فیدیبو نماینده قانونی گروه انتشاراتی ققنوس و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب گیاه درمانی

کتاب گیاه درمانی

نسخه الکترونیک کتاب گیاه درمانی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۱,۸۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب گیاه درمانی

در این‌ کتاب‌ تقریباً هزار روش‌ ساده‌ درمان‌ خانگی‌ توضیح‌ داده‌ شده‌ است‌. تجویزهای‌ پیچیده‌ و رژیم‌های‌ غذایی‌ بسیار دشوار پزشکان‌ بومی‌ هند و روش‌های‌ طبی‌ای‌ که‌ براساس‌ باورهای‌ مبهم‌ استوار بوده‌اند در این‌ کتاب‌ کنار گذاشته‌ شده‌ است‌. هر فرد عامی‌ می‌تواند قبل‌ از اقدام‌ به‌ استفاده‌ از روش‌های‌ پیچیده‌ طب‌ امروزی‌، داروهایی‌ را که‌ در این‌ کتاب‌ توصیه‌ شده‌ است‌ به‌ آسانی‌ در منزل‌ تهیه‌ کند. اغلب‌ بیماری‌های‌ جزئی‌ را می‌توان‌ تنها با به‌ کارگیری‌ روش‌های‌ ساده‌ خانگی‌ درمان‌ کرد. برای‌ اغلب‌ بیماری‌های‌ جزئی‌، درمان‌های‌ خانگی‌ موثری‌ وجود دارد.

ادامه...

