مهاتما گاندی، نامی آشنا برای تمام آزادی خواهان جهان است. مردی که نه‌تنها یک رهبر سیاسی که یک رهبر معنوی بود و هندوستان را درراه آزادی از استعمار انگلیس رهبری کرد. او پدر ملت هند یا باپو نامیده شد. روز تولد گاندی را در هندوستان به نام گاندی جایانتی می‌شناسند و هرساله این روز را جشن می‌گیرند. در اینجا گوشه‌هایی از زندگینامه‌ی این رهبر بزرگ را مرور می‌کنیم

مهاتما گاندی با نام کامل مهانداس کارامچاند گاندی سال 1869 در هندوستان متولد شد. خانواده‌ی او از پیروان آیین هندو بودند و او از کودکی در بستری عاری از خشونت گیاه‌خواری، حمایت از حیوانات و محترم شمردن آن‌ها و همچنین روزه‌داری برای خودسازی را یاد گرفت. او مانند سایر هم‌کیشانش در سن بسیار کم یعنی سیزده‌سالگی ازدواج کرد. او در سن 18 سالگی از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد و در نوزده‌سالگی درحالی‌که چهار فرزند داشت به انگلستان رفت و در شهر لندن به تحصیل در رشته‌ی حقوق مشغول شد. زندگی گیاه‌خواری او در لندن خالی از دردسر نبود، او درنهایت به انجمن خام‌خواران در لندن پیوست. پس از چند سال در لندن به آفریقای جنوبی رفت و در این کشور وکالت می‌کرد. در همین سال‌ها بود که اندیشه‌های آزادی‌خواهانه و مبارزه با ظلم و استعمار در او شکل گرفت و درنهایت درحالی‌که سرش پر از فکرهای بزرگ برای کشورش بود به هندوستان بازگشت.

پس از بازگشت به هندوستان او فعالیت‌های استقلال خواهانه‌اش را آغاز کرد و مقاله‌های زیادی درباره‌ی استعماری که غرب به جهان سوم تحمیل می‌کرد نوشت. مقالاتی که بارها برای او دردسر آفرید و او را روانه‌ی زندان کرد.

یکی از نکات جالب زندگی گاندی که فلسفه‌های آیین برهما برگرفته‌شده است دوری از زنان بود. او بااینکه متأهل بود از سن 36 سالگی از رابطه‌ی جنسی دست کشید. او این مسئله را برای کنترل شهوت و درنتیجه خودسازی ضروری می‌دانست.

مهاتما گاندی سال 1921 رهبر کنگره‌ی ملی هند شد و شروع به آموختن اندیشه‌هایش به مردم کرد. اندیشه‌های او صلح‌جویانه بود و مبارزه بدون اسلحه در دستور کارهایش قرار داشت. او آهیمسا که به معنای نفی خشونت است را مبنای اندیشه‌هایش می‌دانست. بخش اصلی دیگر اندیشه‌های او ساتیا بود که به معنای پافشاری بر حقیقت است. مردم هند او را مهاتما به معنای روح بزرگ نامیدند. سخنان او در مردم اثرات عمیق و جدی‌ای داشت.

اولین اقدام عملی گاندی تحریم کالاهای خارجی بود. فعالیت‎‌های او باعث شد او به یک دوره‌ی 6 ساله زندان محکوم شود؛ اما به دلیل ابتلا به آپاندیس پیش از پایان محکومیتش از زندان آزاد شد. دوره‌ی زندان برای او دوران پرثمری بود و گاندی توانست مطالعات بسیاری روی اندیشه‌های اندیشمندان بزرگ جهان انجام دهد. همچنین این دوران تأثیر عمیقی بر روحیات او گذاشت و او را که از پیش هم ساده‌زیست و گیاه‌خوار بود بیشتر به‌سوی این ارزش‌ها سوق داد. گاندی تا پایان عمرش از این ارزش‌ها دست نکشید و هیچ‌گاه زندگی‌اش به زرق‌وبرق‌ و تجمل آلوده نشد.

