فیدیبو نماینده قانونی انتشارات تیسا و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب توسعه فرهنگی و اجتماعی در حوزه شهری

کتاب توسعه فرهنگی و اجتماعی در حوزه شهری
مجموعه دستاوردهای فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران

نسخه الکترونیک کتاب توسعه فرهنگی و اجتماعی در حوزه شهری به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب توسعه فرهنگی و اجتماعی در حوزه شهری

کلان شهر تهران از نظر تنوع فرهنگی و اجتماعی، یکی از متنوع ترین شهرهای ایران است. این فرهنگ‌ها اگرچه به‌ظاهر مستقل می‌‌نمایند، اما واقعیت این است که آنان دیگر بر مدار تاریخ خود نمی‌‌چرخند و درون فرهنگی به نام فرهنگ تهرانی ـ از آن جهت که تهران نماینده ایران است ـ یا بهتر است بگوییم ایرانی، مستحیل شده‌اند و چیز زیادی برای گفتن ندارند. گروه‌های اجتماعی مختلفی چون زنان، جوانان، نوجوانان، دانشجویان، کارگران، کارمندان، بازاریان، صنعتگران، پزشکان، معماران وغیره دارای طیف وسیعی از خواسته‌ها و تقاضاهای متنوعی در دو عرصه فرهنگی و اجتماعی بودند که برآورده‌کردنشان کار آسانی نبوده است. نیازهای ورزشی، هنری، آموزشی، رفاهی، خدماتی، بهداشتی و درمانی، اوقات فراغت و مذهبی که همگی آنها نیازمند داشتن مبانی نظری، حقوقی و قانونی، تجربیات جهانی و خلاصه نیازمند مدل و الگویی بوده‌اند تا بر اساس یک الگوی مشخص و ازپیش‌طراحی‌شده و نیز برنامه‌های مدون اقدامات لازم صورت گیرد. درواقع بدون شناخت نسبت به نیازهای وسیع این گروه‌ها و بدون مطالعه و بررسی همه‌جانبه، هرگونه اقدامی نیز بی‌نتیجه و ابتر بوده است. از سوی دیگر همه این اقدامات برای آن بوده‌اند که مسیر توسعه اجتماعی و فرهنگی و نیز توسعه پایدار شهری طی شود تا از این رهگذر مسیر توسعه کشور میسر شود، زیرا معتقدیم توسعه تهران به‌نوعی توسعه ایران را در پی خواهد داشت.شهرداری تهران در دو دهه اخیر به‌طورکلی و به‌ویژه در هشت سال گذشته، منشأ تحولات و تغییرات عمده‌ای در حوزه اجتماعی و فرهنگی شهر تهران بوده است. با نگاهی هرچند سطحی و گذرا به این تغییرات می‌‌توان به ابعاد گوناگون آن پی برد.

ادامه...

بخشی از کتاب توسعه فرهنگی و اجتماعی در حوزه شهری

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



فصل یکم: کلیات

«فرایند شهری شدن در سده بیستم فرایندی جهانی است که کشورهای درحال توسعه را نیز به نحو فزاینده ای در بر می گیرد. توسعه شهرهای مدرن تاثیر شایانی نه فقط بر عادت ها و شیوه های رفتار، بلکه بر الگوهای اندیشه و احساس نیز بر جای گذاشته است»
آنتونی گیدنز، ۲۰۰۹

