کتاب زیارت: سرمنزل اثر سعید نجفی نشر معارف

پی بردن به «چیستی» و «چرایی» زیارت مرحله‌ای از «معرفت نظری» است که زیارتِ شایسته و پذیرفته‌شده را نصیب زائر می‌کند. تعظیم، تکریم، گرامی‌داشت و یادکرد انسان‌های شایسته، هنرمند، فرهیخته، فرهنگ‌ساز، نقش‌آفرین، مصلح، متحول‌کنندگان تاریخ و... و نیز زنده نگاه داشتن نام و یاد آنان پس از مرگ، نشانه و لازمۀ محبت، عشق و ارادت انسان به نیکی‌ها و کمالات است و در فطرت و سرشت الهی آدمی ریشه دارد.

بیش از دو هزار سال پیش در یونان شاگردان ارسطو پس از مرگ او همواره بر مزارش حاضر می‌شدند و در آنجا به درس و بحث و گفت‌وگو می‌پرداختند تا یاد او را در خاطر خویش و دیگران زنده نگاه دارند. حضرت زهرا برای بزرگداشت کار و اقدام ارزشمند شهدای اُحُد، به‌ویژه حضرت حمزه(ع)، هر هفته با پای پیاده به زیارت ایشان می‌رفت. امام حسین(ع) با شناختی که از مقام و معنویت و اقدامات امام مجتبی(ع) داشت، برای گرامی‌داشت آن حضرت در هر هفته پیاده به زیارت مزار ایشان می‌رفت.

امروزه شاهدیم که ملت‌ها و ملیت‌های مختلف بزرگان علم و فرهنگ و ادب و هنر خویش را با برگزاری سمینارها، همایش‌ها، کنفرانس‌ها و...گرامی می‌دارند، فضایل و کمالاتشان را برمی‌شمارند، به وجود آنان افتخار می‌کنند و... .

چنان‌که اشاره کردیم، این نکوداشت‌ها به عصر حاضر اختصاص ندارند، بلکه در طول تاریخ ادامه داشته‌اند، هرچند در کیفیت و کمیت متفاوت بوده‌اند. تلاش جوامع گوناگون بر حفظ آثار نیکان و احیای میراث گذشتگان و رواج موزه‌ها نمونه‌ای از نکوداشت مفاخر نیاکان است. به این ترتیب، در تکریم و تعظیم صاحبان کمال، تفاوتی بین زندگان و مردگان صاحب کمال نیست. در کیفیت و شکل نکوداشت‌ها هر روز تغییراتی حاصل می‌شود، ولی ریشۀ این بزرگداشت‌ها، تکریم‌ها و تعظیم‌ها در زیبایی‌دوستی انسان و عشق و ارادت فطری او به کمال است. هرکسی با کشش درونی و خداداد خویش زیبایی را دوست می‌دارد، به کمال عشق می‌ورزد، صاحبان کمال و زیبایی را می‌ستاید و در مقابل آنان از خود فروتنی نشان می‌دهد. از عوامل و انگیزه‌های عبادت آدمی در پیشگاه کمال مطلق نیز همین کمال‌دوستی است. بت‌پرستان نیز از آن رو در برابر هیکل‌های چوبی و سنگی کُرنش می‌کنند که آن‌ها را صاحب کمال و برخوردار از جمال می‌پندارند، هرچند در آن پندار و این کردار صائب نیستند.