کتاب عوامل ایجاد معلولیت جسمی و مشکلات اجتماعی معلولین اثر محمد مردانی نشر فرزانگان دانشگاه

معلولیت به آسیب های ناشی از اختلال، ناتوانی یا حوادث خاصی گفته می شود که منجر به ایجاد محدودیت و جلوگیری از ایفای نقش طبیعی فرد در زندگی می گردد. این نقش بر اساس جنسیت، سن، عوامل اجتماعی و فرهنگی و حادثه ای که رخ داده است، به عهده فرد و سرگذشت وی گذاشته شده است. به بیان دیگر فرد دارای معلولیت یا معلـول کسی است که بخشی از توانایی های فیزیکی، جسمی، اجتماعی، حرفه ای، ذهنی و روانی خود را از دست داده و یا اصلاً به دست نیاورده است. معلولیت جسمی، حسی و روانی می‌تواند یکی از علل اصلی معلولیت اجتماعی به شمار رود. به عبارت دیگر معلولیت اجتماعی صرفاً نتیجه معلولیت جسمی و روانی نیست بلکه یک فرد سالم از نظر جسمی و روانی نیز می‌تواند دچار معلولیت اجتماعی گردد. در مقابل می‌توان گفت که معلولیت اجتماعی نیز می‌تواند منجر به معلولیت جسمــی و روانی گـردد. سازمان جهانی بهداشـــت معلولیت را اختلال ارتباطی میان فرد و محیـط تعریـف کـرده اســـت. بزرگترین اقلیـت جـهان معلولین هستنـد که حدوداً ده درصـــد هر جامعــه را شامل می شوند. معلولیت پدیده‌ای جهانی است که همیشه و در همه جا مطرح بوده و می‌باشد، اما در جوامع مختلف از نظر شدت، نوع و نحوه مقابله و برخورد با آن، شرایط متفاوتی داشته است. به عبارت دیگر ناتوانی و معلولیت حقیقتی انکارناپذیر است. سابقه حضور معلولان در جامعه به دوران بسیار قدیم باز می‌گردد. در منابع تاریخی بحث‌های بسیاری از نحوه برخورد با معلولین اعم از کشتن و قربانی کردن آنان، ترحم و حفظ و نگهداری آنان در مراکز ویژه و جدا از جامعه به عمل آمده است. با ظهور ادیان و تکامل انسانی جوامع، از شدت برخوردهای ناگوار با معلولین کاسته شده به طوری که در جوامع پیشرفته امروزی بحث از برابری حقوق اجتماعی، انسانی افراد دارای معلولیت با دیگر افراد جامعه است. معلولین در گذشته در روزگاری که خانواده‌ها به صورت گسترده بود، غالباً در کنار خانواده زندگی می‌کردند و خانواده مسئول نگهداری و مراقبت از فرد معلول بود. در آن زمان به فرد معلول به عنوان معلول و مریض نگاه نمی‌شد بلکه او را کسی می‌دانستند که مورد خشم خدایان واقع گردیده است اما به تدریج که خانواده‌ها از شکل گسترده به خانواده هسته‌ای تبدیل شدند، امکان مراقبت و نگهداری معلولین نیز در خانواده کاهش پیدا کرد و وظیفه نگهداری، مراقبت، مواظبت و مداوای معلولین به مؤسسات و سازمان‌هایی که به همین منظور تأسیس شده بودند، واگذار گردید. معلولیت ها بر اساس اختلالاتی که باعث بروز آن می شود تقسیم بندی می شوند. معلولیت ها به شش دسته جسمی و حرکتی، عقب ماندگی ذهنی، اختلالات اعصاب و روان، حس بینایی، شنوایی، گفتاری تقسیم بندی می شود. فردی که نقص عضو، فلج حرکتی و یا قطع عضو داشته باشد دارای معلولیت جسمی و حرکتی است، همچنین به فردی که دارای اختلال ذهنی باشد عقب مانده ذهنی می گویند. از دیگر معلولیت ها می توان به اختلالات اعصاب و روان اشاره کرد که فرد نمی توانند هیجانات خود را کنترل یا استفاده کند. همچنین برخی افراد به کم بینایی، عدم بینایی و کاهش بینایی مبتلا هستند و برخی دیگر از افراد کم شنوا و ناشنوا هستند. اختلالات گفتار از دیگر معلولیت ها است که فرد در ارتباط با افراد دچار مشکلاتی می شود. ﻣﻌﻠﻮﻟﻴﺖ به هر درجه و هر قسمی باشد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان یک ﭘﺪﻳﺪه ی ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ میﺗﻮاﻧﺪ روﻧﺪ زﻧﺪگی ﻓـﺮدی و اﺟﺘﻤﺎعی ﻓﺮد ﻣﻌﻠﻮل و واﺑﺴﺘﮕﺎن وی را دﺳﺘﺨﻮش ﻣﺸﻜﻼت ﺟـﺪی ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺑـﺎ وﺟﻮد آنکه ﮔﺴﺘﺮه و ﻋﻤﻖ ﻋﻮارض ﻧﺎشی از ﻣﻌﻠﻮﻟﻴﺖ (به ویژه معلولیت جسمی حرکتی) و ﻣﺘﻐﻴﻴﺮﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوتی ﻫﻤﭽﻮن ﻧﻮع و ﺷﺪت ﻣﻌﻠﻮﻟﻴﺖ، ﺳﻦ و ﺟﻨﺲ ﻓﺮد ﻣﻌﻠﻮل و ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻮاﻣﻞ دﻳﮕﺮ ﺑﺴﺘگی دارد. به صورت کلی افرادی که درجاتی از معلولیت جسمی و حرکتی را تجربه می کنند در مقایسه با افراد معمولی، دچار کاهش کیفیت زندگی می شوند. افراد دارای معلولیت در ایران بخش قابل توجهی از جمعیت را به خود اختصاص می دهند، به دلیل عدم وجود آمارهای دقیق از تعداد افرادی که به نوعی محدودیت دارند نمیتوان عددی را به طور دقیق در این رابطه اعلام کرد. نهایتاً در این کتاب قصد داریم در ابتدا به انواع، اقسام و عوامل ایجاد معلولیت بپردازیم سپس به بررسی و بیان مهمترین مشکلات اجتماعی معلولین در جامعه و اجتماع بپردازیم و مشکلات این قشر مظلوم را مورد مداقه و بررسی قرار دهیم.