کتاب قتل‌های ناموسی در فقه و حقوق کیفری ایران اثر مختار فتاحی نشر انتشارات قانون‌یار

پیشگیری از وقوع جرم به عنوان یکی از ابزارهای موثر در مبارزه با بزهکاری، از موضوعاتی است که در قرن نوزدهم مورد توجه جرم شناسی قرار گرفت. در مقوله پیشگیری، هدف تضمین آزادی ها، اجرای عدالت، اصلاح و درمان بزهکار و در صورت ضرورت سرکوب بوده است. مکتب تحققی که پرچمدار ورود پیشگیری از جرم در حیطه جرم شناسی است، برای اولین بار با طرح این موضوع افکار عمومی‌را از پاسخ کیفری صرف، به سوی شناسایی علت ها، درمان و پیشگیری سوق داد و همین امر شروعی برای ورود سایر مکاتب حقوق جزا و جرم شناسی و ارئه نظریات جدید در این زمینه شد(والتر، 1997: 24). با وجود تفاوت مباني مكاتب در تعريف جرم، منشأ آن و شيوه‌هاي پيشگيري از آن، آنچه مسلم است در سه سطح و محور بزهكار، بزه ديده و جامعه، برنامه‌هاي پيشگيري ارائه شده كه تاكنون ادامه داشته است. به طوركلي اين امر مورد پذيرش قرار گرفته است كه نهادهاي عدالت كيفري غالباً پس از وقوع جرم، نمي‌توانند آن گونه كه شايسته است پاسخگوي آن باشند . بنابراين، رويكرد پيشگيري از وقوع جرم، به عنوان بهترين رويكرد، از نظر اهميت در جايگاه نخست قرار دارد. پيش از اين به طور سنتي، براي پاسخ به افزايش ميزان جرائم و مهار آن و به اميد بازداشتن مجرمان از ارتكاب جرائم بيشتر و براي اجراي قانون، منابع بيشتري اختصاص مي‌يافت و كيفر رفتارهاي مجرمانه تشديد مي‌شد. به هرحال در اين چند سال اخير، به لحاظ اين كه سياست‌هاي سخت گيرانه دستگاه قضايي مبني بر تشديد مجازات، نتايج مطلوبي در بر نداشته است، در نتيجه اين راهبردها ی به اصطلاح واکنش محور اهمیت خود را از دست داده است. در باب پديده قتل‌هاي ناموسي توجه به پيشگيري و نه واكنش، از اهميت شاياني برخوردار است. زيرا وقوع هر قتل ناموسي برابر است با از بين رفتن و سلب حق حيات يك انسان و همين امر است كه اين جنايت را از ساير جرائم متمايز مي‌سازد. اما پرداختن به پيشگيري در قتل‌هاي ناموسي دشواري‌هاي خاص خود را به همراه خواهد داشت. به عبارت ديگر از آن جا كه در بروز يك قتل ناموسي علل و عومل متعددي دخيل هستند، ضرورتاً پيشگيري از بروز آن نيز با نظر داشتن همه اين عوامل، قابل دسترسي خواهد بود(کاظمی، و زرخ، 1389: 1). قتل‌هاي ناموسي يك عامل موجه صرف ندارد، بلكه همه اين عوامل به سهم خود در وقوع اين پديده نقش دارند؛ اما به نظر مي‌رسد كه سهم متغيرهايي چون فرهنگ مردسالار و آداب ورسوم حاكم بر يك جامعه خاص، بيشتر از ديگر متغيرها باشد. در كنار اين عوامل نبايد تأثيري را كه نيروهاي حفاظت كننده اجتماع، در پيشگيري و كاهش موارد بروز اين پديده دارند، ناديده گرفت. در اين پژوهش تلاش مي‌شود پس از طرح مباحثي در خصوص مفهوم و پراكندگي آماريِ قتل‌هاي ناموسي، ابعاد و زواياي گوناگون ارتباط ميزان قتل‌هاي ناموسي مورد تجزيه وتحليل قرار بگيرد و براي جلوگیری از قتل‌های ناموسی پيشنهادها و راهكارهايي كاربردي و عملي نيز بيان شود.