کتاب صوتی نگاهی به بعضی پیش‌فرض‌های اخلاق دینی در ادیان ابراهیمی اثر علی‌اکبر عبدل آبادی

در همایش دو روزه «مهر مولانا» که به کوشش موسسه سروش مولانا در مهرماه ۱۳۹۱ با موضوع «اخلاق و عرفان و رابطه این دو با یکدیگر» برگزار شد، دکتر علی‌اکبر عبدل‌آبادی در سخنرانی خود با موضوع «نگاهی به بعضی پیش‌فرض‌های اخلاق دینی در ادیان ابراهیمی» به بررسی انواع پیش‌فرض‌های اخلاق دینی در ادیان ابراهیمی پرداخت.

او در ابتدای سخن خود، این پیش‌فرض‌ها را به چند بخش تقسیم کرد: پیش‌فرض‌های مابعدالطبیعی‌ و پیش‌فرض‌های اخلاق‌شناختی‌ و همچنین پیش‌فرض‌های انسان‌شناختی.

دکتر عبدل‌آبادی با اشاره به پاره‌ای از پیش‌فرض‌های مابعدالطبیعی یا هستی‌شناختی و همینطور پاره‌ای از پیش‌فرض‌های الهیاتی گفت: «نخستین پیش‌فرض وجودشناختی یا مابعدالطبیعی قائلان به اخلاق‌شناسی دینی در ادیان ابراهیمی (اخلاق‌شناسی یهودی، اخلاق‌شناسی مسیحی، اخلاق‌شناسی اسلامی) این است که خدا وجود دارد یعنی خدای ادیان ابراهیمی به تعبیر دقیق‌تر موجود است. این پیش‌فرضی است که قائلان به اخلاق‌شناسی دینی صدق آن را باید اثبات کنند. دومین پیش‌فرض وجودشناختی این است که این خدای موجود از سنخ اشخاص و کسان است نه از سنخ اشیاء و چیزها. البته خود این نیز پیش‌فرض‌هایی دارد چرا که وقتی می‌گوییم خدا شخص است دست‌کم دارای علم و اراده است و وقتی می‌توانیم بگوییم که این موجود علم و اراده دارد که موجودی زنده باشد. اینها همه پیش‌فرض بنیادی‌تری دارند و آن پیش‌فرض این است که خدا موجودی حیّ و زنده است.»

به همین ترتیب، دکتر عبدل‌آبادی ضمن شرح مفصل انواع پیش‌فرض‌ها در پایان اظهار امیدواری کرد که صرف‌نظر از اینکه اصلا چیزی به نام اخلاق‌شناسی دینی در ادیان ابراهیمی ممکن باشد یا ممکن نباشد و حتی اگر ممکن است مطلوب باشد یا نباشد و صرف‌نظر از اعتقاد داشتن به اخلاق‌شناسی دینی یا اعتقاد نداشتن، همه ما توفیق داشته باشیم در مقام عمل اخلاقی زندگی کنیم. یعنی خویشتن‌دارانه یا نوع‌دوستانه یا خودفرمان‌روایانه.