کتاب مغز، شناخت و رفتار جلد 4 اثر حبیب‌الله قاسم‌زاده نشر کتاب ارجمند

استمرار در کوشش‌های علمی و فرهنگی پدیدۀ شایعی در جامعۀ ما نیست که البته چندان هم بی‌دلیل نبوده است. زمانی که تغییر و تحول در سیاست‌ها و شرایط اقتصادی- اجتماعی آن‌قدر زیاد و غیر قابل پیش‌بینی است، کوتاه‌مدت بودن برنامه‌ریزی‌ها و اقدام‌ها تا حد زیادی قابل درک است، چنان‌که برخی جامعه‌مان را جامعه‌ای کوتاه‌مدت وتوسعه را در این شرایط بسیار دشوار دانسته‌اند (کاتوزیان،۱۳۹۲). تغییرات پیش‌بینی‌ناپذیر و ناپایداری در دانشگاه‌ها هم امر ناشایعی نیست. برنامه‌های آموزشی و علمی مداوم در حال تغییر هستند و مشخص نیست که این تغییرات تا چه حد وابسته به نیازها است و تا چه حد ناشی از سلیقه‌ها و توجه یا بی‌توجهی رئیسان و مدیران. چنان‌که به نظر برخی، دانشگاه‌هایمان، "گاه و بیگاه" می‌شوند که البته به‌معنای پویایی و سازگاری فعال با محیط نیست: "دانشمندان و شاگردان بودند، می‌آمدند و می‌رفتند و رو‌به‌رو می‌شدند و درس می‌دادند و درس می‌خواندند و ارتباط داشتند، اما نمی‌توانستند استادیوم جنرال و یونیورسیتی به‌وجود بیاورند و نهادی اجتماعی با هویت‌های شهری و صنفی و حرفه‌ای تشکیل دهند" (فراستخواه، ۱۳۹۶، ص۱۴).

با همۀ این‌ها و همۀ دشواری‌های پیش‌بینی‌پذیر، می‌توان نمونه‌هایی از فعالیت‌های علمی مستمر و در عین حال پویا برشمرد، که هرچند ممکن است قائم به فرد یا افرادی بوده باشد، ولی تصویر از یک نمونۀ دانشگاهی برای بحث و تبادل نظر علمی فراهم می‌آورده است. از بین نمونه‌های این‌چنینی در برگزاری نشست‌های علمی در زمینۀ علوم مرتبط با مغز و شناخت و رفتار، مانند روان‌شناسی، عصب‌شناسی، روان‌پزشکی و عصب‌پژوهی، می‌توان تلاش ستودنی استاد دکتر عبد‌الرحمن نجل‌رحیم و اساتید دیگر در برگزاری سمینارهای عصب‌پژوهی ازسال ۱۳۷۴ در بیمارستان شهدای تجریش را مثال آورد. تلاش دیگر البته برگزاری "سمینارهای ادواری مطالعۀ مغز، شناخت و رفتار" در بیمارستان روزبه است. جالب آن‌که هیچ‌یک از این دو فعالیت علمی "درون کوریکولومی" دانشگاهی نبوده است که شاید همین هم از جمله دلایل استمرار آن‌ها باشد.

هم‌اکنون ۱۰ سال از برگزاری نخستین دورۀ "سمینارهای ادواری مطالعۀ مغز، شناخت و رفتار" می‌گذرد. در این مدت هر ساله، سمینارها به‌طور منظم برگزار شده، به امید آن‌که فضایی فراهم آورد برای گردهم‌آیی محققان و صاحب‌نظران در علوم مرتبط به مغز، شناخت و رفتار و بستری برای بحث و نقد آرا و یافته‌‌ها. یک ویژگی مهم این سمینارها بر خلاف همایش‌ها و سمینارهای مرسوم این روزهای کشور ما، انتشار سخنرانی‌های ارائه شده، به‌صورت کتاب‌های مجموعۀ مقالات بود تا دامنۀ تأثیر و گسترۀ بحث‌ها منحصر به زمان و مکان سخنرانی‌ها نباشد که حاصل آن انتشار مجموعۀ مقالات مغز، شناخت و رفتار بود. ویژگی دیگر، همراهی مقاله‌ها با نقدهایی بود که برای خواننده امکان آشنایی با دیدگاه‌های مختلف و گاه متعارض را فراهم می‌آورد. هر چند امکان این را نیافتیم که "تمام سخنرانی‌ها" را به نوشتار درآوریم، ولی با همراهی اساتید و انتشارات ارجمند توانستیم سه مجموعۀ مقاله منتشر کنیم و اکنون مجموعۀ چهارم در اختیار خوانندگان محترم قرار می‌گیرد. با وجود تمام محدودیت‌هایی که در انتشار به‌‌طور عام و به نشر درآوردن سخنرانی‌ها به‌طور خاص وجود دارد، بسیار خوشحالیم که تاکنون توانسته‌ایم مجموعه‌های ارزشمندی از سخنرانی‌ها و نقدها را به‌صورت مکتوب در اختیار مخاطبان قرار دهیم و اعتقاد داریم تداوم این امر به اصالت‌بخشی به تفکر علمی و ارتقای آن کمک فراوانی می‌کند.

در مجموعه حاضر ۷ مقالۀ دیگر حاصل از این سخنرانی‌ها همراه با نقد آن‌ها را تقدیم می‌کنیم، شامل مقاله‌ای دربارۀ موردپژوهی در علم نوشتۀ دکتر قاسم‌زاده، بحثی دربارۀ اعتماد از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی و دیدگاه‌های جدید جامعه‌شناختی از دکتر شریفی، مقاله‌ای دربارۀ کاربرد رویا در شناخت‌درمانی از دکتر نجاتی‌صفا، مقاله‌ای دربارۀ خلق ایده‌های نو بر پایۀ روابط معنایی از دکتر بدیع، نوشتاری دربارۀ اخلاق‌گرایی و مغز از دکتر نقوی، نوشتاری دربارۀ هم‌دردی و درد مزمن از دکتر اصغری‌مقدم، مقاله‌ای دربارۀ نقش فرهنگ و مذهب در اختلال وسواس از دکتر شمس.