کتاب خاستگاه ثروت اثر اریک دی بینهاکر نشر دانشگاه امام صادق (ع)

ثروت چیست؟ برای مرد ماسایی، ثروت با گاو سنجیده می‌شود. برای بیشتر خوانندگان این کتاب، با دلار، پوند، یورو، ین، یا دیگر واحدهای پولی. بیش از دویست سال پیش، اقتصاددان بزرگ، آدام اسمیت به شیوه­های بسیار گوناگونی اشاره کرد که انسان­ها در طول تاریخ ثروت را با آن‌ها سنجیده‌اند: «در دوره­های [اولیه‌ی] جامعه، گفته می‌شود دام، ابزار مرسوم برای تجارت بوده، اگرچه آن‌ها باید نامناسب­ترینِ این ابزارها بوده باشند... نمک در اتیوپی، پوست برخی گونه‌ها در قسمت‌هایی از سواحل هند، ماهی خشک در نیوفانلند، تنباکو در ویرجینیا، شکر در برخی مستعمرات غرب هند و چرم خام یا لباس‌های چرمی در برخی دیگر از کشورها ابزار مرسوم برای تجارت یا مبادله بوده است. به من گفته شده امروزه نیز در روستایی در اسکاتلند، عجیب نیست که کارگران به جای پرداخت پول به نانوایی یا مشروب خانه، ستون­های این اماکن را نگه دارند». آیا ثروت، چیزی ملموس و واقعیست؟ آیا چیزی ذاتی در گاوها، ماهی­ها و ستون‌هاست که آن‌ها را ارزشمند می‌سازد؟ برای مرد ماسایی، ثروتِ نهفته در دام‌هایش برای همه قابل رؤیت است. دام‌ها برای او و خانواده‌اش شیر، گوشت، استخوان، پوست و شاخ فراهم می‌کنند. با این همه، اسمیت در کتاب ثروت مللش نشان داد که ثروت، مفهومی ایستا نیست: ارزش هر چیزی بسته به آن است که فرد می­خواهد چقدر برای آن، در زمان مشخصی، پرداخت کند. حتی برای یک ماسایی، ممکن است ارزش یک گاو امروز با ارزش گاو فردا یکسان نباشد. برای کسانی که ثروتشان را با اوراق بهادار مالی می‌سنجند، ثروت حتی مفهومی ناپایدارتر به حساب می‌آید. بیشتر انسان‌ها در کشورهای پیشرفته هیچ­گاه حجم ثروتشان را نمی‌بینند یا آن را لمس نمی­کنند. پس‌اندازِ به سختی به دست آمده­ی آن­ها تنها در شکل تصویری در رایانه بانک موجود است. اگرچه همان تصاویر شبح­وار، می­توانند با کشیدن کارت اعتباری یا کلیک یک موس به اموال محسوسی چون گاوها، ماهی، ستون­ها و هر چیز دیگری که شخص آرزو کند (و بتواند از پس خریدش برآید) تبدیل شوند. اما ثروت اولین بار از کجا آمد؟ چطور عرق­های جبین ما و دانش ذهنی ما به خلق ثروت منجر می‌شود؟ چرا جهان با گذشت زمان ثروتمندتر می­گردد؟ چطور ما از تجارت دام به تجارت میکروسکوپ­ها رسیدیم؟ و این بخش از سؤال، ما را احتمالاً به مهم‌ترین راز پیرامون ثروت رهنمون می­کند و آن اینکه: چطور می‌توانیم ثروت را افزایش دهیم؟ می­توانیم این سؤال را از روی یک منفعت شخصی تنگ­نظرانه بپرسیم، همان­طور که می­توان سؤال را در مقیاس بزرگ­تری مطرح کرد و پرسید چطور می­شود ثروت جامعه غنی شود؟ چطور مدیران می­توانند شرکت­هایشان را توسعه دهند تا شغل­ها و فرصت­های بیشتری برای مردم فراهم آورند؟ چطور دولت­ها می­توانند اقتصادشان را بهبود بخشند و مسائل فقر و نابرابری را مورد توجه قرار دهند؟ چطور جوامع پیرامون جهان منابع مورد نیاز برای آموزش بهتر، خدمات سلامت و دیگر ضروریات را تأمین می‌کنند؟ و چطور اقتصاد جهانی می­تواند به شیوه­ای که با محیط زیست سازگار باشد، رشد و توسعه پیدا کند؟ ثروت ممکن است نتواند شادی بخرد، اما فقر، بدبختی را برای میلیون‌ها نفر در گوشه گوشه‌ی جهان به ارمغان خواهد آورد.