۱. سرآغاز

تهران کلان شهری جهانی با ابعاد و اندازه های گسترده ای به لحاظ فضایی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است. در همین حال کلان شهر تهران به لحاظ تنوع فرهنگی و اجتماعی یکی از متنوع ترین ها در جهان و ایران است. نگاهی هرچند گذرا به محله های تهران این تنوع فرهنگی و اجتماعی را کاملاً روشن می سازد، محله هایی که میلیون ها جمعیت از سراسر ایران را با زبان، آداب و رسوم، قومیت و خلاصه فرهنگ های متنوع در خود جای داده است. از سوی دیگر می توان گفت این وضعیت، هویت چهل تکه ای به وجود آورده که تداعی کننده کثرت در عین وحدت و وحدت در عین کثرت است. به گفته یکی از فیلسوفان ایرانی: «در بعد هویت، ارتباط متقابل در پدیده ای که می توان آن را چهل تکه گی نامید متجسم می شود؛ در پراکندگی و گستردگی هویت های چند گانه که مشخصه آنها در کنار هم قرار گرفتن و روی هم افتادن آگاهی های گوناگون است به گونه ای که دیگر هیچ فرهنگی به تنهایی یارای آن را ندارد که پاسخ گوی گستره آگاهی وسعت یافته بشر باشد» (شایگان، ۱۳۸۱: ۱۵).
شهر تهران از نظر تنوع فرهنگی یکی از متنوع ترین شهر های ایران است. از همان ابتدای دوره مشروطه تا به امروز جمعیت های گوناگون از نقاط مختلف روستایی، ایلی و شهرهای کوچک و بزرگ ایران به تهران روانه شده اند. این جمعیت ها نه تنها خود را به تهران می رسانند، بلکه زبان، مذهب، آداب، آیین، رسوم و به طورکلی فرهنگ و هویت تاریخی و اجتماعی خود را نیز به تهران می آورند. در دوره های مختلف این جمعیت ها و فرهنگ ها به صورت محله ها و اجتماعات به هم نزدیک تر انسجام یافته اند. با توجه به توسعه تکنولوژی های ارتباطی، تلفن، موبایل و اتومبیل، امروزه دیگر نزدیکی و هم جواری مکانی اقوام و گروه ها چندان اهمیتی ندارد؛ زیرا اقوام و گروه های مقیم شهر در هر جای کلان شهر تهران که باشند به سادگی و سهولت می توانند از طریق همین فناوری ارتباطی شبکه ارتباطی و مبادلات خود را شکل دهند.
ساکنان شهر تهران به دلیل پراکندگی مکانی و نداشتن پوشش محلی معمولاً دیده نمی شوند به همین دلیل ارزش ها، باورها، زبان و مذهب و ساختار احساسات قومی افراد از بیرون قابل مشاهده نیست. هویت های قومی، محله ای، زبانی و دینی مختلفی که ساکن تهران هستند، به مثابه خرده فرهنگ های گوناگون شهری در شهر حضور دارند و بخشی از سرمایه فرهنگی این شهر را تشکیل می دهند. «با وجود این تنوع فرهنگی، همه آنها با ارزش ها، نگرش ها، رویه ها و هنجارهای مدرن و امروزی زیستن در شهر بزرگ تهران آشنا هستند و اینکه همه خود را به عنوان شهروند تهرانی می شناسند، موجب می شود تا بتوان از این سرمایه های فرهنگی برای مدیریت و توسعه شهری تهران استفاده شود؛ به طور مثال اقوام و گرو ها و زبان ها و مذاهبی که در تهران استقرار دارند، بخشی از صنایع، هنرهای قومی، موسیقی ها، ادبیات، عادت واره های فرهنگی و قومی را با خود به این شهر می آورند» (فاضلی، ۱۳۹۱: ۲۱۳).
این فرهنگ ها اگرچه به ظاهر مستقل می نمایند، اما واقعیت این است که آنان دیگر بر مدار تاریخ خود نمی چرخند و درون فرهنگی به نام فرهنگ تهرانی ـ از آن جهت که تهران نماینده ایران است ـ یا بهتر است بگوییم ایرانی، مستحیل شده اند و چیز زیادی برای گفتن ندارند. گروه های اجتماعی مختلفی چون زنان، جوانان، نوجوانان، دانشجویان، کارگران، کارمندان، بازاریان، صنعتگران، پزشکان، معماران وغیره دارای طیف وسیعی از خواسته ها و تقاضاهای متنوعی در دو عرصه فرهنگی و اجتماعی بودند که برآورده کردنشان کار آسانی نبوده است. نیازهای ورزشی، هنری، آموزشی، رفاهی، خدماتی، بهداشتی و درمانی، اوقات فراغت و مذهبی که همگی آنها نیازمند داشتن مبانی نظری، حقوقی و قانونی، تجربیات جهانی و خلاصه نیازمند مدل و الگویی بوده اند تا بر اساس یک الگوی مشخص و ازپیش طراحی شده و نیز برنامه های مدون اقدامات لازم صورت گیرد. درواقع بدون شناخت نسبت به نیازهای وسیع این گروه ها و بدون مطالعه و بررسی همه جانبه، هرگونه اقدامی نیز بی نتیجه و ابتر بوده است. از سوی دیگر همه این اقدامات برای آن بوده اند که مسیر توسعه اجتماعی و فرهنگی و نیز توسعه پایدار شهری طی شود تا از این رهگذر مسیر توسعه کشور میسر شود، زیرا معتقدیم توسعه تهران به نوعی توسعه ایران را در پی خواهد داشت. همچنین باید گفت که توسعه ای اگر باید اتفاق بیفتد همانا توسعه انسان محور و توسعه اجتماع محور است و هرگونه توسعه در عرصه های اقتصادی و فنی بدون توجه به حوزه های اجتماعی و فرهنگی ناقص و بی ثمر خواهد بود.