بخشی از کتاب گیاه درمانی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

۱. مقدمه

در هر کشوری برای بیماری های خاص آن منطقه روش های درمانی سنتی وجود دارد و بسته به موقعیت جغرافیایی، فرهنگ منطقه، منابع معدنی و عوامل دیگر، روش های درمانی مختلفی از درمان های خانگی گرفته تا روش های پیچیده امروزی به کار می روند. طی قرون متمادی، هزاران نوع گیاه و ادویه دارویی در شکل گیری طب سنتی هندوستان نقش اساسی داشته اند. پیشینیان با مشاهده، تجربه و آزمایش، دانشی را در مورد خواص گیاهان موجود در محیط اطراف پدید آورده اند.
چند سالی است که من به جمع آوری و نگاشتن روش های درمانی سنتی اشتغال دارم، یکی از اساسی ترین دلایل این کار، علاقه ام به گیاهان خصوصاً گیاهان دارویی بود. در دوران جوانی حتی قبل از ورود به دانشکده پزشکی، در مورد روش های سنتی و درمان های خانگی کنجکاو بودم. صحبت های مادربزرگم در مورد مصرف موضعی زردچوبه و چونا(۱) برای رگ به رگ شدن مچ پا یا توصیه های پدرم که پزشک بود در مورد خواص جوشانده آدودا(۲) برای درمان سرفه یا خیسانده مولاتی(۳) برای مراحل اولیه روماتیسم همیشه برایم جذاب بود. این علاقه طی مدت تحصیل و بعد از آن در مدت طبابتم روز به روز بیش تر شد؛ در تمام این دوران موقعیت های فراوانی برای جمع آوری اطلاعات اولیه از بیماران و دوستان برایم پیش آمد. سعی کردم در بیست سال طبابتم با استفاده از دلایل علمی، روش هایی را که آموخته بودم در درمان بیمارانم به کار بگیرم. اغلب اوقات برای دسترسی بهتر به مواد اولیه و نیز آسان تر شدن روش درمان مجبور به اعمال اصلاحاتی در آن ها بودم.
در این کتاب تقریباً هزار روش ساده درمان خانگی توضیح داده شده است. تجویزهای پیچیده و رژیم های غذایی بسیار دشوار پزشکان بومی هند و روش های طبی ای که براساس باورهای مبهم استوار بوده اند در این کتاب کنار گذاشته شده است. هر فرد عامی می تواند قبل از اقدام به استفاده از روش های پیچیده طب امروزی، داروهایی را که در این کتاب توصیه شده است به آسانی در منزل تهیه کند. اغلب بیماری های جزئی را می توان تنها با به کارگیری روش های ساده خانگی درمان کرد. برای اغلب بیماری های جزئی، درمان های خانگی موثری وجود دارد.
بسیاری از این داروهای خانگی در مناطق روستایی هند استفاده می شود و در اغلب مناطق هند، این داروها اساس درمان را تشکیل می دهند. حتی در بسیاری از مناطق دورافتاده، داروهای خانگی که به دست خانم های سالخورده فامیل تهیه می شود، تنها ابزار درمانی قابل دسترس هستند. اغلب اوقات این درمان ها موثرند و بهبودی حاصل می شود. تنها وقتی که فرد دچار عوارض بیماری شود و کاری از دست مادربزرگ ساخته نباشد، پزشکان بومی وارد صحنه می شوند. مادربزرگ معمولاً با شوق و دقت زیادی مواد لازم را برای تهیه داروهای خانگی از مواد موجود در خانه یا در همسایگی فراهم می کند. در تهیه اغلب داروهای خانگی اندازه گیری دقیق لازم نیست، چرا که مواد اولیه آن ها بی ضررند و کم و زیاد شدنشان تاثیر چندانی ندارد. ویژگی مهم درمان های خانگی این است که به سیستم دفاعی بدن فرصت می دهد تا با بیماری مقابله کند؛ در حالی که در طب امروزی قبل از این که به بدن فرصت مقابله با بیماری داده شود، بیماری مستقیماً مورد حمله قرار می گیرد و طی این فرایند کل سیستم ایمنی بدن ضعیف می شود.
در شهرنشینی امروزی، از دوران نوزادی تا بزرگسالی و بعد از آن تا سالخوردگی بدن در معرض بمباران شیمیایی مداوم قرار دارد. این مواد شیمیایی به هر شکل که باشد، از کود شیمیایی گرفته تا ماده ضد عفونی کننده آب و مواد غذایی یا انگل کش و حتی مصرف بیش از حد داروهای تقویتی، بدن را از مواد شیمیایی اشباع می کند. هر کس باید سعی کند تا این تاثیر را به حداقل برساند و در مقوله درمان، می توان با استفاده از داروهای خانگی با مصرف مواد شیمیایی مقابله کرد.
هدف از نوشتن این کتاب، باز کردن راه درمان های خانگیِ ساده هندی به خانه های شهرنشین هاست، جایی که بیماران به دور از روش های سنتی، همواره دارو مصرف می کنند و گاه این مصرف بیش از حد لازم است. این مسئله تا حدی به علت ناشکیبایی بیماران و تا حدی به علت بی رحمی تمام عیار تاجران داروست. همان طور که قبلاً گفته شد، اغلب داروهای خانگی را می توان به آسانی با ادویه های مختلف، انواع سبزی ها، میوه ها و گل هایی که در منزل و باغچه وجود دارند، تهیه کرد.
تعدادی از اقلامی که در منزل موجود نیستند نیز به آسانی از مغازه های عطاری قابل تهیه اند. در این کتاب هیچ روشی توصیه نشده که برای تهیه مواد اولیه آن لازم باشد کسی به کوه و دشت برود تا ریشه گیاهی یا علف های مختلف جمع آوری کند یا برای فراهم کردن مواد اولیه دارویی چند روز وقت تلف کند.
در این کتاب سعی شده اسامی گیاهان به زبان عامه مطرح شود ولی در بعضی موارد، ناگزیر به استفاده از اسامی علمی شده ایم.
در فرهنگ هر ملت، طب بومی بخش مهمی از گنجینه دانش پزشکی آن است و از آن جا که اساس مراقبت های بهداشتی سنتی هر جمعیتی را تشکیل می دهد، باید به آن اهمیت لازم را داد. زمینه مراقبت های بهداشتی و سلامتی هر قومی سینه به سینه همراه با فرهنگ به نسل های بعدی منتقل می شود، به همین جهت با تمام منافعش توسط گروه هدف پذیرفته می شود. با توجه به پیشرفت سریع طب غربی و با توجه به این که سایر رشته ها، پزشکی را تحت الشعاع قرار داده اند، درمان های خانگی به درجات پایین تری تنزل یافته اند، تا جایی که اغلب اوقات، افراد تحصیلکرده و دانا از درمان های خانگی به عنوان طب سنتیِ ابتدایی که ارزش امتحان کردن هم ندارد یاد می کنند.
در این جا سوءتفاهمی وجود دارد و آن این است که طب سنتی تنها باید در مناطق روستایی به کار گرفته شود و برای جمعیت شهرنشین و متمدن، طب غربی ضروری است. این نظریه صرفاً برای توجیه منافع سودجویانه عده زیادی از پزشکانی است که به طب غربی اشتغال دارند.
برای هر شخصی، بدون توجه به این که روستایی است یا شهرنشین، بهترین و ایمن ترین روش درمان باید به کار گرفته شود.
من دستورات خانم های سالخورده مناطق مختلف هند را جمع آوری و در بعضی موارد، با توجه به تجربیات و اطلاعاتم، اصلاح کردم تا روشی مفید و آسان حاصل شود. تعدادی از این توصیه ها که در بعضی وضعیت های فوری و اورژانس به کار برده می شوند در گروه کمک های اولیه جای می گیرند و بسیاری از روش های دیگر برای درمان و بهبودی بیماری های مزمن به کار می روند. اما به یاد داشته باشید که درمان خانگی هیچ گاه جایگزین تشخیص علمی و درمان های پیشرفته نمی شود و مراقبت پزشکی با درمان خانگی پایان نمی یابد. استفاده توام از طب سنتی و روش های پزشکی مدرن منطقی ترین طریقه درمان بیماری ها است.

