دسته‌ بندی
Loading

چند لحظه ...
با کد تخفیف hifidibo این کتاب را در اولین خریدتان با «۶۰٪ تخفیف» بخرید!

معرفی کامل کتاب مثنوی معنوی را رایگان بشنوید

نقد و بررسی کتاب مثنوی معنوی

مثنوی معنوی یکی از مهم‌ترین آثار عرفانی و ادبی قرن هفتم هجری شمسی است که  برخی به آن لقب مصحف ثانی داده‌اند. گویی مثنوی قرآن دوم ماست. عبدالرحمن جامی در توصیف این اثر عرفانی ارزشمند  آن را قرآن در زبان فارسی نامیده و جلال‌الدین همایی شاعر و نویسنده معاصر ایرانی نیز آن را هم‌ سروده‌های گاتا و عهد جدید دانسته است. بسیاری از اهل طریقت، مثنوی معنوی را کتابی برای دستیابی به حقیقت می‌دانند.

مثنوی معنوی اثر کیست؟

مثنوی معنوی توسط مولانا جلال الدین محمد بلخی  و در سال‌های 662 تا 672 هجری قمری نوشته شده است. به گواهی تاریخ، مولوی این مثنوی را به درخواست یکی از شاگردانش که حسام الدین چلبی نام داشت، نوشت تا معارف و باورهای مولوی برای آیندگان و دیگر مردمان باقی بماند و آن‌ها نیز بتوانند از حکمت و پندهای او بهره‌ای داشته باشند. اثر فوق از شش دفتر تشکیل شده است، البته به علت فوت مولانا دفتر ششم مثنوی ناقص باقی ماند.

درباره نویسنده مثنوی معنوی

مولانا جلال الدین محمد بلخی در سال 604 هجری قمری در شهر بلخ دیده به جهان گشود.  او القاب زیادی نظیر خداوندگار، ملای رومی(rumi) نیز دارد و تخلصی که در اشعار و آثارش به کار می‌برد خموش یا خامش است. بیشتر آثار این شاعر به زبان فارسی نوشته شده  هرچند اشعاری به زبان ترکی، عربی و کاپادوسیه یونانی نیز دارد. پدر این شاعر از بزرگان صوفی به شمار می‌آمد.

گفته شده است که این خانواده همزمان با هجوم مغول‌ها به قلمری خوارزمشاهیان به سمت غرب رهسپار شده‌اند. در آغاز این سفر، آن‌ها به نیشابور می‌رسند و مولانا امکان دیدار با عطار نیشابوری را پیدا می‌کند و عطار به او کتاب  اسرارنامه خود را هدیه می‌کند. آن‌ها در ابتدا به مکه و سپس دمشق می‌روند و پس از آن با دعوت علاالدین کیقباد، عازم قونیه می‌شوند و در آن‌جا اقامت می‌کنند. به باور عبدالحسین زرین کوب در آن زمان مردم قونیه به زبان فارسی صحبت می‌کردند.

هنگامی‌که مولانا 24 ساله بود پدرش سلطان العلما فوت می‌کند و مریدان این صوفی بزرگ از پسرش می‌خواهند که جانشین او شود. اما مولانا خود را آماده چنین کاری نمی‌بیند، در همین اثنا فردی به نام سید برهان الدین محقق ترمذی به منظور دیدار سلطان‌العلما به قونیه می‌‌رسد و متوجه می‌شود که مرشد خود جان باخته است، او در دیداری که با جلال‌الدین دارد، علومی را به او وی می‌آموزد. این دو 9 سال با یک‌دیگر به ریاضت می‌نشینند تا این‌که برهان‌الدین نیز به ملکوت می‌پیوندد. در آن‌زمان می‌توان گفت که مولانا مسیر کمال را طی می‌کرد و به عارف و سالک راه حق تبدیل شده بود.

