کتاب برائت پزشک اثر رضا شمس الدین وندی نشر انتشارات قانون‌یار

یکی از عناصر اصلی انجام عمل جراحی و معالجات پزشکی که شکل بنیادین و مهمی به خود گرفته، اخذ رضایت از بیمار است. رضایت بیمار به لحاظ تبعات و پیامدهایی که به دنبال دارد، در قلمرو حقوق جایگاه مهمی یافته و در زمره یکی از مقولات مهم در حقوق پزشکی به حساب می­آید. رضایت بیمار مبین این واقعیت است که بیمار از آن­جا که به منظور معالجه و درمان، مدتی ولو اندك، جسم خویش را در اختیار پزشک قرار می­دهد، در نتیجه باید به این امر به صورت آگاهانه و با اراده رضایت داشته باشد. به عبارت دیگر چون تصرف در جسم دیگري بدون رضایت وي جایز نیست، هنگامی که این شرط حاصل شود، تصرف مجاز و مباح شده و تعقیب کیفري شخص را به دنبال نخواهد داشت. در فقه به جاي رضایت، از اصطلاح " اذن " استفاده شده است. اشاره به اذن به معالجه درکلام فقها، به معناي اعلان و اخبار رضاي بیمار یا اولیاء وي به درمان توسط پزشک بوده و پزشک جز در موارد فوري و اضطراري حق مداخله و تصرف در بدن بیمار را ندارد ؛ زیرا درمان بدون رضا و اذن بیمار یا اولیاء وي حتی از سوي پزشک جرم محسوب می­گردد.در خصوص مسئولیت مدنی پزشک، قانون مدنی و قانون مسئولیت مدنی 1339، ساکت است. قانون سابق مجازات اسلامی مصوب 1370، نیز در این زمینه مبهم است؛ بند 2 ماده 59 این قانون، با سه شرط : رضایت بیمار، مشروعیت عمل طبی، رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی ؛ عمل پزشک را جرم نمی­شمارد، این درحالی است که بر طبق بند ب ماده 295، پزشک در قبال زیان ناشی از معالجه متعارف، ملزم به پرداخت دیه شده است.امّا در قانون جدید مجازات اسلامی به صراحت تمام در ماده 452، دیه را از لحاظ احکام و آثار، نوعی "مسئولیت مدنی" محسوب می­نماید.