۲. درمان های خانگیِ مشکلات گوارشی

هضم

یکی از دوستانم که اهل کشور غنا بود و سن و سالی از او گذشته بود، اعتقاد داشت که خوردن روزی یک عدد «مورد» برای کمک به هضم غذا و عمل درست روده ها مفید است. او همیشه می گفت: «مورد صد مرتبه از سیب مفیدتر است. برای این که بهترین نتیجه از مصرف مورد حاصل شود، آن را با پوست بخورید و بدون تُف کردن هسته هایش به خوبی بجوید. دستگاه گوارش شما به قدری قوی می شود که می تواند سنگ را هم هضم کند.»
مورد میوه ای بسیار مغذی است و اگر با هسته اش خورده شود، [به علت بالا بودن سلولز گیاهی(۴)] سبب منظم شدن عمل دفع و تخلیه روده ها می شود. این میوه مقاومت عمومی بدن را بالا می برد؛ حتی تا به امروز در بسیاری از خانواده های هندی، جوشانده برگ مورد برای مقابله با اسهال و استفراغ مصرف می شود. برگ مورد دارای چربی های ضروری، از جمله جوهرمازو(۵) و اوجنول(۶) غنی است که اثر قابض دارند و سبب مهار اسهال و استفراغ می شوند. پوست ریشه درخت مورد نیز برای درمان اسهال مفید است؛ آن را به ملایمت برشته و سپس گَرد می کنند و کمی از این گرد را با آب دوغ مخلوط می کنند. این مخلوط، به خصوص در شیرخواران و کودکان، سبب رفع اسهال می شود.
نکته جالب توجه این است که میوه مورد اثر ملین و کمک هضم دارد و برگ و پوست ریشه درخت آن نیز برای بند آوردن اسهال به کار می رود.
آشتاکوران برای تمام هندی ها نامی آشناست. این گرد برای تمام مشکلات گوارشی از جمله افزایش اشتها، کمک به هضم غذاهای سنگین و ثقیل الهضم، رفع تلخی دهان، کاهش نفخ و بیماری های صفراوی تجویز می شود. گرد آشتاکوران معمولاً در منزل تهیه نمی شود. بلکه به صورت آماده در فروشگاه ها عرضه می گردد تا در مواقع لزوم مصرف شود.
همان طور که از نام آشتاکوران برمی آید، از هشت جزء تشکیل شده است: سنگ نمک، زنجفیل خشک، فلفل سیاه، زیره سفید، زیره سیاه، فلفل سبز و پابزی که به نسبت مساوی با هم مخلوط می شوند. هر یک از این ها به تنهایی روی آتش ملایم تف داده و آسیا می شود و سپس گَرد نرمی از آن تهیه می گردد. کمی از این گرد (حداکثر نصف قاشق چای خوری) را با عسل یا ماست مخلوط کنید، ماده حاصل برای سوءهاضمه در کودکان و بزرگسالان بسیار مفید است. مخلوط مقدار کمی از این گرد با عسل داروی بسیار خوبی برای افزایش اشتها در شیرخواران است و به فرایند گوارش کمک می کند. بزرگسالان می توانند نصف تا یک قاشق چای خوری از این گرد را در آب، ماست یا عسل مخلوط کنند. تنها موردی که این دارو نباید مصرف شود، زخم معده است.
مادر بزرگم برای رفع سوءهاضمه همیشه درمان ساده ای را توصیه می کرد که برای من بسیار آشناست. او عصاره یک تکه زنجفیل تازه را با یک قاشق چای خوری آب لیموترش مخلوط می کرد و برای رفع مزه ترشی کمی گرد سنگِ نمک به آن می افزود و برای درمان سوءهاضمه توصیه می کرد.
به کسانی که مکرراً دچار بی اشتهایی و نفخ می شوند، روش درمانی ساده ای توصیه می کنم؛ گرد فلفلِ سیاه را کاملاً با نبات مذاب مخلوط کرده، به شکل قرص های کوچکی در آورید. مصرف روزی دو یا سه بار و هر بار یک عدد از این قرص ها اثر شگفت انگیزی دارد. روش ساده دیگری برای تهیه قرص ها این است که ابتدا دو قاشق غذاخوری دانه فلفل سیاه را با کمی روغن خوراکی در تابه داغ به ملایمت حرارت دهید، طوری که فلفل نسوزد، سپس این فلفل تف داده را خوب آسیا کنید تا گرد نرمی به دست آید. کمی نبات در تابه ذوب کنید و گرد فلفل را به آن اضافه کنید. مخلوط را از روی آتش بردارید و بگذارید تا سفت شود. هنگام سفت شدن، مخلوط را به شکل قرص های کوچک درآورید و قرص ها را پس از سرد شدن در ظرف دربسته ای نگه دارید.
