«فیودور داستایِفسکی» Fyodor Dostoyevsky نویسنده‌ و مترجم پیشگام و برجسته‌ی روس در 11 نوامبر سال 1821 در مسکو پایتخت روسیه به دنیا آمد. او در خانواده‌ای معمولی کودکی‌اش را گذراند و در نوجوانی در امتحانات ورودی دانشکده‌ی مهندسی نظامی سن‌پترزبورگ قبول شد. او در سال 1843 با درجه‌ی افسری فارغ‌التحصیل شد و مدتی را در وزارت جنگ فعالیت کرد. «داستایِفسکی» از جوانی داستان‌های «نیکلای گوگول»، از پرآوازه‌ترین ادیبان قرن نوزده روسیه را دنبال می‌کرد و تحت تأثیر آن‌ها نوشتن را آغاز کرد. او علاوه بر نوشتن داستان، ترجمه‌ی آثار بین‌الملل را نیز آغاز کرد و «اوژنی گرانده» از مجموعه‌ی «کمدی انسانی» اثر «اونوره دو بالزاک»، نویسنده‌ی مشهور فرانسوی را ترجمه کرد.

«فیودور داستایِفسکی» در زمستان 1845 داستان «بیچارگان» را نگاشت و یک نسخه از آن را در اختیار «ویساریون بلینسکی»، فیلسوف و ادیب روسی قرن نوزدهم گذاشت. خوانندگان و مفسرین این اثر، نویسنده‌ی این داستان را ستایش کردند. این داستان باوجود آن‌که اولین اثر «فیودور داستایِفسکی» است یک رمان اجتماعی مهم تلقی می‌شود، زیرا مردم نگون‌بخت جامعه را به‌خوبی به تصویر کشیده است. نشانه‌هایی از داستان‌های «یادداشت‌های یک دیوانه»، «شنل» و «دماغ» اثر «نیکلای گوگول» در این داستان به‌وضوح دیده می‌شود و دراین‌باره «فیودور داستایِفسکی» گفته است: «ما همه از شنل گوگول درآمده‌ایم.»

«فیودور داستایِفسکی» پس از این اثر، نوشتن را به‌طورجدی دنبال کرد و به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نویسندگان تاریخ روسیه شناخته شد. او در شرایط اجتماعی نابسامان قرن نوزدهم روسیه به محفل نویسندگان معترض پیوست و کتاب‌های «همزاد»، «آقای پروخارچین»، «زنِ صاحب‌خانه»، «شب‌های روشن» را منتشر کرد. «داستایِفسکی» در پی نفوذ یک جاسوس به محافل روشنفکری آن دوران به جرم براندازی حکومت در آوریل 1849 دستگیر شد و برای انجام خدمت سربازی به سیبری رفت. او پس ‌از این جریانات و آزادی‌اش تمام زندگی‌اش را وقف نوشتن کرد. او به اروپا سفر کرد و کتاب‌های زیادی را نوشت. «داستایِفسکی» فردی ولخرج بود و بیشتر دوران زندگی‌اش تحت تأثیر فرازوفرود‌های مالی بود. او مدت‌زمان زیادی را در اروپا به قماربازی مشغول بود و تقریباً بیشتر سرمایه‌‌اش را از دست داد. او در فوریه سال 1881 براثر خون‌ریزی ریه درگذشت و در گورستان «تیخوین» در سن‌پترزبورگ روسیه به خاک سپرده شد.

فیودور داستایِفسکی شاهکار ادبیات روسیه

ادبیات روسیه گنجینه‌ی باارزشی از نویسندگان و ادیبان بزرگ است و به «فیودور داستایِفسکی» مدیون است. آثارش ادبیات این کشور را از حیث میراث ادبی به سطح والایی رسانده است و به 170 زبان مختلف ترجمه شده‌اند. «فیودور داستایِفسکی» از نویسندگان شاخصی است که با خلق شخصیت‌های ویژه مسائل روانی و درونی انسان را بررسی کرده و قدم در ادبیات روان‌شناسانه گذاشته است. او جنبه‌های روانی زندگی انسان را درون‌مایه‌ی داستان‌هایش قرار داده و عشق، ثروت، حسرت، شهرت و ... را به تصویر کشیده است. این نویسنده در شرایط خفقان و خاکستری قرن نوزدهم شکوفایی ادبیات روسیه را رقم زد و آثار کم‌نظیری را تقدیم ادبیات جهان کرد. او بیش از سی اثر درزمینه‌ی داستان‌ کوتاه، رمان بلند و مجموعه مقاله در کارنامه‌ی کاری‌اش دارد.