مولانا 40 ساله شده بود که با شمس تبریزی دیدار کرد. علاقه این دو به یک‌دیگر آن‌چنان زیاد بود که بسیاری از دیگر مریدان به شمس تبریزی حسادت می‌کردند. شمس 4 سال در نزد مولانا ماند و پس از آن برای همیشه از قونیه رفت. جلال‌الدین پس از غیبت شمس، با صلاح‌الدین زرکوب آشنا شد او مردی عامی و بی‌سواد بود اما روحی بزرگ داشت.

یک دهه پایانی مولانا جلال الدین به عبادت و نوشتن آثار ادبی‌‌اش گذشت.  از آثار منظوم او می‌توان به مثنوی معنوی، دیوان شمس تبریزی و رباعیاتش اشاره کرد. مکتوبات، فیه ما فیه  و مجلس سبعه نیز از آثار منثور وی هستند.

مولانا 5 جمادی الثانی سال 672 قمری در سن 68 سالگی عازم سرای باقی می‌شود و جهان خاکی را ترک می‌کند. فوت او التهابی به جان ساکنان قونیه می‌اندازد و بسیاری از افراد متکبر و گمراه، به درگاه خداوند توبه می‌کنند و به صراط مستقیم بازمی‌گردند  و بسیاری از جهود‌ها ( یهودیان) و  نصرانی‌ها (مسیحیان) قونیه به اسلام ایمان می‌آورند.

نسبت کتاب مثنوی معنوی با عرفان

بسیاری از اندیشمندان کتاب مثنوی را یک آموزه عرفانی می‌دانند. به کار بردن عنصر حکایت در این اثر نشان‌دهنده استفاده از یک ابزار صوفیان برای تعلیم و آموزش است. برخی از حکایات مثنوی در آثار قدیمی‌تر نظیر منطق الطیر عطار وجود دارند و داستان‌هایی همچون  محمود و ایاز نیز در مقالات شمس آمده‌اند. مثنوی کتابی است که همگان با استفاده از اندرزها و آموزه‌هایش می‌توانند به درجاتی از کمال دست پیدا کنند. مانند هر اثر عرفانی هر انسانی متناسب با تلاش و زحمت و نیت خود می‌تواند سلوک عارفانه به سوی معبود را طی کند. به همین دلیل محتوای حکایات مثنوی به سه دسته عام، خاص و اخص تقسیم می‌شود. بیشتر سخنان موجود در این اثر به بخش عام تعلق دارند که هر انسانی می‌تواند از آن‌ها بهره ببرد. بخش دیگری از حکایات و ابیات به گونه‌ای هستند که گویی مولوی خطاب به یاران و دوستان همراهش در خلوت بیان کرده و خوانندگان نیز به  قسمتی از آن پی می‌برند و بخش سوم که اخص نام دارد، مختص درک افرادی است که مراتب معرفتی را به بهترین نحو طی کرده اند. علاوه بر این لازم است توجه داشته باشید که تحول اساسی مولانا پس از دیدار او با شمس و پس از 40 سالگی او صورت گرفته است. در نگاه عرفا، عدد 40 اهمیت بالایی دارد و نشان‌دهنده رسیدن به کمال و پختگی است. بسیاری از پیامبران نیز در 40 سالگی مبعوث شده‌اند. پس می‌توان گفت متن مثنوی در زمانی نوشته شده که مولانا در برجسته‌ترین جایگاه عرفانی ممکن قرار دارد.

آیات و روایات در آثار مولانا

مولانا پیروی مذهب حنفی بود و با علوم دینی آشنایی فراوانی داشت به همین خاطر برای نوشتن مثنوی بیش از 1200 آیه  و اصطلاح قرآنی را به کار برده است. فراوانی کلام وحی در مثنوی به گونه‌ای است که ملاهادی سبزواری این اثر را تفسیر انفسی قران می‌داند. جالب آن‌جاست که در این اثر، روایات و احادیث فراوانی نیز به کار رفته است. بدیع الزمان فروزانفر با بررسی 6 دفتر مثنوی دریافت که بیش از 700 بیت موجود در این کتاب، به روایات و احادیث اشاره می‌کنند.