کسانی که نمی خواهند حتی تا این حد متقبل زحمت شوند، می توانند یک چهارم قاشق چای خوری گرد فلفل را با آب دوغ رقیق مخلوط کنند و هنگام سوءهاضمه یا سنگین شدن معده بخورند. برای این که نتیجه بهتری حاصل شود، می توانید به اندازه فلفل، گرد زیره نیز به آب دوغ اضافه کنید.
زمانی برای گذراندن تعطیلات به شهر اُوتی(۷) رفته بودیم. هنگام برگشتن، چند روزی در کویم باتور(۸) پیش یکی از دوستانمان ماندیم. در آن جا چیزی دیدم که خیلی باعث تعجب من شد. خانم خانه پوست پرتقال ها را جمع می کرد و آن ها را دور نمی ریخت. او، در نهایت تعجب من توضیح داد که این پوست پرتقال ها را به عنوان دارویی برای درمان بیماری های مختلف استفاده می کند. یکی از موارد استفاده پوست پرتقال، سوءهاضمه بود؛ می گفت که جوشانده پوست پرتقال، اثر اشتهاآور دارد و سبب کاهش گاز معده و سهولت هضم می شود (سایر موارد مصرف پوست پرتقال در قسمت های دیگر بحث می شود).
داروی دیگری که او برای درمان سوءهاضمه توام با سرگیجه به کار می برد، مخلوط آب یک عدد انار با یک قاشق چای خوری عسل بود. مصرف این مخلوط را در صورت لزوم می توان چند مرتبه تکرار کرد. انار یکی از داروهای قدیمی برای انواع اختلالات مختلف معده و روده، از جمله اسهال، و اسهال خونی است. تمام قسمت های میوه و حتی درخت انار مفیدند. اگر دانه های انار را با کمی سنگ نمک و چند دانه فلفل سیاه بکوبید، دارویی مقوی برای معده به دست می آید که مصرف روزانه دو تا سه قاشق چای خوری از آن برای درمان انواع بیماری هایی که با هضم و جذب ارتباط دارند مفید است.
در سرتاسر شمال هند رازیانه به عنوان داروی ضد نفخ و برای از بین بردن گاز اضافی به کار می رود و همه افراد از کودکی تا بزرگسالی از آن استفاده می کنند. در رستوران های هندی، در پایان غذا، رازیانه سرو می شود. رازیانه را همراه با سایر موادی که برای هضم مفیدند مثل زنجفیل، زیره، فلفل و... نیز به صورت خیسانده استفاده می کنند. شربت گریپ میکسچر که برای شیرخواران تجویز می شود و مادران هندی بسیار متکی به آن هستند، در واقع عصاره رازیانه است. یک قاشق چای خوری رازیانه را به یک فنجان آب جوش اضافه کنید، رویش را بپوشانید و بگذارید یک شب بماند. روز بعد مایع شفاف آن را صاف کنید و به تنهایی یا همراه عسل بیاشامید؛ به این ترتیب ماده کمک هضمی خوبی به دست می آید که تهیه آن در منزل بسیار آسان است. این ماده برای افراد مستعدِ سوءهاضمه و کسانی که از قار و قور شکم ناراحت هستند نیز مفید است. دادن شربت گریپ میکسچر به شیرخواران در واقع ادامه سنت قدیمی مادربزرگ ها در تجویز آب زیره یا رازیانه به منظور کمک به هضم است. حتی امروزه نیز مادران ترجیح می دهند به جای شربت های آماده موجود در بازار، از آب رازیانه که با قطعه ای نبات شیرین شده است استفاده کنند. اگر رازیانه و زیره مدت طولانی جوشانده شوند، تیمول و روغن های اساسی شان را از دست می دهند. برای حفظ خاصیت زیره و رازیانه، از جوشاندن زیاد آن ها پرهیز کنید. در هر حال، آبی که باقی مانده و تغلیظ شده خواص دارویی دیگری هم دارد.

