کتاب فقه مدنی عقود اذنی (ودیعه - وکالت) اثر سیدمحمود هل اتائی نشر انتشارات دانشگاه تهران

این کتاب در دو بخش مستقل، ابتدا ودیعه و سپس وکالت را مورد بررسی قرار می‌دهد، اما ساختار هر دو بخش به‌گونه‌ای تنظیم شده که ارتباط منطقی میان فصل‌ها رعایت شود تا خواننده بتواند مسیر پژوهش را گام‌به‌گام دنبال کند.

در بخش نخست، که به ودیعه اختصاص دارد، روند بررسی به‌گونه‌ای است که ابتدا ماهیت و جایگاه این عقد روشن شده، سپس شرایط انعقاد آن بررسی می‌شود و در نهایت به آثار، انحلال و اختلافات احتمالی میان طرفین پرداخته می‌شود:

- فصل نخست به مفهوم و ویژگی‌های ودیعه اختصاص دارد. در این فصل، تلاش شده است تا ودیعه از نظر لغوی، اصطلاحی تعریف شود و تمایز آن از سایر عقود مشابه تبیین گردد.

- فصل دوم جایگاه ودیعه در قرآن کریم را بررسی می‌کند تا نشان دهد که این عقد از چه مبانی قرآنی‌ای برخوردار است و چه اصولی بر آن حاکم می‌باشد.

- فصل سوم به انعقاد ودیعه می‌پردازد که نقطه‌ی آغاز تعهدات طرفین است. در این فصل، شرایط صحت این عقد، از جمله ایجاب و قبول و اهلیت طرفین تحلیل می‌شود.

- فصل چهارم پس از بررسی انعقاد عقد، به آثار ودیعه اختصاص دارد. این فصل به حقوق و تکالیف طرفین پس از انعقاد عقد پرداخته و مسئولیت‌های امین و امانت گذار را از منظر فقه مورد بررسی قرار می‌دهد.

- فصل پنجم که انحلال ودیعه را بررسی می‌کند، به عواملی می‌پردازد که موجب پایان‌ یافتن این عقد می‌شوند، از جمله فسخ یا فوت یکی از طرفین.

- در نهایت، خاتمه این بخش به اختلاف‌های میان ودیعه‌گذار و امانت‌دار اختصاص یافته است. این بخش، مبانی فقهی تعارض‌های احتمالی را تحلیل کرده و به روش‌های حل اختلاف در این زمینه می‌پردازد.

در بخش دوم که به وکالت اختصاص دارد، ساختاری مشابه بخش اول دنبال شده تا امکان مقایسه و درک تفاوت‌ها فراهم شود. همان‌گونه که در بررسی ودیعه ابتدا به مفهوم، سپس به مبانی قرآنی، انعقاد، آثار و در نهایت انحلال آن پرداخته شد، در وکالت نیز این سیر منطقی دنبال می‌شود:

- فصل نخست به مفهوم و ویژگی‌های وکالت می‌پردازد و جایگاه آن را در میان سایر عقود نیابتی بررسی می‌کند.

- فصل دوم جایگاه وکالت در قرآن کریم را تحلیل کرده و به مبانی قرآنی نیابت و تفویض اختیار در روابط حقوقی می‌پردازد.

- فصل سوم به انعقاد وکالت اختصاص دارد و شرایط اساسی شکل‌گیری این عقد را بررسی می‌کند.

- فصل چهارم به آثار وکالت پرداخته و تعهدات وکیل و موکل را از منظر فقهی بررسی می‌کند.

- فصل پنجم که انحلال وکالت را مورد مطالعه قرار می‌دهد، عواملی مانند عزل یا استعفا را که موجب خاتمه عقد وکالت می‌شوند، بررسی می‌کند.

- در نهایت، خاتمه این بخش به اختلاف‌های میان موکل و وکیل اختصاص دارد و روش‌های فقهی و حقوقی حل این تعارض‌ها را تحلیل می‌کند.

این ساختار، علاوه بر آنکه در هر بخش، مسیر منطقی تحقیق را رعایت کرده، امکان مقایسه تطبیقی بین دو عقد را نیز فراهم می‌آورد.

هدف اصلی این اثر، نه‌ تنها تبیین دقیق این دو نهاد حقوقی، بلکه ایجاد بستری برای پژوهش‌های تطبیقی و تفسیر دقیق‌تر احکام مرتبط با اعتماد و نیابت در حقوق اسلامی است.