کتاب قصه‌های عهد قجر اثر سیدعلی کاشفی خوانساری نشر کتاب چ

قدیمی‌ترین قصه‌ها کدام‌اند‌؟ اولین قصه را چه کسی نوشته؟ کدام سرزمین خاستگاه قصه‌های نخستین بوده است؟ نویسنده‌ی اولین رمان که بوده؟ در کشور ما چه کسی زودتر از دیگران داستان کوتاه نوشته؟ قدیمی‌ترین رمان ترسناک ایرانی کدام داستان است؟

جواب دادن به این سؤال‌ها آسان نیست. قصه و به طور کلی همه‌ی کارهای فرهنگی و هنری و ادبی، مثل آمار و اطلاعات ورزشی نیست که بدانیم مثلاً کدام باشگاه بیش‌ترین تعداد قهرمانی را داشته و آقای گل اولین دوره‌ی جام جهانی فوتبال چه کسی بوده و قانون آفساید یا ویدئوچک در چه سال‌هایی به قوانین فوتبال اضافه شده‌اند.

احتمالاً، از همان زمانی که اولین انسان‌ها وجود داشته‌اند، قصه‌هایی هم به وجود آمده است. حتی ممکن است قصه‌گویی عمری بیش‌تر از کاربرد زبان و کلمات داشته باشد و قصه‌گویان اولیه با نقاشی‌، نمایش و موسیقی، بدون استفاده از کلمه‌ها، قصه می‌گفته‌اند.

قصه‌ها تا قرن‌ها شفاهی بودند و هیچ جایی نوشته نمی‌شدند. حتی وقتی انسان‌ها خط و نوشتن را آموختند تا سال‌ها قصه‌هایشان را ننوشتند و ترجیح دادند، با به خاطر سپردن، قصه‌ها را حفظ کنند و به دیگران بیاموزند.

نمی‌دانیم از میان قصه‌هایی که به دست ما رسیده کدام‌شان قدیمی‌تر است. قصه‌های بخش‌های اولِ تورات؟ گاهان اوستا؟ افسانه‌ی گیلگمش؟ درخت آسوریک که ریشه‌‌اش احتمالاً مربوط به زمانی است که انسان‌ها تازه کشاورزی را شروع کرده بودند؟

یکی از قدیمی‌ترین نویسندگانی که می‌شناسیم هومر است که حدود ۲۸۰۰ سال پیش در یونان زندگی می‌کرد. همه‌ی اقوام، همه‌ی زبان‌ها و همه‌ی دین‌ها داستان‌های فراوان و محبوبی در میان خود دارند، ما ایرانیان هم همین‌طور. قصه‌های بسیاری از دوران ایران باستان به دست ما رسیده؛ قصه‌هایی که به فارسی باستان یا فارسی میانه (زبان پهلوی) گفته و شنیده می‌شد و همین‌طور قصه‌های جدیدتری که به زبان فارسی جدید (دری) در دوران تمدن اسلامی نوشته شده است.