شکم درد

شکم درد یا قولنج مشکلی همه گیر است و شیرخواران کوچک به علت دشواری هضم شیر، بسیار مستعد آن هستند. مادران هندی برای کمک به شیرخوارانی که دچار شکم درد می شوند روش های مختلفی را به کار می گیرند. در خانه های هندی هر از گاهی می بینیم که مادربزرگ به آشپزخانه می رود تا آنغوزه و روغن کرچک تهیه کند؛ او قطعه ای کوچک از آنغوزه را در روغن کرچک حرارت می دهد و پس از این که آن را به شکل گرد در می آورد، با روغن کرچکی که کمی گرم شده به خوبی مخلوط می کند و در اطراف ناف کودک مالیده، شکم را به ملایمت ماساژ می دهد. گرمای ملایمی که روی شکم پدید می آید سبب حرکت دودی روده ها می شود و به دفع و تخلیه گاز کمک می کند. حل و خوراندن مقدار کمی آنغوزه در یک قاشق چای خوری آب موثرتر است. آنغوزه داروی ضد نفخ شناخته شده ای است. مادران باتجربه برای تسکین قولنج کودکان روزی یک یا دو بار تکه ای گورباچ(۹) را در هاون سنگی ساییده، خمیر حاصله را روی زبان کودک می مالند. مقدار لازم برای تسکین درد بر اساس تجربه مشخص می شود. بعضی مادران مخلوطی از باچ(۱۰)، هریر(۱۱) و جوز معطر را با هم آسیا می کنند تا مایه ای حاصل شود که اثر ضد نفخ و ضد اسپاسم دارد. گورباچ ساقه زیرزمینی زنبق شیرین است که نوعی گیاهی آبزی است. این ماده اگر به مقدار کم مصرف شود اثر ضداسپاسم و کمک هضم دارد. مصرف مقادیر زیاد آن به علت چربی هایی که دارد سبب استفراغ می شود. تاثیر خوب گورباچ بر روی اسهال و اسهال خونی به علت وجود مقدار زیاد جوهر مازو در ساقه زیرزمینی است. تخم نعناع برای تسکین قار و قور شکم ناشی از سوءهاضمه در کودکان بزرگ تر به کار می رود. بعد از صرف غذای سنگین یا حتی پرخوری، اگر کودک دچار تورم، درد و احساس پُر بودن شکم شود، می توان یک چهارم قاشق چای خوری تخم نعناع به او داد تا بجود و با آب فرو دهد. حتی جویدن چند برگ نعناع نیز اثر ضد نفخ دارد. نعناع حاوی جوهر نعناع است و منبعی برای تهیه روغن نعناع به شمار می آید. نعناع علاوه بر این که نوعی چاشنی غذایی است، خواص مفید گوارشی نیز دارد.
برای ماساژ دادن شکم در بزرگسالان می توان از روغن خردل گرم استفاده کرد. اثر تحریکی متقابل خردل سبب کاهش درد درون شکم می شود. گرمای حاصل از ماساژ شکم نیز سبب خروج گازهای حبس شده در روده ها می گردد.
در شمال هند، بسیاری از افراد، برای قولنج های مکرر از ایسابگول(۱۲) استفاده می کنند. آن را بدون گرفتن سبوسش چند ساعت در آب یا شیر خیس می کنند. سپس آن را صاف کرده و شب هنگام می نوشند. لعاب زیاد حاصل از ایسابگول داخل روده ها پوششی پدید می آورد که مخاط روده را محافظت و به ترمیم زخم ها کمک می کند. در نتیجه درد و تحریک شکم کاهش می یابد. در جنوب برای تسکین سریع درد شکم روش جالبی متداول است. یک قاشق چای خوری تخم شنبلیله را گرد و با آب دوغ مخلوط می کنند و برای تسکین درد و کمک به هضم می نوشند.
عده ای به علت تحریک بیش از حد معده دچار درد شکم می شوند. خاله ام برای این افراد نوعی نوشیدنی آرام بخش و مسکن تجویز می کرد؛ به این ترتیب که به یک لیوان آب نشاسته که از روی برنج در حال پخت برمی داشت، یک قاشق چای خوری روغن حیوانی اضافه می کرد. این داروی خانگی حتی برای کسانی که به تازگی به اسهال خونی مبتلا شده اند، سبب تسکین سریع درد شکم می شود.