۲. رویکرد و اهداف کتاب

شهرداری تهران در دو دهه اخیر به طورکلی و به ویژه در هشت سال گذشته، منشا تحولات و تغییرات عمده ای در حوزه اجتماعی و فرهنگی شهر تهران بوده است. با نگاهی هرچند سطحی و گذرا به این تغییرات می توان به ابعاد گوناگون آن پی برد. فضاهای فرهنگی و اجتماعی احداث شده در مناطق، نواحی و محلات سطح شهر تهران مانند فرهنگسرا، سرای محله، خانه سلامت، خانه اسباب بازی، مجموعه های ورزشی، کتابخانه و قرائت خانه وغیره، برگزاری دوره ها و کارگاه های آموزشی مختلف برای گروه های سنی، جنسی، شغلی و تحصیلی؛ انجام پژوهش های گوناگون در حوزه های اجتماعی و فرهنگی؛ حمایت از پایان نامه های تحصیلی؛ انجام نظرسنجی ها در موضوعات مختلف؛ نصب نشان ها و نمادهای فرهنگی در سطح شهر (مانند نصب پرچم)؛ برگزاری جشنواره ها و مراسم به مناسبت های مختلف (مانند مجموعه جشنواره های شمسه)؛ طرح سنجش عدالت در شهر تهران؛ بخشی از فعالیت ها و اقدامات فرهنگی و اجتماعی بوده است. اقدامات و فعالیت های انجام شده توسط ادارات و سازمان های تحت پوشش معاونت اجتماعی و فرهنگی در قالب گزارش عملکرد، طرح های پژوهشی، پایان نامه، نظرسنجی، کتاب و موارد دیگر به فواصل زمانی مختلف منتشر شده اند.
رویکرد کتاب همان گونه که از نام آن پیداست رویکردی فرهنگی و اجتماعی بوده و در قالب این رویکرد، محورهای سیزده گانه زیر مورد توجه قرار گرفته اند:
مدیریت توسعه اجتماعی و فرهنگی شهر تهران؛ اندیشه و دانش شهری؛ هویت اسلامی، انقلابی و ایرانی؛ فرهنگ عمومی و باورهای دینی شهروندان؛ رفاه و خدمات اجتماعی؛ تحکیم بنیان خانواده؛ سلامت شهری (جامعه سلامت محور)؛ بهبود سبک زندگی شهروندان؛ فرهنگ شهروندی؛ توسعه ورزش همگانی؛ مشارکت های شهروندی؛ توسعه و تقویت اقتصاد فرهنگی شهر؛ توسعه فضاهای فرهنگی و اجتماعی.
اهداف کتاب حاضر نیز به شرح زیر هستند:
اولین هدف کتاب حاضر بررسی چرایی ورود شهرداری تهران به حوزه اجتماعی و فرهنگی بود که در قالب مواردی چون مبانی نظری، مبانی تجربی، مبانی حقوقی و قانونی (اسناد فرادستی) و مبانی سازمانی به بحث گذاشته شد؛ هدف دوم کتاب حاضر تبیین چگونگی ورود شهرداری تهران به حوزه اجتماعی و فرهنگی بوده است و در این زمینه موضوعاتی چون سیاست ها و راهبردهای شهرداری تهران در حوزه اجتماعی و فرهنگی و برنامه ها و اقدامات شهرداری تهران در حوزه اجتماعی و فرهنگی به تصویر کشیده شده است. همچنین در هدف سوم تلاش شده نتایج و پیامدهای سیاست ها و برنامه ها و اقدامات شهرداری تهران مورد ارزیابی قرار گرفته و تحلیل مناسبی از این منظر ارائه شود.
رویکرد روش شناختی
اساساً اگر روش را بنیان هر اقدام پژوهشی تلقی کنیم باید بگوییم که کتاب حاضر نیز از روش خاص خودش سود جسته و آن روش کیفی و تحلیل اسنادی بوده است. در روش کیفی با استفاده از ابزار مصاحبه در پی پاسخ گویی به اهداف کتاب بوده و در روش تحلیل اسنادی همه اسناد و مدارک به جای مانده از اقدامات شهرداری تهران در حوزه اجتماعی و فرهنگی مورد واکاوی قرار گرفته و بر اساس اهداف پیش گفته به کار گرفته شده اند. اطلاق صفت کیفی به روش به کارگرفته شده در این کتاب ازآن رو بود که بارها به مسئولان، کارشناسان و متخصصان حوزه اجتماعی و فرهنگی در مجموعه معاونت اجتماعی و فرهنگی و نیز دانشگاه ها مراجعه شد و تمامی اقدامات و مراحل دستیابی به الگوی معین در این زمینه مورد واکاوی قرار گرفت. طی این مراجعه های مکرر گفت وگوهای عمیقی درباره موضوع صورت گرفت و اصلی ترین پرسش هاتحت عنوان چرایی ورود شهرداری به موضوع، چگونگی ورود شهرداری به موضوع، برنامه ها و اقدامات انجام شده و سرانجام ارزیابی نتایج و پیامدها در ابعاد گوناگون بررسی و واکاوی شد.

