کتاب اقتصاد دانش‌بنیان در صنعت فولاد ایران اثر واحد پژوهش انتشارات دومینو نشر دومینو

برخی از مفاهیم ماهیت میان‌رشته‌ای دارند؛ به این معنا که باید در یک موضوع خاص مورد آموزش، پژوهش و ارزیابی قرار گیرند. هرچند یک مفهوم میان‌رشته‌ای ممکن است به‌طور عام و کلی در مبانی، اصول و روش‌شناسی، قواعد مشترکی داشته باشد، اما زمانی مؤثرتر واقع می‌شود که آن مفهوم در یک صنعت و موضوع خاص مورد آموزش و پژوهش قرار گیرد.

به‌عنوان مثال، اقتصاد دانش‌بنیان که موضوع این جلد از این مجموعه می‌باشد، یک مفهوم میان‌رشته‌ای است؛ زیرا وقتی ما اقتصاد دانش‌بنیان را، چه در نظریه و چه در عمل، بخواهیم به واقعیت عملی تبدیل کنیم، باید ابتدا موضوع و صنعت را مشخص نماییم. اقتصاد دانش‌بنیان در کدام صنعت؟ در کدام رشته؟ در کدام موضوع؟ آیا اقتصاد دانش‌بنیان در صنعت فولاد با اقتصاد دانش‌بنیان در صنعت نساجی تفاوت‌هایی دارد یا خیر؟ اقتصاد دانش‌بنیان در صنعت هوافضا با اقتصاد دانش‌بنیان در صنعت خودرو چطور؟ اقتصاد دانش‌بنیان در صنعت الکترونیک با اقتصاد دانش‌بنیان در صنایع پزشکی چطور؟

درست است که اقتصاد دانش‌بنیان دارای برخی مبانی، اصول و قواعد مشترکی است، اما اقتصاد دانش‌بنیان در هر صنعت، علاوه بر این قواعد مشترک، اقتضائات و شرایط مختص خود را نیز دارد. آنچه باعث تفاوت اقتصاد دانش‌بنیان در هر صنعت می‌شود، همین اقتضائات و شرایط ویژه و متفاوت هر صنعت نسبت به صنعت دیگر است. همان‌طور که می‌بینید، اقتصاد دانش‌بنیان مفهومی میان‌رشته‌ای است که قبل از انجام هر کاری باید موضوع و صنعت را مشخص نماییم. موضوعی که قرار است اقتصاد دانش‌بنیان در آن مورد پژوهش قرار گیرد، می‌تواند صنایع پزشکی، صنعت هوافضا، صنعت فولاد یا هر صنعت و موضوع دیگری باشد. به‌طور کلی، «انتخاب موضوع» باید به‌عنوان اولین گام در بررسی مفاهیم میان‌رشته‌ای در نظر گرفته شود.

به همین خاطر، اگر بخواهیم پژوهش‌های اقتصاد دانش‌بنیان کاربردی شوند و گرهی از مشکلات صنعت، تولید و اقتصاد بگشایند، باید قبل از هر کاری موضوع و صنعت را مشخص نماییم؛ اینکه اقتصاد دانش‌بنیان را در کدام رشته یا کدام موضوع و صنعت می‌خواهیم مورد پژوهش قرار دهیم. اگر برای مفاهیم میان‌رشته‌ای، مانند اقتصاد دانش‌بنیان، موضوع و صنعت را تعیین نکنیم، مفاهیم میان‌رشته‌ای برای همیشه در حرف و نظریه باقی خواهند ماند و هیچ‌گاه به واقعیت‌های عملی تبدیل نخواهند شد و کارکرد شاخص‌های آن‌ها برای تحقق اهدافشان مورد ارزیابی قرار نخواهد گرفت.

نکته دوم اینکه اقتصاد دانش‌بنیان فقط یکی از عوامل و قطعات پازل پیشرفت در یک صنعت می‌باشد که با سایر عوامل مؤثر بر پیشرفت آن صنعت ارتباط نزدیکی دارد. می‌توانیم به اقتصاد دانش‌بنیان در یک صنعت به‌عنوان قطعه‌ای از پازل پیشرفت در یک صنعت نگاه کنیم که این قطعه از پازل با قطعات دیگر پازل ارتباط دارد؛ با بعضی بیشتر و با بعضی کمتر. چنانچه بتوانیم تمام قطعات پازل پیشرفت در یک صنعت را کنار یکدیگر قرار دهیم یا به تعبیر ما با یکدیگر تلفیق نماییم و با این نگاه و رویکرد به تحقیق، پژوهش، جمع‌آوری اطلاعات، ایجاد نرم‌افزارها و بانک‌های اطلاعاتی و در سطح کلان‌تر، به اصلاح چینش رشته‌های دانشگاهی در نظام آموزشی بپردازیم، گام بزرگی در پیشرفت یک صنعت برداشته‌ایم. قرار دادن و انسجام قطعات پازل پیشرفت در هر صنعت را تحت عنوان «تلفیق مفاهیم میان‌رشته‌ای با محوریت صنعت» مطرح کردیم.