فیدیبو نماینده قانونی اندیشه پویا و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
مجله ماهنامه اندیشه پویا

مجله ماهنامه اندیشه پویا
۲۲

نسخه الکترونیک مجله ماهنامه اندیشه پویا به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۳,۰۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره مجله ماهنامه اندیشه پویا

* جزئیات روزکودتا * ویدیو و زندگی روزمره در دهه شصت * دموکراسی علیه کلپتوکراسی

بخشی از مجله ماهنامه اندیشه پویا

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

دیباجه

دموکراسی علیه کلپتوکراسی

عیوب کهنه را نمی توان با محکوم کردنِ صرف ریشه کن کرد

رضا خجسته رحیمی

مبارزه با فساد به یک مناسک و برگزاری همایش های دامنه دار نباید تبدیل شود. اما چه می توان کرد؟ همایشی به ابتکار دولت و با حضور سران قوا در بررسی راه های مبارزه با فساد، به صورت معناداری، با اعلام فسادی دوازده هزار میلیارد تومانی در شبکه بانکی کشور همزمان می شود. سخنان وزیران در این همایش هریک پرده ای از فسادهای دومینووار در فاصله سال های ۸۵ تا ۹۲ برمی دارد. آن چنان که می توان پیش بینی کرد تاریخ نگاران در آینده، این سال ها را به مثابه سال هایی استثنایی نه تنها در تاریخ جمهوری اسلامی که در تاریخ معاصر کشورمان بررسی کنند. سال هایی که در آن، به رغم تمام شعارهای روبنایی و حداکثری در مبارزه با فساد، و به نامِ کوچک کردن دولت و خصوصی سازی در کشور، سرمایه داری دولتی و متکی به نفت در ایران، به یک سرمایه داری شبه حزبی تبدیل شد؛ تحول گسترده ای در عصر احمدی نژادی شدنِ سیاست در ایران که پدیده بابک زنجانی و پوستین دوز تنها نشانه هایی از آن بودند. وزیر تعاون در همین همایش مبارزه با فساد، تصویر های جدیدی از فسادهای دومینووار در آن دوره هشت ساله را فهرست کرد؛ پدیده هایی که ظهور و بروزشان در چنین حجم و اندازه ای در تمام سال های جمهوری اسلامی و تمام دولت های پیشین بی سابقه بوده است؛ این که خانه ای با ارزشی ۱۰۶ میلیارد تومانی به قیمت سی میلیارد تومان فروخته شده؛ این که زمین دیگری به کم تر از سه درصدِ قیمت واقعی اش واگذار شده؛ این که فردی با یک میلیارد تومان سرمایه گذاری، ۹۹ میلیارد تومان دریافت کرده و منافع صد میلیارد تومانی حاصل از این تبانی را پنجاه به پنجاه بین خود و سازمانِ طرف حسابش، تقسیم کرده؛ و این که یکی از مدیران دولت یازدهم به واسطه مقابله با فسادی آشکار، تا آستانه بازداشت هم رفته است.
چنین تصویرهایی را نمی توان واقعیت هایی طبیعی خواند، از آن جنس که در هر دولت و در هر بوروکراسیِ معیوبی تکرار می شوند. فسادهای دومینوواری که حالا با تغییر دولت به صورت سریالی درباره شان خبررسانی می شود، از نوعی سرمایه داری شبه حزبی و وابسته به قدرت در عصر احمدی نژاد حکایت می کنند؛ که می توانسته نهاد دولت در ایران را به ساختاری کلپتوکراتیک با تامین منافع برای دارودسته هایی خاص نزدیک کرده باشد.
امروز تقریباً روشن شده است که کنار زدن بسیاری نهادهای مستقر و ناظر و تصمیمات خلق الساعه ای همچون انحلال سازمان مدیریت وبرنامه ریزی که مقدمه ای برای برداشت های بی حساب وکتاب از صندوق ذخیره ارزی بود، در کنارِ سربار کردنِ دستگاه بوروکراسی از نیروهای تازه وارد و خانه تکانی در دستگاه اجرایی، تنها راه ممکن برای جایگزینی قواعد و موانع دست وپاگیر موجود با تصمیمات فردی و در نهایت تسهیل پدیده ای بوده است که می توان از آن با عنوان کلپتوکراسی در ساختار سیاسی و اقتصادی یاد کرد.