گاندی هندوستان را به شیوه‌ی نافرمانی مدنی از دست انگلیسی‌ها درآورد یکی از مشهورترین حرکت‌های او شرکت در راهپیمایی نمک در سال 1930 بود که باعث شد قانون مالیات نمک بی‌اعتبار شود. این سرآغاز راهی بود که هندی‌ها توانستند با استفاده از آن در سال 1947 استقلال کشورشان را به دست آورند.

پس از استقلال هندوستان چالش دیگری پیش روی گاندی قرار گرفت. اختلافات داخلی‌ای که باعث شد هندوستان به دو بخش هند و پاکستان تجزیه شود. گاندی تلاش زیادی کرد میان بخش مسلمان‌نشین و هندوی هندوستان صلح برقرار کند اما درنهایت نتوانست این مردم را آشتی دهد و صلح را برقرار کند... درنهایت پس از آواره شدن و کشته‌شدن تعداد زیادی از مردم هندوستان تجزیه شد و پاکستان اعلام استقلال کرد. گفته می‌شود گاندی این روز را به نشانه‌ی سوگواری روزه گرفت و تمام‌روز را به عبادت پرداخت.

مهاتما گاندی ازجمله کسانی بود که زبان اسپرانتو را به‌عنوان زبانی بی‌طرف ستایش می‌کرد و معتقد بود انگلیسی نباید زبان بین‌المللی باشد، بلکه زبانی باید برای این کار به کار برود که متعلق به ملت خاصی نباشد. او دراین‌باره گفته است: «من طرفدار یک تقویم واحد برای تمام دنیا، یک واحد پول مشترک برای تمامی کشورها و یک‌زبان کمکی جهانی مانند اسپرانتو برای همه‌ی مردم جهان هستم.»

از مهاتما گاندی آثار مختلفی به‌جامانده که از میان آن‌ها می‌توان به کتاب‌های «خدا آن‌گونه که من می‌فهمم»، «همه مردم برابرند»، «نیایش»، «پیام سیاسی، تاریخی و اجتماعی» و «چرا ترس از مرگ و مویه بر آن» اشاره کرد.

گاندی در طول زندگی‌اش چند بار مورد سوءقصد قرار گرفت که آخرین آن موفق بود. او در 79 سالگی در سال 1948 و درحالی‌که در میان مردم برای عبادت می‌رفت به ضرب گلوله کشته شد. خبر مرگ او دنیا را متأثر کرد و رهبران بزرگ سراسر دنیا، حتی چرچیل که آن زمان دشمن هندوستان به‌حساب می‌آمد به مردم هند تسلیت گفتند.

گاندی اکنون‌که بیش از شصت سال از ترورش گذشته است هنوز در سراسر جهان به‌عنوان سمبل آزادگی شناخته می‌شود. البته نسل جدید هندوستان چندان آشنایی‌ای با گاندی ندارد و اندیشه‌های گاندی را باارزش|‌های زندگی جدید قابل انطباق نمی‌داند. سال 2006 از روی زندگی گاندی فیلمی به نام «لاگه راهو مولا بایی» ساخته شد که استقبال زیادی را از سوی مردم هندوستان در پی داشت. در این فیلم ارزش‌های زندگی از نگاه گاندی با زبانی ساده بیان و تفسیر شده است.

 در صد و پنجاهمین سالگرد تولد گاندی خبرگزاری ایسا مطلبی درباره‌ی او نوشت که به راز محبوبیت گاندی در ایران اشاره‌شده است. در این گزارش آمده است: «راز محبوبیت گاندی در ایران این است که هیچ ملت و فرهنگی مانند هند به ما نزدیک نیست. این‌یک ادعای صرف از سر احساسات ملی نیست. سخن جواهر لعل نهرو، اولین نخست‌وزیر و یار و مشاور سیاسی گاندی است که در کتاب مشهور «کشف هند» به‌صراحت می‌نویسد: هیچ مردمی نزدیک‌تر از ایرانیان و هندیان به یکدیگر نیستند.»