۳. مخاطبان کتاب

تجربه مدیریت شهری کلان شهر تهران در حوزه سبک زندگی شهروندان که به نوعی نماد و الگوی شهرنشینی در ایران بوده و هست، مجموعه ای از مشکلات و مسائل را نیز در خود داشته و دارد. از سوی دیگر مجموعه ای از تلاش های مستمر و هماهنگ و ناهماهنگ را پشت سر گذاشته و موجب تغییراتی در زندگی شهروندان و مدیریت شهری و شهر شده است؛ بنابراین فراهم آوردن مجموعه ای مکتوب که بتواند تمامی این تلاش ها، سیاست گذاری ها، برنامه ها و اقدامات را به خوبی به تصویر کشد، احتمالاً برای بسیاری از مدیران، کارشناسان، سیاست گذاران، برنامه ریزان، پژوهشگران و دانشجویان حوزه شهری به ویژه حوزه اجتماعی و فرهنگی شهر مفید خواهد بود.

۴. ساختار کتاب

کتاب در قالب پانزده فصل تنظیم شده است و در هر فصل بخش های مهم و اساسی ای چون مبانی نظری، مبانی حقوقی و قانونی، و مبانی سازمانی، روایت مدیران و کارشناسان و نیز روایت اسناد و مدارک به بحث گذاشته شده است. فصل یکم شامل کلیات یا ملاحظات مقدماتی است. فصل دوم به رویکرد مدیریت اجتماعی و فرهنگی تهران اختصاص یافته و طی آن مبانی نظری، حقوقی و سازمانی و نیز سیاست ها، راهبردها و برنامه ها مورد بررسی قرار گرفته اند. فصل سوم به رویکرد اندیشه و دانش شهری اختصاص یافته است. هویت ایرانی، اسلامی و انقلابی رویکرد دیگری بوده که در فصل چهارم به بحث گذاشته شد. فصل پنجم به رویکرد فرهنگ عمومی و باورهای دینی شهروندان اختصاص یافته است. در فصل ششم رویکرد مشارکت های شهروندی به بحث گذاشته شد. تحکیم بنیان خانواده به عنوان رویکردی دیگر در فصل هفتم مورد واکاوی قرار گرفته است. در فصل هشتم بهبود سبک زندگی شهروندان به عنوان یکی دیگر از رویکردهای مورد نظر واکاوی شد. فصل نهم با رویکرد فرهنگ شهروندی تنظیم شد. رویکرد رفاه و خدمات اجتماعی در فصل دهم به بحث گذاشته شد. در فصل یازدهم رویکرد سلامت شهری مورد بررسی قرار گرفت. در فصل دوازدهم رویکرد توسعه ورزش همگانی واکاوی شد. فصل سیزدهم به رویکرد توسعه و تقویت اقتصاد فرهنگی شهر اختصاص یافت. سرانجام در فصل چهاردهم رویکرد توسعه فضاهای اجتماعی و فرهنگی مورد واکاوی قرار گرفت. همچنین در فصل پانزدهم تحلیل و راهکارهای لازم ارائه شده اند.