زخم معده

حالا به زخم معده و درد همراه با التهاب و تحریک روده ها می رسیم. هنگامی که برای تعطیلات به مهمانخانه ای در پوری(۱۳) رفته بودیم، در اتاق مجاور ما، یک آقای بنگلادشی ساکن بود. شبی با او در مورد ارزشمند بودن درمان های خانگی صحبت می کردم که روش مطمئن و قابل اعتمادی (به زعم خودش) برای زخم معده به من معرفی کرد. این روش عبارت است از این که هر روز صبح چند عدد برگ نازک بائل(۱۴) را بجویم و فرو دهیم. او خودش این درمان را تجربه کرده بود و حداقل نیم دوجین از بستگانش که به بیماری های معده مبتلا بودند، با این روش درمان شده بودند. من روش او را با کمی تغییر به بیمارانم توصیه کردم: برگ بائل را در آب خیس کنید و صبح روز بعد آب را صاف کنید و بنوشید. تا چند هفته این روش را هر روز به کار بگیرید. درد و ناراحتی قطعاً تسکین می یابند. برگ بائل مملو از جوهر مازوست. میوه بائل را می توان به شکل نوشیدنی یا مشابه آن استفاده کرد. این ماده به علت محتوای لعابی آن روی زخم ها اثر ترمیم کننده دارد. به علاوه، جوهر مازوی موجود در آن باعث کاهش التهاب و تسریع ترمیم زخم می شود.
در بسیاری از مناطق جنوب هندوستان، اعتقاد بر این است که کلم برای درمان زخم معده مفید است. کلم را در آب می جوشانند و آب آن را پس از سرد شدن روزی دو مرتبه به عنوان دارو می نوشند. کالیاما(۱۵) یکی از انواع خرنوب(۱۶)هاست که در جنوب هند به وفور یافت می شود. از برگ این درخت برای درمان زخم معده استفاده می کنند. برگ ها را آسیا می کنند تا به گرد تبدیل شود و بعد آن را با ماست مخلوط و روزانه مصرف می کنند.
انگورک (تاجریزی سیاه) در تمام هند به طور وحشی می روید. میوه توت مانند و برگ این گیاه را می توان از مغازه ها خریداری کرد. خوردن برگ های پخته آن سبب بهبود زخم های سرتاسر لوله گوارش از دهان تا مقعد می گردد. در اغلب مناطق جنوب هندوستان یک قاشق غذاخوری از میوه خشک شده آن را که در روغن حیوانی سرخ شده همراه با برنج به عنوان دارویی برای درمان زخم استفاده می کنند. این مواد سرشار از ویتامین ث هستند که در ترمیم زخم مفید است.
شیرین بیان را در سراسر هند برای درمان سرفه و سایر مشکلات تنفسی مصرف می کنند. شیرین بیان برای تسکین درد ناشی از زخم معده نیز مفید است و اثر آرام بخش آن اثر تحریکی ناشی از اسید معده را کاهش می دهد. قطعاتی از ریشه خشک این گیاه که یک شب در آب خیسانده شده باشد در درمان زخم موثر است. این دارو را معمولاً همراه با اماج می خورند. حتی در پزشکی نوین شیرین بیان داروی شناخته شده ای برای درمان زخم است. ولی استفاده مداوم از آن توصیه نمی شود چرا که سبب افزایش وزن و پف آلودگی بدن می شود. در طول دوره بارداری و در صورت وجود بیماری های قلبی و کلیوی نیز باید از مصرف آن اجتناب کرد.