اگر بپذیریم که در یک دموکراسی واقعی، امتیازهای انحصاری ایجاد نمی شوند، و در شبه دموکراسی ها نیز امتیازها و انحصارها دوره ای و محدودند، در نهایت در غیاب دموکراسی است که امتیازها و انحصارات تبدیل به پدیده هایی ابدی و ازلی می شوند. در همین روزهای گذشته و همزمان با همایش مبارزه با فساد، وزیر اطلاعات از بازداشت بیست نفر از مدیران میانی دولت سابق در ارتباط با پرونده تخلفات مالی و احضار سی نفر دیگر برای گفت وگو و مصاحبه خبر داده؛ تخلفاتی که به گفته این مقام مسئول، نه به سال های ۸۴ به بعد، که به سال های ۸۹ تا ۹۱ بازمی گشته. یعنی سال هایی که گستردگی و میزانِ نمایندگیِ نهاد دولت در ایران حداقلی تر از هر زمان دیگری بوده و سیاست گذاری های حاکم در دولت، دورنمای دموکراسی و چرخش نخبگان در کشور را در موقعیتی ناامیدکننده ــ و البته امیدوارکننده برای عده ای محدود ــ قرار داده بود. با این توضیحات می توان به وضوح دریافت که کلپتوکراتیک شدن دولت در ایران و رسوخ فساد در سیستم اجرایی کشور محصول چه موقعیتی به لحاظ سیاسی بوده است. در غیاب شفافیت، اطلاع رسانی آزاد و کم رمق شدنِ احتمال چرخش نخبگان در کشور، فساد در شرایط تک صدایی، خود را با یک صدا همراه کرده و پیش رفته است.
شرایط تحریم، از جمله فرصت های عصر احمدی نژاد برای تبدیل سرمایه داری دولتی به سرمایه داری شبه حزبی و تامین منافع برای دارودسته هایی خاص بود. (به گفته وزیر نفت در پرونده بابک زنجانی و ماجراهای فروش نفت، هفت هزار میلیارد تومان از پول کشور خورده شده و قابل بازگشت هم نیست.) اولویت سیاست خارجی در برنامه های اصلاحیِ روحانی و به کار افتادن دیپلماسی برای کاستن از تحریم ها، از همین روی، می تواند اقدامی در جهت مقابله با دامنه دار شدن فساد در کشور و به حاشیه راندنِ افرادی باشد که دولت از آن ها به عنوان کاسبان تحریم یاد می کند؛ اما چنان که اشاره شد کلپتوکراتیک شدن دولت در ایران فقط وابسته به تحریم های خارجی نبوده و مبارزه با این پدیده، محتاج راهکارهایی ریشه ای تر از کاهش تحریم هاست. فساد گسترده همچنان که وزیر دادگستری گفته، با گرفتن بیست یقه سفید هم حل نمی شود؛ و باز همان پرسش اصلی: پس چه باید کرد؟
در چنین شرایطی می توان از الکترونیک کردن دولت برای کاستن از مراجعات مردمی به ادارات و در نتیجه کاهش رشوه گیری سخن گفت ــ چنان که برخی سخنرانان همایش مبارزه با فساد از جمله رئیس جمهور به آن اشاره کردند. اما مبارزه با فساد، بیش از معرفی مفسدان، بیش از دفاع از ضرورت انضباط اداری و جلوگیری از رشوه خواری خُرد در سطح ادارات، بیش از سخن های آندروپوف وار در لزوم انضباط اداری، احتیاج به اصلاحاتی گورباچف وار و شفافیت و گشایشی از بالا برای گذار و خروج از شبه انحصار تک حزبی دارد.