فیودور داستایوفسکی نویسنده مشهور روسی

آثار ماندگار فیودور داستایوفسکی

«فیودور داستایِفسکی» پس از بازگشتش از سیبری مدتی را در نشریه‌ی «ورمیا» که به برادرش تعلق داشت، فعالیت کرد و پس از آن آثار برترش را نوشت. او در 45 سالگی کتاب «جنایت و مکافات» را در مجله‌ی The Russian Messenger در طول دوازده ماه به چاپ رساند و پس از آن داستان «قمارباز» را منتشر کرد. او کتاب «قمارباز» را با تندنویسی «آنا گریگوریونا» طی 26 روز نوشت که بیش از بیست ترجمه به زبان فارسی دارد، «جلال آل احمد»، از نویسندگان برجسته‌ی قرن معاصر ایران این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است. مدت‌زمان کم نگارش این اثر از ارزش ادبی آن کم نکرده است و در کنار سایر آثار فاخر این نویسنده قرار دارد. او در آن زمان در یکی از بدترین لحظات زندگی‌اش قرار داشت، او به اروپا سفر کرده بود و همسرش حامله بود. آن‌ها یکی از فرزندانشان را از دست داده بودند و «داستایِفسکی» به قماربازی مشغول بود. او در این زمان دو کتاب «همیشه شوهر» و «ابله» را منتشر کرد که تصویر درستی از این شرایط آشفته است. پس از این اثر او در سال 1871 «جن‌زدگان» یا «شیاطین» را به نگارش درآورد که مهم‌ترین اثر سیاسی این نویسنده تلقی می‌شود. این اثر بازتابی از شرایط سیاسی و اجتماعی قرن نوزدهم جهان و بخصوص جامعه‌ی روسیه است.

«فیودور داستایِفسکی» سال‌های آخر عمرش را صرف نوشتن داستان شاهکار «برادران کارامازوف» کرد، این داستان مجموعه اول سه‌گانه‌ای بوده است که به دلیل مرگ «فیودور» ناتمام ماند. «برادران کارامازوف» وصیت این نویسنده‌ی بزرگ به ملت روسیه است و پس از سال‌ها همچنان ازجمله‌ کتاب‌های برتر ادبیات جهان است. این اثر تحسین افراد برجسته‌ای همچون «آلبرت اینشتین»، «زیگموند فروید»، «مارتین هایدگر»، «لودویگ ویتگنشتاین» و «پاپ بندیکت شانزدهم» را به دنبال داشت زیرا نبوغ نویسنده در بیان علم فلسفه و روانشناسی در قالب داستان را نشان می‌دهد.

داستان‌های فیودور داستایِفسکی در سینما

آثار «فیودور داستایِفسکی» علاوه بر جایگاه رفیعشان در ادبیات، توجه سینماگران را نیز به خود جلب کرده‌اند. بر اساس داستان «شب‌های روشن»، «لوکینو ویسکونتی»، فیلم‌ساز ایتالیایی در سال 1957 فیلم سینمایی موفقی با همان نام کتاب ساخت. در سال 1921 بر اساس داستان «ابله» هم فیلم درام صامتی به نام «ارواح سرگردان» در آلمان به کارگردانی «کارل فئولیش» ساخته شد. «ژرژ لامپن»، فیلم‌ساز اهل فرانسه در سال 1946 و «آکیرا کوروساوا» کارگردان ژاپنی در سال 1951 نیز با الهام از داستان «ابله» فیلم سینمایی ساخته‌اند.

«جنایت و مکافات» جزو فهرست هزار و یک کتابی است که پیش از مرگ باید خواند و چندین مترجم آن را به فارسی ترجمه کرده‌اند. «رابرت واین» بر اساس این داستان در سال 1923 فیلم سینمایی صامت «راسکلنیکف» را ساخت. سال‌ها پس از این اقتباس «لی اف کولیجانوف» هم فیلم دیگری بر اساس این داستان ساخت.