کتاب صوتی هفتمین رستخیز ناگهان اثر شروین وکیلی

هفتمین نشست رستخیز ناگهان، عصر روز دوشنبه 27 تیر ماه سال 1390 با سخنرانی دکتر شروین وکیلی با موضوع «من آرمانی و نظام‌های انضباطی در مثنوی» برگزار شد.

شروین وکیلی سخنان خود را اینطور آغاز کرد: "شاید خیلی از کسانی که مثنوی معنوی را خوانده‌اند، در این حس با من شریک باشند که داستان شیر و نخجیران در دفتر اول، دشواریاب می‌نماید و به شکلی دغدغه‌آفرین رمزپردازی‌ شده است. اما خوشبختانه امروز آن باور متعصبانه و ساده‌اندیشانه‌ای که دستیابی به نیت مؤلف را ممکن و مهم می‌دانست، منقرض شده است. از این رو سرِ آن ندارم که نیت پنهانی مولانای بلخی یا مقصود حقیقی و اصیل وی را بازسازی کنم. در مقابل، از فرصتِ تفسیر همچون مجالی برای جولان در متون و روایت‌های موازی و گاه بسیار دیرینه بهره‌ خواهم برد، بدان امید که معنایی بر داستانِ پیچیده و دلکش شیر و نخجیران بیفزایم..."

او در این نشست نخست ساختار و مضمون داستان شیر و نخجیران را وارسی کرد و سپس شرحی ساختارشناسانه از عناصر آن را ارائه داد.

 داستان شیر و نخجیران در مثنوی معنوی یکی از طولانی‌ترین و پیچیده‌ترین داستان‌های این کتاب است و بخش مهمی از دفتر نخست مثنوی (که در کل چهار هزار بیت دارد) را به خود اختصاص داده است. این داستان گذشته از بافت روایی پیچیده‌تر و داستان‌های درونی‌اش، به دلیل بحث‌های بلند فلسفی و اخلاقی و تأکید راوی بر نظریه‌ عریان و صریح نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. شخصیت‌پردازی در این داستان، پیچیده و غیرمعمولی است. به شکلی که گاه درست معلوم نیست مولانا با کدام شخصیت همدلی بیشتری دارد.

شیر در ابتدای داستان از موضع اختیارگرا دفاع می‌کند و به دیدگاه جبرگرایانه و ضعیفِ نخجیران می‌تازد، و از این رو بیشتر با دید مولانا نزدیک می‌نماید. اما کمی بعد تن به جبر می‌دهد و در نهایت همچون نمادی از نیروهای شر مجسم می‌شود که نابود شدنش در قعر چاه نشانه پیروزمندی قوای نیک و فرازین است. یعنی گویی مولانا خود در مورد ماهیت شخصیت‌های این داستان به تصمیمی نهایی نرسیده و ایشان را به عنوان نمادهایی خالص برای مفاهیمی سرراست در نظر نگرفته است.

بخش بعدی سخنان دکتر وکیلی به ساختار داستان و مضامین اصلی آن یعنی جبر و اختیار و تدبیر و تقدیر، اختصاص داشت: «ستون فقرات داستان شیر و نخجیران، به رویارویی شکارچی و شکار مربوط می‌شود. داستان از لحظه‌ای شروع می‌شود که شیر -نیرومندترینِ شکارچیان- با نخجیران وارد گفتگو می‌شود و زمانی پایان می‌یابد که در کنش و ستیز با خرگوش -ناتوان‌ترینِ شکارها- به اوجی چشمگیر دست می‌یابد. بر خلاف سایر داستان‌های مثنوی، در این داستان بدنه‌ اصلی متن به بحث‌های فلسفی و استدلال‌های انتزاعی یا تفسیر آیات قرآن و احادیث اختصاص یافته است.»

دکتر شروین وکیلی در این سخنرانی به بحث مفصلی در موضوعات «جبر و اختیار» و «تدبیر و تقدیر» و... نیز پرداخته است.