کتاب مصطلح التاریخ اثر اسد رستم نشر انتشارات سمت

کتاب مصطلح التاریخ نوشته اسد رستم، مرجعی برای یادگیری روش تاریخ‌نگاری و تاریخ‌شناسی است و می‌خواهد چیستی مصطلح التاریخ یعنی اصطلاحات، مبانی و ابزارهای رشته تاریخ را روشن و کارکرد آن را در متون و منابع تاریخی نقد کند. نویسنده تلاش کرده است نشان دهد چگونه باید منابع را خواند، چگونه شواهد درباره یک واقعه را بررسی کرد و بین روایت و حقیقت تاریخی تمایز گذاشت.

این کتاب با ترجمه سید محمد رضی مصطفوی‌نیا و حسن حضرتی توسط نشر سمت منتشر شده است. از همان خط اول کتاب پیداست که فقط یک مرجع تاریخی صرف نیست و اثری متدولوژیک (ترکیبی از نقد منابع و تاریخ‌نگاری) است. بنابراین، این کتاب به‌مانند یک راهنمای فکری برای مورخان و دانشجویان ارشد و دکتری تاریخ است که می‌خواهند روش نقد متون تاریخی را یاد بگیرند.

خلاصه کتاب مصطلح التاریخ اثر اسد رستم

کتاب مصطلح التاریخ، یک دید تازه از تاریخ به مخاطب خود ارائه می‌کند. نویسنده در این کتاب به شما یاد می‌دهد که تاریخ فقط مجموعه‌ای از روایت‌ها و داستان‌های قدیمی نیست و پشت هر روایت، نیت، شرایط و انگیزه‌ای وجود دارد. او نشان می‌دهد مورخ خوب کسی نیست که هر چه می‌خواند باور کند، بلکه کسی است که می‌پرسد این روایت چرا نوشته شد، چه کسی آن را گفته است، به نفع چه کسی بوده است و چه چیزهایی در آن پنهان شده‌اند. همین رویکرد ساده اما مهم، ستون اصلی کتاب است.

نویسنده شما را قدم‌به‌قدم وارد کارگاه نقد منابع تاریخی می‌کند؛ جایی‌که هر سند و مدرک تاریخی زیر ذره‌بین می‌رود. او توضیح می‌دهد چگونه باید یک متن تاریخی را بررسی کرد تا از نویسنده‌اش شناخت پیدا کرد، زبان و سبک آن را سنجید، محیط اجتماعی و سیاسی زمان او را فهمید و بعد تصمیم گرفت که آیا می‌توان به روایت او اعتماد کرد یا نه. جذاب‌ترین بخش کتاب این است که نشان می‌دهد وقتی به‌طور دقیق به متونی نگاه کنید که صدها سال است مقدس یا معتبر شناخته شده‌اند، خواهید دید پر از نشانه‌هایی هستند که قصد و انگیزه نویسنده را آشکار می‌کنند.

در ادامه، کتاب به سراغ علوم کمکی می‌رود؛ همان ابزارهایی که مورخ برای کشف حقیقت به آن‌ها نیاز دارد، مانند جغرافیا، نسب‌شناسی، دیوان‌ها و اسناد اداری، فهم آداب و رسوم، اقتصاد و حتی زبان‌شناسی. نویسنده با مثال‌های روشن نشان می‌دهد که مورخ برای فهم گذشته باید مانند یک کارآگاه عمل کند؛ گاهی یک تغییر کوچک در شیوه‌ نگارش نامه‌ای اداری یا یک اختلاف جزئی در روایت‌ها می‌تواند حقیقتی بزرگ را آشکار کند.

در پایان، او نتیجه می‌گیرد که تاریخ نه‌تنها شرح گذشته، بلکه تحلیل گذشته است. مورخ واقعی کسی است که میان روایت‌ها، سکوت‌ها و تناقض‌ها حقیقت را پیدا کند. این کتاب از نشر سمت به خواننده یاد می‌دهد که چگونه از دل انبوه داستان‌ها، یک داستان قابل اعتماد بسازد. همین نگاه است که کتاب را از یک متن ساده درسی به یک اثر عمیق و الهام‌بخش تبدیل می‌کند.

