ۹ و۱۰ «منطقه ایران» را نشان می دهند.
نقشه صفحه ۹ خلاصه ای از جغرافیای این منطقه است: فلاتی مرکزی که از غرب و شمال غربی به مناطق بین النهرین و قفقاز متصل است؛ از شرق تا همسایگی شبه جزیره هند پیش می رود؛ از شمال شرقی تا زیر رود سیحون (سیردریا) گسترش یافته است؛ و از شمال و جنوب، دریای خزر و خلیج فارس احاطه اش کرده اند. در این نقشه، رودخانه های اصلی این منطقه نیز مشخص شده و قسمت های کوهستانی، زمین های حاصل خیز و کویری نیز به صورت کلی ترسیم شده است. باید یادآور شد که منطقه ایران در دوره مورد مطالعه ما (یعنی حدود ۱۵۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش) در مجموع از امروز حاصل خیزتر بوده است و رودخانه هایش پرآب تر، دریاچه هایش بزرگ تر، کویرهایش کوچک تر و مناطق جنگلی و مراتعش وسیع تر بوده است. چنین تفاوتی از یک سو معلول تغییر وضعیت جوی کل زمین، و از سوی دیگر ناشی از افزایش روزافزون دخالت انسان در چرخه های طبیعی بوده است.
نقشه صفحه ۱۰، شهرهای اصلی، ایالات و تقسیم بندی های درون ایالتی منطقه ایران را در دوره مورد مطالعه ما نشان می دهد. توجه کنید که نام و محل این ایالات با نام و محل استان های کنونی ایران در بسیاری موارد متفاوت است. مثلاً استان های امروزی خراسان و سیستان تنها بخش غربی ایالاتی به همین نام ها در دوره مورد مطالعه است و در مقابل، ایالات قدیمی کوهستان (قهستان) و کوفچ امروزه جزء این استان ها هستند. بنابراین، در این کتاب منظور از خراسان، ایالت خراسان در سده های ۷ تا ۱۱ میلادی است و با استان خراسان امروزی نباید اشتباه شود. ایالات دیگری چون ماوراءالنهر، خوارزم، اران یا شیروان که در آن هنگام جزئی از منطقه ایران بوده اند، پس از دوره مورد بحث این کتاب، به تدریج از قلمرو این منطقه خارج و به مناطق دیگری ملحق شده اند.
اگر از مجموعه ایالات موجود در نقشه ب به عنوان ایالات منطقه ایران نام می بریم، از  آن روست که مردم این ایالات، در دوره مورد مطالعه ما، تاریخ مشترکی داشته اند و وقایع سیاسی ـ اجتماعی یکسانی بر آن ها گذشته است؛ به سخن دیگر، اگر بعضی از ایالات نقشه صفحه ۱۰ امروزه در کشورهای مجاور ایران چون پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان یا آذربایجان قرار گرفته اند، از  این روست که این ایالات پس از دوره مورد مطالعه ما، اشتراک تاریخی خود را با منطقه مرکزی ایران از دست داده اند و مسیر تاریخی مستقلی را پیموده اند. به همین دلیل، می توان گفت که این کتاب نه تنها بخشی از تاریخ کنونی ایران، بلکه بخشی از تاریخ کنونی افغانستان، پاکستان، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، آذربایجان و ارمنستان را نیز شامل می شود.
نکته دیگر این که در همه نقشه های این کتاب، افزون بر ایالات منطقه ایران، ایالات دو منطقه قفقاز و بین النهرین یعنی گرجستان، ارمنستان، جزیره و عراق نیز مشخص شده و تاریخ شان همراه با تاریخ ایران پی گیری شده است؛ علت آن است که دست کم در دوره  مورد مطالعه ما، تاریخ منطقه ایران با تاریخ این مناطق رابطه ای تنگاتنگ داشته است و بنابراین، برای درک بهتر وقایع تاریخی منطقه  ایران، بررسی تاریخی این مناطق نیز ضروری به نظر می رسد.





نظرات کاربران درباره کتاب اطلس تاریخی ایران

سلام من کتاب را خریداری کردم اما نمی توانم آن را دانلود کنم.
در 2 سال پیش توسط asi...i