کتاب پیشگیری از جرم از دیدگاه جرم شناسی اثر کیوان مرادی زاده نشر انتشارات قانون‌یار

دانشمندان با توجه به رشته تخصصی خود، توصیف‌های گوناگونی از “جرم” نموده‌اند. “جرم” از نگاه جامعه‌شناختی، انحراف و عملی خلاف موازین جامعه و مخالف با هنجارهای اجتماعی است که ناهنجاری خوانده می‌شود. برخی دیگر “جرم” را عملی نابهنجار، و مجرم را کسی که نظم اجتماعی را بر هم بزند تلقی کرده‌اند . حقوق‌دانان هر فعل و ترک فعلی را که نظم، صلح و آرامش اجتماعی را مختل سازد و قانون نیز برای آن مجازاتی تعیین کرده باشد، “جرم” می‌داند. از نگاه روان‌شناسان عبارت است از: خارج شدن از حالت تعادل روانی ورفتاری؛ یعنی داشتن رفتار منحرفانه، یا رفتاری که صورت عادی و نرمال نداشته باشد. از نگاه دینی، جرم تخطی از جنبه‌های اعتقادی و تعالیم مذهبی و طغیان و سرکشی در برابر امرو نهی‌های پروردگار متعال است. یش‌گیری از لحاظ لغوی به معنی “پیش‌دستی کردن پیشی گرفتن و به جلوی چیزی رفتن” و نیز به معنای “آگاه کردن خبر چیزی را دادن و هشدار دادن” است. در جرم‌شناسی پیش‌گیرانه معنای نخست مورد نظر بوده است، یعنی با به کارگیری فنون مختلف به منظور جلوگیری از بزه‌کاری به استقبال جرم رفته و از آن پیشی گرفت. در خصوص تعریف و دامنه شمول پیش‌گیری از جرم میان صاحب‌نظران اختلاف نظر وجود داشته که سبب پیدایش دو بینش و رویکرد متفاوت نسبت به این مقوله شده است. در بینش نخست که رویکردی عام نسبت به پیش‌گیری است، هر چیزی که به مقابله با جرم پرداخته و از بروز آن جلوگیری کرده یا موجبات کاهش آن را فراهم سازد، پیش‌گیری از جرم تلقی می‌شود. در این بینش کیفر نیز نوعی پیش‌گیری محسوب می‌شود؛ چرا که از یک سو با توجه به بازدارندگی عام سبب پیش‌گیری عمومی شده و از سوی دیگر با بازدارندگی خاص، از تکرار جرم توسط مرتکب جلوگیری می‌کند. این رویکرد، ابتدا در تفکرات سیاست جنائی انریکو فری بروز پیدا کرد. تدابیر دفاع فردی که برای پیش‌گیری از تکرار جرم بیان شده است و نیز پیش‌گیری عمومی که بر اساس تدابیر جمعی حاصل می‌شود، نشان از برداشت موسع فری از پیش‌گیری است. ایرادات وارده به این رویکرد، نخست، تفکیک دو مقوله پیش‌گیری و سرکوب‌گری در عرف جرم‌شناسی است، چرا که هر چند این دو در هدف که همان پیش‌گیری از جرم است، مشترک هستند ولی از لحاظ بعضی خصایص از یکدیگر متمایزند. به عنوان نمونه پیش‌گیری هم توسط دولت و هم جامعه مدنی قابل اعمال است ولی کیفر در انحصار دولت قرار دارد . در حقوق اسلام آن چه در درجه اول اهمیت قرار دارد، پیش‌گیری از وقوع جرم و اصلاح و درمان با استفاده از تدابیر پیش‌گیرانه و اقدامات تامینی و تربیتی است و خود مجازات‌ها به خودی خود موضوعیت ندارند . وضع مقررات کیفری وجرم تلقی کردن در اسلام، تاکید بر اعمال مجازات و تسریع در اجرای آن، نشان از اهمیت دادن به آثار و نتایج مجازات در حیات اجتماعی انسان‌ها دارد. در کنار تحقق این هدف، مجازات کارکرد دیگری غیر از تحقق عدالت کیفری نیز برعهده دارد .