اسهال و اسهال خونی

زمان جنگ بنگلادش، ما در کلکته زندگی می کردیم. یک شب که خاموشی کامل بود من بدون دلیل مشخصی دچار اسهال و استفراغ شدید شدم. ظرف نیم ساعت، از ساعت ۱۱ تا ۵/۱۱ شب، حدود هشت مرتبه استفراغ و اجابت مزاج داشتم. شوهرم به امید گرفتن دارو به نزد یکی از دوستانمان که در طبقه پنجم زندگی می کرد، رفت. آن ها پیشنهاد کردند که از دارویی خانگی که در منزل داشتند استفاده کنم. یک شیشه کوچک روغن رازیانه غلیظ به شوهرم دادند تا با نصف قاشق چای خوری شکر خشک، ده قطره از آن را به من بدهد. به جز این هیچ راه دیگری نداشتم. از نظر علمی می دانستم رازیانه با داشتن چربی های اساسی که اثرات هضم کننده و موثر بر روی معده دارد می تواند مفید باشد.
بعد از به کار گرفتن این روش درمانی، فقط دو مرتبه اجابت مزاج داشتم و استفراغ نیز به طور شگفت انگیزی قطع شد. مطمئن نیستم که تاثیر روغن رازیانه بوده یا این که سموم داخل بدنم دفع شده بود ولی در هر حال به نظرم رسید این داروی خانگیِ ساده مفید است و ارزش امتحان کردن دارد.
بعد از چهار ساعت، یک بار دیگر دارو را تکرار کردم و صبح روز بعد به جز ضعف مختصر مشکلی دیگر نداشتم. پس از آن خدمتکار بنگالی ام تا دو روز به من شیره نارگیل و کاری سبز داد تا دستگاه گوارشم به وضعیت طبیعی برگردد.
مردم هند سال های سال است که از اسهال و اسهال خونی جان سالم به در برده اند. با وجودی که هندی ها به علت ایمنی ذاتی در برابر عفونت های روده ای مقاوم تر هستند، ولی جان های باارزشی در زمان همه گیری اسهال و استفراغ خونی در تابستان و شیوع وبا از میان آن ها رفته است.
اغلب داروهای خانگی که برای اسهال و اسهال خونی تجویز می شوند، در واقع موادی با خاصیت ضدعفونی خفیف و قابضند که سبب کاهش ترشح روده ای و سفت شدن مدفوع می شوند. این مواد به این امید داده می شوند که در حمله های خفیف اسهال، تعداد دفعات دفع را کاهش دهند. در این مدت دستگاه ایمنی بدن بر عفونت غلبه می کند و اسهال کنترل می شود. در اسهال هایی که ناشی از خوردن غذاهای نامطلوب یا عفونت های خفیف روده ای باشد، داروهای خانگی کافی هستند و نیازی به آنتی بیوتیک های قوی امروزی نیست.
داروهای خانگی سنتی معمولاً مواد ضدعفونی کننده ضعیف روده هستند که در موارد اسهال های مزمن به کار می روند. آنتی بیوتیک های امروزی بسیار قوی هستند ولی عواملی که سبب ایجاد اسهال می شوند، به سرعت نسبت به آن ها مقاوم می شوند و همین مسئله یکی از علل شکست این روش درمانی است. در درمان های خانگی روی محدودیت های غذایی و نوشیدن مایعات زیاد تاکید می شود، به این معنی که تجویز مایعات برای جایگزین کردن مایعاتی که بدن از دست داده، صورت می گیرد. این که چه مایعاتی از راه خوراکی تجویز شوند، بستگی به این دارد که مایع از چه قسمتی دفع شده باشد. در جنوب، سوپ شلتوک(۱۷) برای کنترل اسهال توصیه می شود. شیره نارگیل که از پتاسیم سرشار است، برای حفظ تعادل نمک بدن مفید است. آب دوغ، آب مارانتا(۱۸)، آب جو، آب گندم معمولاً برای جایگزینی مایعات خوراکی در سراسر هند استفاده می شود.
انواع مختلف مایعات نشاسته ای مثل آب جو، سوپ مارانتا، اماج برنج یا پوره رقیق ساگو(۱۹) نه تنها مایعات از دست رفته را جبران می کند بلکه سبب افزایش قوام مدفوع نیز می گردد. هرگاه یکی دو مرتبه دفع مدفوع شل داشتید، یک لیوان آب دوغ رقیق که به آن نمک و زردچوبه اضافه شده، بنوشید. قابلمه ای روی آتش گذاشته، نصف قاشق چای خوری زردچوبه با آب دوغ و کمی نمک در آن بریزید؛ آن را گرم کنید تا آب دوغ کف کند. آب دوغ حاوی زردچوبه را روزی سه چهار بار بنوشید تا اسهال کنترل شود.
خانم های هندی برای طعم غذا به آن برگ کاری اضافه می کنند. کمی از این برگ ها را آسیا کنید تا خمیر نرمی به دست آید، آن را با آب دوغ مخلوط کنید و با شکم خالی بنوشید تا حالت دل به هم خوردگیتان رفع شود.
