کتاب صوتی فلسفه کار اثر ریموند گویس

آیا کار، به آن معنایی که ما می‌شناسیم، دیگر دارد از بین می‌رود؟ اگر این‌طور است، چرا چنین مسئله‌ای باید برایمان مهم باشد؟ در این کتاب موجز و درعین‌حال جامع، ریموند گویس با بهره‌گیری از تحلیل نظری، تأملات تاریخی، روایت‌های شخصی و شرح و تفسیر اجتماعی می‌کوشد به این پرسش‌ها پاسخ دهد. او با مروری بر فهم ما از کار و خاستگاه آن در تولید صنعتی، به بررسی مشوق‌ها و فشارهایی می‌پردازد که جوامع با استفاده از آنها انسان‌ها را به کار‌کردن وامی‌دارند و نشان می‌دهد که وجدان کاری چه تأثیر پرقدرتی بر زندگی بسیاری از ما دارد. گویس همچنین به‌سراغ معضل دیرینۀ نارضایتی از کار می‌رود و از سوی دیگر به رشد ظاهراً برگشت‌ناپذیر بیکاری در نتیجۀ ماشینی‌شدن می‌پردازد. در این مسیر می‌بینیم که چگونه مفهوم کار در طول تاریخ تغییر کرده است، رابطۀ ما با آن چه فرازوفرودهایی داشته و چطور در بخش عمدۀ سیر حیات بشر، کار بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی و گاهی تمام معنای آن بوده است.

ریموند گویس، استاد فلسفۀ دانشگاه کمبریج، تألیفات بسیاری در حوزه‌های نظریۀ سیاسی و انتقادی، اخلاقیات و تاریخ فلسفه داشته است که واقعیت و رؤیاها ، سیاست و تخیل و جهان‌بینی به چه کار می‌آید؟ از آن جمله‌اند. 

ریموند گویس در میان فیلسوفان معاصر حوزۀ اخلاق و سیاست، جستارنویسی است کم‌نظیر با زبانی پرشور، گیرا و روشن. او با استدلال‌هایی صریح و بجا اصل مطلب را نشانه می‌رود و با دعوت از ما برای بازنگری در مفاهیمی که بدیهی می‌پنداشتیم، نه‌تنها این یا آن فرض فلسفی، بلکه مسائل و اقدامات مهم‌تری را هم که با آنها درگیریم به چالش می‌کشد.

بخشی از کتاب

«بخش زیادی از تفکرات عامیانهٔ اقتصادی‌ـ‌ـ‌ـ‌منظور آن چیزهایی است که افراد معمولی بدون تأمل دربارهٔ اشتغال می‌گویند‌ـ‌ـ‌ـ‌و اظهارنظرهای برخی شخصیت‌های سیاسی ظاهراً بر این فرض استوارند که انسان‌ها، بنا‌به طبیعتشان، از کار فراری‌اند. برخی عقیده دارند بشر ذاتاً کار‌ـ‌گُریز است، پس کوشش توان‌فرسا هم چیزی است که مشخصاً از آن اجتناب دارد. طرف‌داران این نگاه شاید بگویند برای تأیید و تصدیق آن کافی است چشممان را باز کنیم. به کارگران یک کارخانه میان دریافت دستمزد در ازای چهل ساعت کار در هفته یا دریافت همان مقدار دستمزد در ازای چهل و پنج ساعت اجازهٔ انتخاب دهید و ببینید بدون استثنا ترجیح همه‌شان کدام است. از نظر تاریخی هم کلاً مسیر ابداع و نوآوری بشر در این‌راستا بوده که راهی بیابد تا کارهای موردنظرش را بدون کوشش و تلاش انسانی انجام دهد: مثلاً حیوانات را اهلی کردیم تا برایمان بار حمل کنند و بعد هم در‌نهایت با ماشین جایگزینشان کردیم. هیچ آزمایشگاه یا انستیتویی در جهان وجود ندارد که مشغول تحقیق برای کشف راه‌های خسته‌کننده‌تر برای بستن بند کفش یا پختن غذا باشد. اینها همه حقیقت دارد و فرقی هم نمی‌کند که خیلی‌ها به باشگاه‌های ورزشی می‌روند تا برای سالم‌ماندن این موجود انسانی فعالیت لازم را انجام دهند. در‌نهایت اگر به پیشینهٔ رؤیاهای آرمان‌شهری انسان در طول تاریخ، چنان‌که در ذهن داشته و بیانش کرده، نگاه کنیم با موتیف تکرارشوندهٔ «رهایی از کار» مواجه می‌شویم. این موضوع در خیال رعیت غربی اروپایی خود را به‌شکل فانتزی‌هایی همچون «بهشت تن‌آسایان» نشان می‌دهد که در نقاشی معروف قرن شانزدهمی اثر بروگلِ مهتر تصویر شده است (این نقاشی حالا در موزهٔ آلته پیناکوتک در مونیخ نگهداری می‌شود). در این نقاشی گروهی از دهقانان روی زمین دراز کشیده‌اند و مشغول عیش‌ونوش با غذایی‌اند که لازم نیست کشت یا آماده شود. تخم‌مرغ‌ها پاهایی کوچک دارند و به‌سمت پیکره‌های انسان غنوده می‌دوند؛ پوسته‌هایشان از قبل شکسته و چاقوهایی از‌غلاف‌درآمده همراهشان است تا کار خوردنشان راحت‌تر شود. دهقانان داخل تصویر هیچ کاری نباید انجام دهند جز باز‌کردن دهانشان تا مرغ از پیش کباب‌شده داخل دهانشان بپرد. در ادامهٔ همین مسیر می‌توان مک‌دونالد، برگر کینگ و مرغ سوخاری کنتاکی را از زاویهٔ دید مشتریان (ولی نه از نگاه کارکنانش) به‌مثابهٔ تحقق یک رؤیا دید. شاید برخی فکر کنند چنین شرکت‌هایی این فانتزی قدیمی دهقانی را تبدیل به جهنمی زنده کرده‌اند، اما روشن است که آنها برای خیل عظیمی از مردم جذابیت دارند: [تحقق] فانتزیِ جهان بدون تلاش (و در‌نتیجه قطعاً بدون تلاش توان‌فرسای کار سازمان‌یافته و نظام‌مند).»