کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ اثر کرک استروسال نشر کتاب ارجمند

کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ نوشته‌ی کرک استروسال، پاتریشیا رابینسون و توماس گوستاوسون، راهنمایی تخصصی و کاربردی برای اجرای «درمان متمرکز مبتنی بر پذیرش و تعهد» یا FACT است. نویسندگان نشان می‌دهند چگونه می‌توان در زمان محدود، مشکل مراجع را به‌سرعت مفهوم‌پردازی کرد و مداخله‌ای هدفمند برای افزایش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی طراحی کرد. عبدالرحیم کسایی اصفهانی، مریم امینی، مهتاب نوروزی، مونا کفاشان و فاطمه نادری این اثر را به فارسی ترجمه کرده‌اند و نشر کتاب ارجمند آن را با عنوان فرعی «مبانی و کاربست درمان متمرکز مبتنی بر پذیرش و تعهد» منتشر کرده است.

خلاصه کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ

در بسیاری از مراکز درمانی، مشاور یا روان‌شناس فرصت برگزاری جلسات طولانی و متعدد را ندارد. مراجع ممکن است تنها برای یک یا چند جلسه‌ی محدود مراجعه کند، از چند مشکل هم‌زمان سخن بگوید یا نداند کدام مسئله باید در اولویت قرار گیرد. کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ برای چنین موقعیت‌هایی نوشته شده است. هدف آن کوتاه‌کردن مکانیکی درمان نیست؛ نویسندگان می‌خواهند به درمانگر کمک کنند در هر ملاقات، گفت‌وگویی دقیق، متمرکز و مؤثر شکل دهد.

FACT شکل متمرکز و کوتاه‌مدت درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد است. در این رویکرد، درمانگر به جای تلاش برای حذف فوری افکار و احساسات ناخوشایند، بررسی می‌کند که مراجع چگونه در الگوهایی ناکارآمد گرفتار شده است. گاهی فرد بخش زیادی از انرژی خود را صرف فرار از اضطراب، سرکوب خاطرات، کنترل هیجان‌ها یا اجتناب از موقعیت‌های دشوار می‌کند. این راهبردها ممکن است در کوتاه‌مدت از ناراحتی او بکاهند، اما به‌تدریج دامنه‌ی زندگی‌اش را محدود و او را از ارزش‌ها و هدف‌هایش دور می‌کنند.

نویسندگان ابتدا فرایند «گیر افتادن» را توضیح می‌دهند. انسان هنگامی گرفتار می‌شود که افکار خود را واقعیت‌هایی تغییرناپذیر بداند، برای نداشتن احساسات ناخوشایند بجنگد یا رفتارهایش را به اجتناب از ناراحتی محدود کند. مسئله در این دیدگاه صرفاً وجود اضطراب، اندوه یا افکار منفی نیست؛ آنچه اهمیت دارد رابطه‌ی فرد با این تجربه‌ها و تأثیر آن‌ها بر انتخاب‌هایش است.

در ادامه، فرایند تغییر بنیادی مطرح می‌شود. منظور از تغییر بنیادی، رفع ناگهانی تمام نشانه‌ها نیست، بلکه ایجاد تغییری معنادار در جهت حرکت فرد است. مراجع می‌آموزد تجربه‌های درونی دشوار را بدون تسلیم‌شدن در برابر آن‌ها تحمل کند، توجهش را به زمان حال بازگرداند، ارزش‌های شخصی خود را تشخیص دهد و دست به اقدام‌هایی بزند که زندگی او را به آن ارزش‌ها نزدیک‌تر می‌کنند. حتی یک اقدام کوچک اگر در جهتی متفاوت از الگوی همیشگی انجام شود، می‌تواند آغاز تغییری گسترده‌تر باشد.

بخش مهمی از کتاب به مصاحبه‌ی متمرکز اختصاص دارد. درمانگر باید در مدتی کوتاه از شرح طولانی مشکلات عبور کند و بفهمد مراجع دقیقاً با چه الگویی درگیر است. پرسش‌ها برای یافتن یک برچسب تشخیصی صرف مطرح نمی‌شوند؛ آن‌ها روشن می‌کنند فرد چه چیزی را دردناک می‌داند، برای کنترل آن چه کرده، این راه‌حل‌ها چه نتایجی داشته‌اند و اکنون می‌خواهد زندگی‌اش در چه مسیری حرکت کند. چنین مصاحبه‌ای هم به مفهوم‌پردازی مسئله کمک می‌کند و هم از همان ابتدا مراجع را وارد فرایند تغییر می‌سازد.

کتاب ابزارهایی برای افزایش انگیزه، تعیین جهت درمان و طراحی برنامه‌ای کوتاه ارائه می‌کند. تمرین‌های توجه‌آگاهی، استعاره‌ها، پرسش‌های ارزش‌محور و تکالیف رفتاری از جمله روش‌هایی هستند که درمانگر می‌تواند متناسب با موقعیت مراجع به کار گیرد. هدف این تمرین‌ها متقاعدکردن فرد به مثبت‌اندیشی نیست؛ درمانگر کمک می‌کند مراجع تفاوت میان جنگیدن با تجربه‌های درونی و انجام‌دادن اقدامی سازنده در حضور آن تجربه‌ها را ببیند.