معرفی نویسنده کتاب مصطلح التاریخ اسد رستم

اسد جبرائیل رستم، یکی از برجسته‌ترین مورخان جهان عرب و از پیشگامان تاریخ‌نگاری علمی در لبنان و خاورمیانه است. او در خانواده‌ای متولد شد که کتاب جایگاه مهمی داشت و همین موضوع باعث شد خیلی زود به تاریخ و پژوهش علاقه‌مند شود. او برای تحصیلات مقدماتی خود وارد دانشگاه آمریکایی بیروت شد و بعدها برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت تا دکترای تخصصی تاریخ را کسب کند.

او سال‌ها در دانشگاه آمریکایی بیروت به تدریس پرداخت و بسیاری از اساتید و پژوهشگران برجسته نسل‌های بعد را پرورش داد. او آثار برجسته‌ای به‌ویژه در زمینه‌های روش‌شناسی تاریخ، نقد اسناد، تاریخ عثمانی، تاریخ خاورمیانه و نظریه‌های تاریخ‌نگاری نوشته است.

جایگاه ویژه او به‌خاطر رویکرد علمی و روش‌مند او بوده است. او باور داشت که تاریخ‌نگاری باید نوعی تحقیق جدی باشد و از قواعد و اصول پیروی کند. کتاب مصطلح التاریخ، معروف‌ترین اثر او است که به‌شدت از این دیدگاه نویسنده تاثیر پذیرفته است.

چرا باید کتاب مصطلح التاریخ را بخوانیم؟

مطالعه این کتاب با ترجمه سید محمد رضی مصطفوی‌نیا و حسن حضرتی می‌تواند دلایل زیادی داشته باشد و از جمله آن‌ها باید به این موارد اشاره کرد:

·   اگر می‌خواهید تاریخ را درست بخوانید، این کتاب یک ابزار خوب برای یاددادن این روش است و با استفاده از آن یاد خواهید گرفت چگونه منابع را برش بزنید، وزن کنید و دوباره بسازید تا به یک روایت تحقیق‌محور برسید؛

·   این کتاب برای دانشجویان رشته تاریخ، یک مرجع روش‌شناسی معتبر است؛

·   این کتاب برای پژوهشگران تاریخ اسلام و خاورمیانه، این کتاب راهنمای خوبی برای بهتر نگاه‌کردن است؛

·   با مطالعه این کتاب یاد خواهید گرفت چگونه پرسش‌های درستی برای تحقیقات تاریخی خود مطرح کنید و کیفیت کار خود را بالا ببرید.

کتاب مصطلح التاریخ به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب مناسب برای هر فردی است که می‌خواهد درباره تاریخ‌نگاری و روش‌های آن بداند؛ اما به‌طور خاص به این افراد توصیه می‌شود:

·   دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری رشته تاریخ و مطالعات اسلامی

·   پژوهشگران تاریخ علاقه‌ممند به استفاده از اسناد عربی و کلاسیک

·   افراد شاغل در حوزه تحلیل متون تاریخی

·   مترجمان و ویراستاران متون تاریخی برای شناختن اصول نقد

بخشی از کتاب مصطلح التاریخ

برای آشنایی بیشتر با این کتاب می‌توانید بخشی از متن آن را که در ادامه قرار داده شده است، مطالعه کنید:

قاعده کلی و عمومی که جای چون‌وچرا ندارد، این است که هرگاه منابع و آثار تاریخی نابود شوند، تاریخ نیز همراه آنان از بین می‌رود. به عبارت دیگر، تاریخ مجموعه آثاری است که عقل گذشتگان یا قلم‌های آنان بر جای گذاشته است و هرگاه حوادث روزگار و بلایای طبیعی بخشی از آن را از بین ببرند، در حقیقت، تاریخ آن از بین برده است و گویا اصلا وجود نداشته است. با نیست شدن آثار، تاریخ آن دوره و انسان‌های موجود در آن دوره نیز ناشناخته می‌ماند؛ اما اگر آثار آن باقی باشد و حفظ شود، در حقیقت، تاریخ در آن آثار حفظ شده است. به همین سبب، مورخان قبل از هر چیزی به بحث و بررسی آثار مختلفی که از پیشینیان بر جای مانده، می‌پردازند؛ آثاری که به اصطلاح آن را مراجع می‌نامیم.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب

اگر از کتاب‌های مانند کتاب مصطلح التاریخ خوشتان می‌آید و علاقه دارید در این زمینه بیشتر مطالعه کنید، این کتاب‌ها به شما پیشنهاد می‌شوند:

·   کتاب درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ از نشر نی

·   کتاب روش پژوهش در تاریخ‌شناسی از نشر لوگوس

·   کتاب تاریخ و تاریخ‌نگاری تاریخ اسلام از نشر سنجش و دانش