مقدمه

شهرداری تهران در هشت سال گذشته فصل جدیدی به نام حوزه اجتماعی و فرهنگی در فعالیت ها و اقدامات خود گشوده است که اکنون می توان آثار و پیامدهای آن را به وضوح در سطح مناطق و محله های تهران مشاهده کرد. تاسیس ده ها فرهنگسرا، سرای محله، خانه سلامت، خانه مشق، خانه قرآن، خانه اسباب بازی، ورزشگاه ها، و برگزاری ده ها محفل قرآنی، مسابقات ورزشی، مسابقات فرهنگی، دوره های آموزشی مختلف در زمینه های کارآفرینی، فرهنگ شهروندی، ازدواج و تحکیم بنیان خانواده، سبک زندگی، برگزاری هم اندیشی های محلی، همایش های منطقه ای، انجام نظرسنجی های مختلف در سطح مناطق، حمایت از پایان نامه های دانشجویی در حوزه های فرهنگی و اجتماعی، و بسیاری اقدامات و فعالیت های دیگر همگی حکایت از توجه جدی شهرداری به حوزه اجتماعی و فرهنگی بوده است. واقعیت این است که چنین تجربه ارزشمندی در نوع خود بدیع و بی نظیر بوده و حاصل تلاش های فکری، علمی، پژوهشی، مدیریتی و اجرایی مجموعه شهرداری تهران و به ویژه معاونت اجتماعی و فرهنگی بوده است. در کتاب حاضر رویکردی متفاوت به هشت سال تلاش و فعالیت حوزه اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران افکنده ایم و سعی کرده ایم تمامی فعالیت ها و اقدامات صورت گرفته را با پشتوانه های نظری و علمی، قانونی، تجربه های جهانی و ایرانی و الگوی منحصربه فرد شهرداری در یک قالب جذاب و خواندنی ارائه کنیم تا مدل و الگویی برای مدیریت شهری ایران و حتی منطقه و نیز مرجعی برای محققان، پژوهشگران، استادان و دانشجویان حوزه فرهنگی و اجتماعی و تمامی شهرداری های ایران باشد تا از این رهگذر تلاش های صورت گرفته بر باد نروند و مدفون نشوند.
بررسی فعالیت ها و عملکردهای شهرداری تهران نشان می دهد که عمده این فعالیت ها و عملکرد ها دارای پشتوانه نظری و حقوقی و قانونی بوده اند، اگرچه در همه موارد چنین وضعیتی صادق نبوده است. درواقع، سعی و تلاش پژوهشگران و نیز مدیران و کارشناسان اجرایی حوزه معاونت اجتماعی و فرهنگی بر آن بوده است که برای اقداماتی که قرار است صورت گیرد، پشتوانه نظری و حقوقی و قانونی تنظیم کنند تا از این طریق پاسخ گوی دغدغه ها و نیازهای شهروندان از یک طرف و پاسخ گوی جامعه علمی و مدیریتی از طرف دیگر باشند. ناگفته پیداست که اگر در مواردی هم اقدامات توسعه ای به ظاهر دارای مبنای نظری و علمی نبوده اند، اما به طور ناخودآگاه یا در ذهن مجریان بوده و یا نتایج اقدامات مورد نظر چنین روندی را در خود جای داده اند؛ به عبارت دیگر با نگاهی بیرونی می توان مشاهده کرد که به هرحال اقدامات توسعه ای معاونت اجتماعی و فرهنگی رنگ وبوی نظری و علمی داشته، اگرچه مجریان و مدیران آن از این موضوع آگاهی نداشته اند. همچنین روشن است که هر اقدام توسعه ای بدون تحقیق و پژوهش امکان پذیر نبوده و هر تحقیق و توسعه نیز بدون چهارچوب نظری و حقوقی میسر نیست. بررسی های صورت گرفته پیرامون اقدامات توسعه ای معاونت اجتماعی و فرهنگی نشان می دهند که بیشتر این اقدامات دارای چهارچوب نظری و مبانی حقوقی و قانونی بوده اند که در این بخش به آنها اشاره خواهد شد.
معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران در هشت سال گذشته در حوزهایی چون: مدیریت اجتماعی و فرهنگی، مشارکت شهروندی، تحکیم بنیان خانواده، بهبود سبک زندگی، توسعه فضاهای اجتماعی و فرهنگی، توسعه و تقویت اقتصاد فرهنگی شهر، توسعه ورزش همگانی، سلامت شهری، رفاه و خدمات اجتماعی، فرهنگ عمومی و باورهای دینی شهروندان، هویت اسلامی، ایرانی و انقلابی و اندیشه و دانش شهری دست به اقدامات پژوهشی، عملی و بنیانی زده است که ماندگاری بالایی داشته و لازم است این فعالیت ها و اقدامات ترسیم شوند تا سندی ماندگار و بنیانی برای سایر شهرداری ها، محققان، دانشجویان و مدیران شهری باشند و از این طریق شاهد توسعه منطقی و پایدار برای تهران و تمامی شهرهای ایران باشیم. لازم به ذکر است که درباره هریک از حوزه هایی که برشمردیم کتاب های جداگانه ای به طور مفصل و در قالب ۱۳ جلد توسط نویسندگان محترم تنظیم شده است و این کتاب به یک معنا خلاصه ای از روایت هایی است که محققان در آن ۱۳ جلد داشته اند، البته با تغییراتی اندک و مورد نیاز.

محمدباقر تاج الدین

نظرات کاربران درباره کتاب توسعه فرهنگی و اجتماعی در حوزه شهری