کتاب نگاهی دین‌شناختی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به ادیان زرتشت، مسیح و یهود در ایران اثر داریوش مقامی نیا نشر فرزانگان دانشگاه

دین، پدیده ای است که در قالب رفتار در بشر نمود می یابد و این رفتار به عنوان طرز بودن، عمل کردن و زیستن موجود زنده در روان شناسی به طور علمی مورد مطالعه قرار می گیرد. همین تجلّی رفتاری در انسان است که امکان به دام تجربه انداختن بالقوه آن را همچون دیگر رفتارها فراهم می کند. پس محور مورد بررسی در این گستره رفتار دینی است. مباحث دین شناسی از مباحث مهم روزگار ماست که توجه بسیاری از متفکران اسلامی را به خود جلب نموده است. تعریف دین یکی از اساسی ترین مباحث دین پژوهی معاصر است که حل بسیاری از موضوعات دین شناختی متوقف بر آن می باشد. برخی دین شناسان، نظر به مشکلاتی که تعریف دین را احاطه کرده و آن را امری دشوار و مناقشه آمیز ساخته است، مسأله ی تعریف دین را «خان اول» در وادی هفت خان دین شناسی نامیده اند. در واقع همه ی تعریف های عرضه شده به گونه ای دلبخواهی بوده، و ابزارهایی هستند که می توان به گونه های مختلفی آنها را به کار گرفت. به بیان دیگر دین در معنای خاص آن، پدیده ای الهی و آسمانی است و فاعل و پدید آورنده آن خداوند است، نقش بشر در این باره، عبارت است از ایمان (پذیرش دین)، شناخت و عمل. به عبارت دیگر انسان در مورد دین دو نقش را ایفامی کند. یکی نقش قابلی و پذیرندگی و دیگر نقش فاعلی که جلوه معرفتی و رفتاری دارد و در سایه این دو نقش قابلی و فاعلی نقش سومی پدید می آید که می توان آن را «بهره بری » نامید. یعنی خلق و خوی او در پرتو ایمان و عمل به دین تحول یافته و رنگ دینی به خود می گیرد و سرانجام به زندگی پاکیزه ای در دنیا و آخرت دست می یابد. یکی دیگر از تقسیم بندی های رایج دین، تقسیم آن به زنده و غیرزنده است. برخی از ادیان، متعلق به تاریخ گذشته اند و پیروانی ندارند،گرچه اکثر آن ها تاثیر خود را روی تعلیمات یک یا چند تا از ادیان موجود حفظ کرده اند. این ادیان را، ادیان مرده می نامند، ادیان مصر قدیم در افریقا، ادیان مکزیک و پروی باستان در امریکا، ادیان قدیم بابل و آشور. متعلق به اقوام فنیقی و هیتی، ادیان میترایی و مانی در آسیای صغیر، ادیان یونان و روم باستان، وادیان اقوام سلت و تیوتونی اروپا از این دسته اند.