 تاثیرات کتاب مثنوی

روزنامه گاردین مثنوی معنوی را به عنوان یکی از صد اثر برتر  ادبی کل تاریخ بشریت  انتخاب کرده است. می‌توان گفت که این کتاب به همه ملیت‌ها و افرادی که به دستیابی به حقیقت علاقه دارند ، تعلق دارد. مولانا خود در افغانستان به دنیا آمد و به زبان فارسی نوشت و در سرزمینی زندگی کرد که اقوام و مذاهب مختلف نظیر ترک، کرد، یونانی، فارس و ارمنی زندگی می‌کردند و از حضور در کنار مولانا معرفت و آرامش به دست می‌آوردند. بسیاری از اندیشمندان، مثنوی را کتاب صلح و آشتی می‌دانند و  به باور آن‌ها این کتاب بر بسیاری از فرهنگ‌ها اثر گذاشته است. سالانه جویندگان معنویت از سراسر دنیا به مزار مولانا می‌آیند و با خواندن مثنوی‌های او به آرامش می‌رسند. تاثیر مولانا و کتاب‌هایش آن‌چنان زیاد بود که یونسکو سال 2007 را سال مولانا نام‌گذاری نمود.

درباره ساختار کتاب مثنوی معنوی

مثنوی از 26000 هزار بیت و 6 دفتر تهیه شده است. دفتر اول با شعری که به نی نامه شهرت دارد، آغاز می‌شود که نسبت به مقدمه‌ها و سرآغازهای دیگر کتب تفاوت فراوانی دارد.مولانا در نی نامه به جدایی از ملکوت و هبوط بشر به زمین اشاره می‌کند و باور دارد که جای ما انسان‌ها در ملکوت است و برای دستیابی به آن باید راه مناسب را پیدا کنیم و این مهم جز با عنایت خاص خداوند به ما انسان‌ها میسر نخواهد شد. بین نوشتن دفتر اول تا دفتر دوم، 2 سالی فاصله وجود دارد، زیرا مولانا در این فاصله زمانی به گوشه نشینی و عزلت روی آورده بود. مثنوی تا دفتر پنجم خود کامل است، زیرا اجل به مولوی مهلت نداد تا دفتر ششم را تکمیل کند.

انواع تصحیح های معتبر مثنوی

اولین تصحیح معتبر مثنوی در سال 1925 میلادی و در کشور انگلستان توسط رینولد نیکلسون، شرق شناس مشهور بریتانیایی صورت گرفت. این تصحیح در سال 1326 در ایان و توسط انتشارات امیرکبیر به چاپ رسید.

دکتر عبدالکریم سروش در سال 1375، تصحیح دیگری از مثنوی معنوی را بر اساس نسخه قدیمی قونیه انجام داد و انتشارات علمی و فرهنگی این تصحیح را به چاپ رساند. عبدالکریم سروش از روشنفران دینی برجسته ایرانی است که در حال حاضر به شرح و تفسیر حکایات و ابیات عرفانی مولوی می‌پردازد.

آخرین و جدیدترین تصحیح معتبر مثنوی معنوی توسط استاد محمد علی موحد در سال 1396 انجام شد. انتشارات هرمس این اثر را در دو جلد منتشر کرده است.

از مثنوی معنوی شرح‌ها و تفسیرهای فراوانی وجود دارد که در میان آن‌ها می‌توان بخ شرح مثنوی شریف اثر دکتر بدیع الزمان فروزانفر، زمزمه جان اثر عین الله علا، شرح ملاهادی سبزواری و  شرح جامع مثنوی معنوی اثر کریم زمانی اشاره کرد. کریم زمانی از مولوی شناسان برجسته و مفسر قران کریم است.

