کتاب صوتی سیری در سه‌گانه سترگ سپهر اخلاق اثر شیرزاد پیک حرفه

در همایش دو روزه «مهر مولانا» که به کوشش موسسه سروش مولانا در مهرماه ۱۳۹۱ با موضوع «اخلاق و عرفان و رابطه این دو با یکدیگر» برگزار شد، دکتر شیرزاد پیک‌حرفه در موضوع «سیری در سه‌گانه سترگ سپهر اخلاق» سخنرانی کرد. او ابتدا به ایضاح مفهومی و تحلیل زبانی کلمات کلیدی بحث خود پرداخت و گفت: «اخلاق چیزی است که اکثر ما حتی پیش از مطالعه آکادمیک با آن آشنا هستیم. همه جوامع دارای مجموعه‌ای از موازین اخلاقی‌اند و بیشتر مردم پیش از رسیدن به بزرگسالی با این موازین آشنا می‌شوند. ما با یادگیری از مراجع مختلف اخلاق جامعه یاد می‌گیریم که نباید کار ناپسند را انجام دهیم. بنابراین فلسفه اخلاق چه چیزی به ما یاد می‌دهد که در تعلیمات مراجع اخلاقی جامعه وجود ندارد و چرا باید کاوشی فلسفی درباره اخلاق انجام شود؟ در روزگار ما که سرشار از اختلاف نظر در باب مسایل اخلاقی است باید با ارائه دلایل منسجم و معقول باورها و اعمال خود را توجیه کنیم و فلسفه اخلاق می‌تواند ما را در انجام این کار یاری کند.»

سپس او ضمن ارائه توضیحاتی درباره فلسفه اخلاق گفت: «پاره‌ای از نظریه‌های اخلاق هنجاری که منبع ادعاهای دستوری و ارزش‌گذارانه خود را خارج از طبیعت آدمی نمی‌دانند و یا نظریه‌هایی که به خوبی و بدی ذاتی اعمال و استقلال عقل در تشخیص آن باور دارند، غالباً یا منبع این ادعاها را شخصیت فاعل و فضیلت‌مندی آن می‌دانند یا فارغ از شخصیت فاعل سراغ خود فعل می‌روند. بنابراین همین ابتدا ما با یک دوگانگی برای داوری اخلاقی روبرو می‌شویم. بنابراین در یک تقسیم‌بندی کلان می‌توان این نظریه‌ها را به دو گونه شخصیت‌محور و فعل‌محور تقسیم کرد. اخلاق ارسطویی و گونه‌های جدید آن در برخی از فیلسوفان اخلاق معاصر نمونه‌ای از اخلاق هنجاری شخصیت‌محور است. این اخلاق بیش از آن‌که بر این نکته تأکید کند که ما باید چگونه عمل کنیم بر این نکته تأکید می‌کند که ما باید چگونه باشیم و از نظر آن اعمال درست بر اساس فضایل کسانی که آن اعمال را انجام می‌دهند تعیین می‌شوند. اخلاق فعل‌گرا نیز به دو قسمت تقسیم می‌شود؛ گروه غایت‌گرا یا پیامدگرا که فایده‌گرایان کلاسیک از سرآمدان این نحله از اخلاق هنجاری‌اند. گروهی دیگر از فلاسفه اخلاق برآنند که خوبی و بدیِ پیامدهای اعمال ما تنها ملاک برای داوری درباره آنها نیستند و آدمیان فارغ از پیامدهای برخی از اعمال تقریباً در هیچ شرایطی مجاز به انجام برخی از کارها نیستند حتی اگر بیش‌ترین خیر برای بیش‌ترین تعداد بشر را در پی داشته باشد.»

او در نتیجه‌گیری از بحث خویش گفت: «لب لباب کلام من لزوم توجه به سه‌گانه جدید در سپهر اخلاق هنجاری است. این سه‌گانه در پاسخ به پرسش‌های جدی جدید درباره میزان مطالبه اخلاق، مطرح شده است و ما برای پاسخ به آن پرسش‌های جهان‌شمول باید درک درستی از این سه‌گانه جدید و رابطه آن با سه‌گانه کلاسیک اخلاق هنجاری داشته باشیم. این درک درست هم در یافتن پاسخ به پرسش‌های جدی جدید اخلاق هنجاری و اخلاق کاربردی به‌ویژه در بسیاری از مسایل مبتلابه و جدید راه‌گشاست و هم در درک بهتر سه‌گانه کلاسیک اخلاق هنجاری سودمند است.»