می توان فهمید که دولت روحانی با برگزاری همایش مبارزه با فساد و دعوت از همه قوا و نهادها می خواهد مطالبه ای همچون مبارزه با فساد را به مطالبه ا ی در سطحِ تمامیتِ ساختار سیاسی کشور تبدیل و این خواست را در همه نهادهای کشور تکثیر کند. همچنین می توان فهمید که دولت روحانی می خواهد با آزادسازی اطلاعات و شفاف کردن فسادها و اختلاس ها، با حرکتی گلاسنوست وار، رگه هایی از امید به تغییر را زنده کند. شفافیت اولین گام مبارزه با فساد است. (نمونه ای از این شفافیت را در اقدام جسورانه وزارت ارشاد می توان سراغ گرفت که اطلاعات و آمار و ارقام یارانه های دریافتیِ مطبوعات را در دسترس عموم قرار داده است. و البته چنین شفافیتی را می توان از مرزهای وزارت ارشاد که کم ترین حجم از یارانه ها و رانت ها را در مقایسه با دیگر وزارتخانه ها در خود جای داده، فراتر برد.) اما دولت باید زمینه های چنین شفافیتی را نیز فراهم کند. شاه بیت سخنان حسن روحانی در همایش مبارزه با فساد ــ این که اگر «تفنگ، پول، روزنامه، سایت و تبلیغات همه یک جا جمع شود حتماً فساد می آورد» ــ حداقلی ترین بازتاب را در صفحه اول رسانه های داخلی داشت و شاید اگر کسی به جز رئیس جمهور این سخنان را گفته بود، رسانه های داخلی از اشاره به آن هم صرف نظر می کردند. این واقعیت، نشانه ای است از غیابِ نهادهای لازم برای تسهیل و تکثیرِ شفافیتی که چه رئیس جمهور و چه بسیاری از سخنرانان دیگر در این نشست به آن اشاره داشتند؛ و در چنین شرایطی شفافیت و شیشه ای شدنِ دیوارهای قدرت ممکن نخواهند شد حتا وقتی وزیر دادگستری از ضرورت همراهی رسانه ها در مبارزه با فساد می گوید؛ چرا که تضمین ها و زمینه های دموکراتیک برای چنین شفافیتی همچنان مهیا نیست. از همین رو می توان گفت که مبارزه با کلپتوکراسی را با شفافیت گلاسنوست وار، می توان آغاز کرد اما بدون اصلاحات دموکراتیک نمی توان ادامه اش داد.
دموکراسی یکی از زمینه های فساد را که همانا تمرکز در قدرت است، از بین خواهد بود اما در شرایط فعلی مهم تر از آن، دموکراسی می تواند به مثابه ابزاری لازم برای مبارزه با فساد و دیوان سالاری متورم شده باشد. دموکراسی به مثابه یک ابزار و نه لزوماً به مثابه یک حق، آزادسازی محدود و نه حتا یک آزادسازی حداکثری، حداقل ابزاری است که دولت روحانی برای مبارزه با فساد احتیاج دارد. هدف روحانی می تواند دموکراسی نباشد، توسعه سیاسی می تواند اولین انتخاب او نباشد، او می تواند به فشار از پایین بی اعتماد باشد، اما بدون آزادسازی سیاسی و تدریجی از بالا محال است که او در جنگ با کلپتوکراسی توفیقی بیابد. با یک علی مطهری در مجلس نمی توان کاری پیش برد. این دموکراسی است که علی مطهری را تکثیر می کند. در شرایطی که همه می پرسند «آیا علی مطهری در دور آینده انتخابات مجلس شورای اسلامی تایید صلاحیت خواهد شد» می توان به قاطعیت گفت که مبارزه با فساد، فراتر از ضرورتِ گلاسنوست و شفافیت اطلاعاتی و اداری، به نوعی بازسازی نهاد سیاسی در ایران احتیاج دارد، به نوعی پلورالیسم حداقلی، نوعی پرسترویکا. مبارزه با فساد نباید به یک مناسک تبدیل شود، آری؛ عیوب کهنه را نمی توان با محکوم کردنِ صرف ریشه کن کرد. تنها با تمرکززدایی از قدرت است که می توان فساد را شیمی درمانی کرد. فقط این دموکراسی است که می تواند علیه فساد و کلپتوکراسی، پادزهری باشد بر تن بیمارِ دولت در ایران.

نظرات کاربران درباره مجله ماهنامه اندیشه پویا

دموکراسی ،زندگی دهه شصتی،جزئیات اتفاقات گذشته برای نسل امروز همیشه جذابه که چگونه و چه اتفاقاتی باعث شده چشم بسته تو دنیایی بیفتند که نه متعلق به گذشته اون هستند و نه قادر به تغییر حال و آینده آن
در 2 ماه پیش توسط وحدت عبدی