نویسندگان برای نشان‌دادن اجرای واقعی FACT از نمونه‌های بالینی متنوع استفاده می‌کنند. موضوع این نمونه‌ها تنها یک اختلال مشخص نیست و مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، مصرف مواد، مسائل سازگاری و تعارض‌های زندگی را شامل می‌شود. شرح گفت‌وگوها و تصمیم‌های درمانی نشان می‌دهد چگونه می‌توان اصول پذیرش، آگاهی از لحظه‌ی حال و عمل متعهدانه را در جلساتی محدود به مداخله‌ای منسجم تبدیل کرد.

معرفی نویسندگان کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ

کرک استروسال از چهره‌های اصلی در شکل‌گیری درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و از متخصصان تلفیق خدمات سلامت رفتاری با مراقبت‌های اولیه است. بخش مهمی از فعالیت او به طراحی مداخلاتی اختصاص دارد که در محیط‌های درمانی پرمراجعه، با زمان و امکانات محدود، قابل اجرا باشند. توجه او به مراجعان پرخطر و افرادی که با مشکلات پیچیده یا افکار خودکشی درگیرند، سبب شده است نوشته‌هایش پیوند نزدیکی با موقعیت‌های واقعی درمان داشته باشند.

پاتریشیا رابینسون روان‌شناس و از پیشگامان الگوی سلامت رفتاری در مراقبت‌های اولیه است. فعالیت حرفه‌ای او بر نزدیک‌کردن خدمات روان‌شناختی به نظام عمومی سلامت، به‌ویژه برای جمعیت‌هایی که دسترسی محدودتری به درمان تخصصی دارند، متمرکز بوده است. همکاری او و استروسال در توسعه‌ی FACT از این نیاز عملی سرچشمه می‌گیرد: چگونه می‌توان در همان فرصت محدود مراجعه، مسئله را روشن و امکان یک حرکت سازنده را ایجاد کرد؟

توماس گوستاوسون روان‌شناس سوئدی و از متخصصان ارائه‌ی خدمات روان‌شناسی و روان‌پزشکی مبتنی بر شواهد است. تجربه‌ی او در کار با مراکز درمانی، مدارس، مددکاران اجتماعی و نظام مراقبت‌های اولیه، به کتاب دامنه‌ای فراتر از اتاق درمان خصوصی داده است. ترکیب دیدگاه این سه نویسنده باعث شده اثر هم مبانی نظری داشته باشد و هم به محدودیت‌هایی توجه کند که متخصصان در محیط واقعی با آن‌ها مواجه‌اند.

چرا باید کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ را بخوانیم؟

امتیاز اصلی کتاب، تبدیل مفاهیم درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد به یک فرایند کوتاه و قابل اجراست. برخی منابع ACT بر توضیح گسترده‌ی نظریه یا معرفی جداگانه‌ی فنون تمرکز دارند؛ اما این اثر نشان می‌دهد درمانگر چگونه از نخستین پرسش، اطلاعات ضروری را گردآوری کند، الگوی گرفتاری مراجع را بشناسد و مداخله را به سمت اقدامی ارزش‌محور هدایت کند.

کتاب میان کوتاه‌بودن و سطحی‌بودن تفاوت می‌گذارد. در FACT قرار نیست درمانگر مشکلات پیچیده را در یک جلسه حل‌شده اعلام کند. هدف آن است که هر جلسه به نقطه‌ای برای تغییر جهت تبدیل شود و مراجع با درکی روشن‌تر و یک اقدام مشخص از جلسه بیرون برود. نمونه‌های بالینی، ابزارهای مفهوم‌پردازی و راهبردهای مصاحبه، خواننده را با منطق تصمیم‌گیری پشت هر مداخله آشنا می‌کنند.

این اثر همچنین برای درمانگرانی مفید است که با رویکردهای شناختی‌رفتاری آشنایی دارند اما می‌خواهند از پذیرش، توجه‌آگاهی و ارزش‌ها در جلسات خود استفاده کنند. نویسندگان مجموعه‌ای از تکنیک‌های پراکنده ارائه نمی‌کنند؛ آن‌ها فنون را در چارچوبی قرار می‌دهند که انتخاب هر مداخله را به مسئله و هدف مراجع پیوند می‌زند.

کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب بیش از همه برای روان‌شناسان، روان‌پزشکان، مشاوران و درمانگرانی مناسب است که در مراکز سلامت، کلینیک‌های پرمراجعه یا موقعیت‌های دارای محدودیت زمانی فعالیت می‌کنند. متخصصانی که می‌خواهند درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد را به شکل متمرکز وارد کار بالینی خود کنند نیز مخاطبان اصلی اثر هستند.

دانشجویان تحصیلات تکمیلی روان‌شناسی و مشاوره می‌توانند از کتاب برای یادگیری مصاحبه‌ی متمرکز، مفهوم‌پردازی کارکردی و طراحی مداخله بهره ببرند. با توجه به زبان تخصصی و تمرکز اثر بر فرایند درمان، این عنوان کتابی خودیاری برای مخاطب عمومی نیست و آشنایی قبلی با مبانی روان‌شناسی بالینی، درک مطالب آن را آسان‌تر می‌کند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب مداخله‌های کوتاه برای تغییرات بزرگ

ACT به زبان ساده — راس هریس — نشر کتاب ارجمند

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد — پل فلکسمن، جی. تی. بلکلج و فرانک باند — انتشارات دانشگاه تهران

تروما، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد — راس هریس — نشر پندار تابان