 نسخه PDF مثنوی بهتر است یا نسخه صوتی؟

 اگر شما علاقه زیادی به خواندن کتاب‌های متنی دارید خرید و دانلود نسخه متنی مثنوی برایتان بهتر خواهد بود و در صورتی‌که علاقه‌تان به کتاب‌های صوتی و پاکدست‌ها بیشتر است می‌توانید نسخه صوتی مثنوی معنوی را از فیدیبو  تهیه کنید.

در بخشی از کتاب مثنوی معنوی می‌خوانیم

تخم بطی گر چه مرغ خانه‌‌ات

کرد زیر پر چو دایه تربیت

مادر تو بط آن دریا بدست

 دایه‌ات خاکی بد و خشکی‌پرست

 

میل دریا که دل تو اندرست

آن طبیعت جانت را از مادرست

 

میل خشکی مر ترا زین دایه است

دایه را بگذار کو بدرایه است

 

دایه را بگذار در خشک و بران

اندر آ در بحر معنی چون بطان

 

گر ترا مادر بترساند ز آب

تو مترس و سوی دریا ران شتاب

 

تو بطی بر خشک و بر تر زنده‌ای

نی چو مرغ خانه خانه‌گنده‌ای

 

تو ز کرمنا بنی آدم شهی

هم به خشکی هم به دریا پا نهی

 

که حملناهم علی البحر بجان

از حملناهم علی البر پیش ران

 

مر ملایک را سوی بر راه نیست

جنس حیوان هم ز بحر آگاه نیست

 

تو بتن حیوان بجانی از ملک

تا روی هم بر زمین هم بر فلک

 

تا بظاهر مثلکم باشد بشر

با دل یوحی الیه دیده‌ور

 

قالب خاکی فتاده بر زم

روح او گردان برین چرخ برین

 

ما همه مرغابیانیم ای غلام

بحر می‌داند زبان ما تمام

 

پس سلیمان بحر آمد ما چو طیر

در سلیمان تا ابد داریم سیر

 

با سلیمان پای در دریا بنه

تا چو داود آب سازد صد زره

 

آن سلیمان پیش جمله حاضرست

لیک غیرت چشم‌بند و ساحرست

 

تا ز جهل و خوابناکی و فضول

او بپیش ما و ما از وی ملول

 

تشنه را درد سر آرد بانگ رعد

چون نداند کو کشاند ابر سعد

 

چشم او ماندست در جوی روان

بی‌خبر از ذوق آب آسمان

 

مرکب همت سوی اسباب راند

از مسبب لاجرم محجوب ماند

 

آنک بیند او مسبب را عیان

کی نهد دل بر سببهای جهان

مشخصات کتاب مثنوی معنوی

نظرات کاربران درباره کتاب مثنوی معنوی

زیبا ترین مجموعه شعر جهان
در ۴ سال پیش توسط علیرضا امانی ( | )
بسیار بسیار زیباست.فقط یک مسئله.بعضی بیت هارو متوجه نمیشم معنیش را.یا مفهومش را.جوریکه وسط داستان برام بریده میشه.کتابی ک همراه با معنی باشه برای مبتدیان شعر خوانی و مثنوی خوانی ندارید؟
در ۴ سال پیش توسط فاطمه جمالی ( | )
کتاب شعر نیست ، بلکه تماما شعور است
در ۳ سال پیش توسط علیرضا عرب ( | )
اگر کتاب های شعر رو نسخه صوتی اش رو بذارند خیلی خوب میشه، چون خوندن اونها سخته
در ۴ سال پیش توسط سعیده ( | )
کتاب زندگی که بصورت یک گنجینه مجانی در اختیار پارسی زبانان قرارگرفته.وهرکس به اندازه درکش میتونه از دریای معرفت مولانا جرعه ای برداره یا در این دریا محو شه
در ۴ سال پیش توسط man...esh ( | )
  • ۱
  • ۲
  • ۳
  • ۴
  • ۵
  • ..
  • ۱۷
  • ۱۸
  • بعدی ›
  • آخرین ››