کتاب پیشگیری از ارتکاب جرم با اتکا به جرم‌شناسی اسلامی اثر سينا نجفی نشر فرزانگان دانشگاه

پيشگيري، مجموعه اقدام ها و تدابيري است که از پايه و اساس مانع وقوع جرم و فعليت يافتن انديشه جنايي مي شود و با ريشه ها و علل پيدايي جرم مبارزه مي کند. پيشگيري کيفري و غير کيفري، اجتناب ناپذير است و آن چه امروزه رويکردي جديد به چگونگي واپايش بزهکاري محسوب مي شود، عبارت است از کليه اقدامات فردي و عمومي به جز اعمال حقوق کيفري با هدف از بين بردن زمينه هاي مساعد براي ارتکاب اعمالي که جرم محسوب مي شود. دراين ميان، نقش آموزه هاي اسلامي در سالم سازي محيط اجتماعي و سازماني کاهش تخلف و جرم، و نيز جايگاه رويکردهاي آموزه هاي اسلامي در برنامه پيشگيري از جرم و نظام حقوقي اسلام، از اهميت ويژه اي برخوردار است. دین مبین اسلام نسبت به پیشگیری و از بین بردن زمینه های جرم حساسیت زیادی به خرج داده است و همواره در آیات و روایات بر پیشگیری از جرم در جامعه اسلامی تأکید داشته است. از طرف دیگر علم جرم شناسی نیز که موضوع آن پرداختن به جرم و راه های پیشگیری از آن است نیز توجه بسزایی به این مسأله داشته است. با نگاهی به آموزه های دینی می بینیم که آن چه امروزه از آن به عنوان پیشگیری از جرم یاد می شود در تار و پود پیام های آسمانی و رهنمودهای انبیاء و اولیا الهی بوده است و بالاتر از آن از آنجا که رسالت این رهایی انسان از تباهی و گروهی می باشد لذا پیشوایان دینی برای تحقیق آن از هیچ تلاشی دریغ نمی کردند و قبل از مبارزه با معلول با علت و زمینه گناه و جرم مبارزه می کردند و بر این اساس پیشگیری از انحراف در صور وظایف دینی قرار داشته است. البته در مکاتب الهی شیوه های تربیتی علاوه بر مجازات ها مورد تأکید بوده است. از طرف دیگر علم جرم شناسی نیز که موضوع آن پرداختن به جرم و راههای پیشگیری از آن است نیز توجه شایانی به این مسأله داشته است. در این کتاب سعی شده است تا رابطه حقیقی بین علم جرم شناسی و آموزه های دین اسلام در معرض پیشگیری از جرم بررسی شود. باید توجه داشت که در شریعت اسلام، اولاً دایره مشمول گناه وسیع تر از جرایم موضوع قوانین است لذا سیاست کیفری در این مورد همراه و توأم با پیشگیری است، ثانیاً کیفرهای دنیوی و اخروی حقوق جزای اسلامی نسبت، مجازات های سایر علل از قطبیت و حقیقت بیشتری برخوردار است و ثالثاً وجود و کیفر دنیوی و اخروی و جنبه پیشگیری برای مسلمان معتقد است.به نظر می رسد با تلفیقی از آموزه های اسلام و راههای پیشگیری از جرم در علم جرم شناسی می توان به یک سیستم جامع در معرض پیشگیری از وقوع جرایم دست یافت. اسلام به عنوان یک دین و یک عامل ارزشمند در زندگی اجتماعی و سیاسی ما برنامه هایی برای سعادت انسان دارد و درهمین راستا انسان را در والاترین جایگاه قرار می دهد که انسان به جرم و انحراف فکر نکند و مبادرت به ارتکاب جرم ننماید و با توجه به اینکه کشور ما، کشوری اسلامی است و دارای عقاید مذهبی می باشد، رویکردهای پیشگیری از جرم با افکار مذهبی و دینی شکل خواهد گرفت، و با توجه به اینکه اسلام دینی جامع و کامل می باشد لذا مقررات جزایی اسلام از انعطاف لازم برخوردار هستند و می توان با توجه به راهکارهایی که در خود احکام اسلام پیش بینی گردیده سعی در پیشگیری از وقوع جرایم کرد، توجه به آموزه های دینی در خصوص پیشگیری از جرم از اهمیت بالایی برای نظام قضایی ما که مبتنی بر احکام اسلامی است برخوردار می باشد. بی تردید اقدامات پیشگیرانه از وقوع جرم و بزهکاری و انحراف و گمراهی از اصول قضایی اسلامی و سیاست های جنایی اسلام، محسوب می شودپیشگیری کنشی غیرکیفری تدابیر و شیوه های گوناگونی است که برای جلوگیری از بزهکاری در بیرون از نظام کیفری به کار می روند، با توجه به نتایج ضعیف پیشگیری کیفری در جلوگیری از وقوع جرایم در اثر تحمیل هزینه های مالی و نیروی انسانی که بر دولت وارد است، پیشگیری غیر کیفری مطمعنا کارسازتر است و با کنترل عوامل اجتماعی فردی را که در آینده ممکن است در آستانه بزهکاری قرار بگیرد با راهکارهای مناسب اجتماعی و غیر کیفری در مسیر زندگی قرار خواهد داد، بعضی از آموزه های اخلاقی که می تواند در پیشگیری از وقوع جرایم و انحرافات نقش داشته باشد، اشاره می شود. از جمله هدف های مهم یک سیاست جنایی کارآمد، از بین بردن فرصت های ارتکاب جرم است. اگرچه گسترش و توسعه اختیارات حاکمیت در مقابله با فرصت های بزه کارانه اگر فاقد ضابطه و حدود معینی باشد ممکن است مفاسد بزرگی همچون به مخاطره افتادن حقوق و آزادی های فردی را در پی داشته باشد، اما امکان در پیش گرفتن راه های قانونی و مناسب در رفع موقعیت هایی که مقدمه ارتکاب جرم می باشد، وجود دارد و ضابطه مند و قانونی شدن مانع از سوء استفاده است. در مکتب اسلام برخی دانشمندان اقدامات جامعه در مقابل پدیده بزه کاری را به دو گروه طبقه بندی کرده اند: نخست اقداماتی که با هدف پیش گیری از جرایم بالقوه صورت می گیرد و دیگری واکنش نسبت به اعمال ارتکابی در گذشته که مبنای تصمیم قاضی قرار می گیرد. در سیاست جنایی اسلام دفع منکر مانند رفع آن واجب دانسته شده است، زیرا ادلّه وجوب رفع منکر شامل راه کارهای تدافعی در پیش گیری از تحقق منکرات و جنایات نیز می شود.