کتاب جواهر التصوف اثر یحیی بن معاذ رازی نشر انتشارات جامی

ابو زکریا یحیی بن معاذبن جعفر (جعفری) الرازی الواعظ که عطار او را با القاب «چشمه روضه رضا، نقطه کعبه رجا، ناطق حقایق و واعظ خلایق»توصیف می‌کند، از طبقه اولی عرفاست. کنیه‌اش یحیی، ابوزکریا و لقب وی واعظ است.

یحیی در ری متولد شد. از سال تولد او اطلاعی در دست نیست. از حوادث و مراحل زندگی او نیز اطلاعات جامعی نداریم و آگاهی ما در مورد این عارف و واعظ محدود به توصیف‌ها و اشاره‌هایی است که تذکره‌نویسان و دیگر نویسندگان آثار عرفانی و اسلامی در مورد یحیی مطرح کرده‌اند. در این آثار مطالبی در مورد مهارت وی در سخنوری، سخنان، سفرها و حکایاتی از زندگی او در ارتباط با عرفای دیگر، یاران و نزدیکانش آمده است.

یحیی پس از فراگرفتن مقدمات علوم، به ریاضت و سیر و سلوک پرداخت و عارف و سخنوری مشهور شد، چنان که ذهبی از او با عنوان «حکیم اهل زمانه و از بزرگان مشایخ» یاد می‌کند و در جای دیگر او را «یگانه روزگار می‌داند».

ابوالقاسم قشیری درباره او می‌نویسد: «بی‌همتا بود اندر زمانه خویش و زبانی داشت اندر رجا بدان مخصوص و به سخن معرفت».

عطار معتقد بوده که یحیی «در علم و عمل قدمی راسخ ]داشته] و به‌لطایف و حقایق مخصوص بوده و به مجاهده و مشاهده موصوف بوده و صاحب تصنیف.»

بنا بر نقل قولی که از حصری در کشف‌المحجوب آمده است: «یحیی را هرگز جاهلیت نبود و بر وی کبیره‌ای نرفت و اندر معاملات و برزش جدی داشت که کس طاقت وی نداشتی از اصحاب.»

-از متن کتاب-