کتاب رؤیت سعیده اثر زانیار ابراهیمی نشر هرمس

در دو جلد پیش گفتیم که این شرح‌ها را در معنای دقیق کلمه باید روایتی از روایت دریفوس دانست. این نکته در باب کتاب حاضر بیشتر صدق می‌کند، چون همان‌طور که خواهید دید، از شرح‌های هانس بلومنبرگ در تکمیل تفسیر دریفوس استفاده کرده‌ام. علت و چگونگی این تکمله‌های افزوده را در مقدمه توضیح داده‌‌ام.

به‌علاوه، همان‌طور که در پیشگفتار جلد دوم نیز گفتیم، دریفوس همراه با یکی از دانشجویانش به نام شان کِلی، گزیده‌ای از شرح خود بر کمدی الهی را آورده است. اما این گزیده، حتی در مقایسه با چکیدۀ موبی‌دیک، مختصرتر و ناقص‌تر است. ازجمله مهم‌ترین محذوفات این گزیده، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: دریفوس در درس‌گفتار شفاهی، دو جلسه (جمعاً دوونیم ساعت) را به انه‌اید ویرژیل اختصاص می‌دهد که در کتاب کاملاً حذف شده است و شرح‌های پرطول‌وتفصیلی که او در درس‌گفتار خود راجع‌به انقلاب وجودشناختی مسیح، اقتصاد میل و شناخت، دژ شهر گناه، بی‌عملان در برابر ابن‌الوقت‌ها، عشق مُسرفانه، شیوه‌های بودن و برخی مسائل مهم و کمتر مهم دیگر داده است، در کتاب یا به‌کل حذف شده‌اند یا چنان فشرده آمده‌اند که بسیار دشوار بتوان گفت که حتی جان کلام را منتقل می‌کنند، چه رسد به آنکه بگوییم مقدمات و نتایج استدلال را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهند.

افزون بر این، دربارۀ موبی‌دیک گفتیم که درس‌گفتار دریفوس و چکیدۀ کتاب را مسامحتاً می‌توان مکمل یکدیگر دانست، اما در اینجا با مسامحه نیز نمی‌توان چنین گفت. حتی به نظر می‌رسد که دریفوس در کلاس درس، با دانشجویانِ فلسفه‌خواندۀ برکلی سخن می‌گوید و در کتاب، همراه با دانشجویش کوشیده‌ است مطالب را برای مخاطب عام بنویسد. اما اشکالی که در کار کتاب وجود دارد، این است که علاوه بر اختصار بیش‌ازحد، عمدۀ مطالب نیز گاه بیش‌ازحد ساده شده‌اند، تا جایی که حتی عمق فلسفی‌شان را از دست می‌دهند. در شرحی که خواهید خواند، گرچه همچنان اولویت با درس‌گفتار است و ارجاعات به کتاب دریفوس و کِلی، از ارجاعاتِ جلد دوم بسیار کمترند، کوشیده‌ام هم پیچیدگی مطالب را حفظ کنم و هم دایرۀ مخاطبان را گسترش دهم تا نه منحصراً مخاطبان محدود را هدف بگیرم و نه به ساده‌سازیِ بیش‌ازحد درغلتم. طبیعتاً خوانندگان خود قضاوت خواهند کرد که تا چه حد در انجام این کار موفق بوده‌ام.

در کتاب حاضر، به‌ویژه حین شرح روایت دریفوس از انقلاب وجودشناختی مسیح و نقل‌قول‌های او از انجیل‌ یوحنّا و نامه‌های پولس در بخش اول، از ترجمۀ عهد جدید پیروز سیّار (چاپ هشتم، انتشارات نی، ۱۴۰۰) استفاده کرده‌ام؛ و در بخش دوم، که مختص مفردات کمدی الهی است، از ترجمۀ شجاع‌الدین شفا (چاپ بیست‌وچهارم، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۹۹) بهره جسته‌ام و طبیعتاً شمارۀ صفحات دوزخ، برزخ و بهشت، مربوط به سه مجلد این ترجمه‌اند.

در این جلد نیز از کمک‌ها و مشورت‌های دو خوانندۀ باوفایم، زهرا احمدی و امید رحمانی بهره‌مند بوده‌ام. آنان برای من نمایندۀ اکثریت خوانندگانِ بالقوۀ کتاب بوده‌اند و از نظرها و تذکراتشان در تدقیق و توضیح بیشترِ مطالبی استفاده کرده‌ام که شاید برای خوانندگانِ کمتر فلسفه‌خوانده و کمتر آشنا به الهیات مسیحی، نامأنوس جلوه کنند. لازم است بار دیگر از وقت و زحمت آنان عمیقاً و صمیمانه سپاسگزاری کنم.

در پایان، تذکر این نکته را ضروری می‌دانم که آنچه خواهد آمد، مشخصاً به نیهیلیسمِ اروپایی و مرگ خدای مسیحی در غرب نظر دارد و خوانندگان مسلمان، همواره باید تفاوت‌ها را مد نظر داشته باشند و از تعمیم ناروای این آرا به شرق بپرهیزند، گرچه تا آنجا که ممکن بوده، در خود متن به برخی وجوه ممیزه اشاره شده است تا از این خلط مفهومی پرهیز شود.