پدر بزرگم دستور ساده ای برای اسهالی که با درد شکم و دفع مکرر مدفوع حاوی بلغم همراه است، داشت. این دستور شامل مخلوطی از جوشانده چای با یک قاشق چای خوری روغن حیوانی است. چای دارای تانین است و روغن حیوانی اثر آرام بخش دارد و برای درمان التهاب روده توام با اسهال مفید است. برخی از بیمارانم که از اقوام شمال هند بودند، در مورد تاثیر مثبت کدو قلیانی در اسهال خونی و بیماری های روده اطلاعاتی داشتند. مصرف این سبزی نه تنها به شکل سوپ مفید است، بلکه می توان پوست آن را در سایه خشک کرد و به صورت گرد درآورد و برای درمان اسهال خونی به کار برد. یک قاشق چای خوری از این گرد را با آب مخلوط کنید و روزی دو دفعه بنوشید تا اسهال خونی کنترل شود.
همان طور که قبلاً گفته شد، انار برای درمان انواع بیماری های روده ای مفید است. تمام قسمت های میوه و حتی گیاه انار ارزش دارویی دارند. جوشانده گل های خشک آن در اسهال خونی بسیار مفید است. آب انار برای تمام انواع اسهال و اسهال خونی مفید است. دانه های انار که به خوبی آسیا و با آب دوغ مخلوط شده باشند اسهال خونی را درمان می کنند. انار حتی در بچه های کم سن و سال هم بسیار مفید است. من معمولاً برای درمان اسهال آب انار تازه را که با آب رقیق شده توصیه می کنم. دستور زیر برای درمان اسهال خونی مفید است:
قطعه ای از پوست انار را روی زغال برشته و سپس خرد کنید تا گرد نرمی حاصل شود. آن را با کمی عسل مخلوط کنید و روزی دو یا سه بار بخورید. اگر اسهال با سوءهاضمه همراه باشد، مصرف زنجفیل خشک یا تازه نیز مفید است. قطعه ای زنجفیل خشک را همراه با قطعه ای سنگ نمک گرد کنید. یک چهارم قاشق چای خوری از آن با قطعه کوچکی از نبات سبب بهبودی سریع می شود. زنجفیل اثر ضد نفخ دارد و با تحریک لوله گوارش به هضم کمک می کند.
مادر بزرگم برای درمان اسهال شدید مقدار مساوی آب پیاز و آب لیمو را مخلوط می کرد و قبل از هر کار دیگری از این دارو استفاده می کرد. پیاز اثر ضدعفونی کننده، کمک هضم و ضد نفخ دارد و آب لیمو ماده ای مغذی و قابض است که مقدار زیادی ویتامین ث و اسید سیتریک با اثر ضدعفونی کنندگی دارد. مخلوط پیاز و لیموترش نیز مطمئناً مفید است. روش دیگر مادر بزرگم برای مقابله با اسهال استفاده از دانه های تمبر هندی است. او حدود یک دوجین دانه تمبر هندی را با یک قاشق چای خوری زیره به شکل گرد درآورده، با آب شیرین شده مخلوط و برای قطع اسهال تجویز می کند. با وجودی که مغز میوه تمبرهندی اثر ملین دارد، دانه های آن قابض است و برای مقابله با مدفوع شل به کار می رود.
دانه انبه نیز برای اسهال و اسهال خونی مفید است. در فصل انبه، دانه های انبه را جمع کنید و پس از این که در سایه خشک کردید، به خوبی گرد و سپس الک کنید و آن گرد را برای مواقع ضروری نگه دارید. کمی از این گرد را در نبات بغلتانید و برای اسهال های راجعه روزی سه بار میل کنید. اگر همراه آن، گرد دانه های جموم مصرف شود اثر معجزه آسایی خواهد داشت.
ماده اصلی داروی خانگی دیگری که بسیار آسان تهیه می شود دانه های خشخاش است. یک چهارم قاشق چای خوری گرد دانه خشخاش را تف دهید تا به رنگ طلایی - قهوه ای در بیاید و با عسل مخلوط کنید. از این دارو روزی دو مرتبه برای تسکین اسهال خونی بخورید. از آن جا که دانه ها اثر تخدیری دارند، این دارو را بیش از سه روز مصرف نکنید. تریاک نیز از دانه های خشخاش استخراج می شود.
زردچوبه ماده موثری برای ضدعفونی کردن روده هاست. مخلوط ساقه های زیرزمینی زردچوبه - مثل عصاره یا گرد خشک آن - در آب دوغ یا آب خالص برای درمان بیماری های مزمن روده سودمند است. زردچوبه روی معده اثر محرک نیز دارد و باعث تقویت و افزایش جریان خون در معده می شود.
به کسانی که نسبت به درمان های خانگی سختگیرند و می خواهند مشکلی در راهشان وجود نداشته باشد، چند چیز را توصیه می کنم:
انجیر هندی و خیزران در طب سنتی بسیار به کار می روند. درخت خیزران در تمام مناطق هند، به خصوص در اطراف شهرها وجود دارد. خیسانده جوانه های این درخت در آب برای اسهال مزمن مفید است.
در بسیاری از مناطق هند برگ خیزران را به صورت جوشانده برای درمان اسهال مصرف می کنند. جوانه های تازه خیزران به علت داشتن اسید هیدروسیانیک سمی هستند و آن ها را فقط به شکل مرهم های موضعی برای عفونت های مزمن پوست به کار می برند. با این وجود بهتر است از این دارو استفاده نکنید چرا که عدم دقت در هنگام تهیه یا مصرف آن می تواند به بروز عوارض وخیم منجر شود.
پوست درخت کرت(۲۰) را می توان در هند از هر مغازه ای تهیه کرد. جوشانده این پوست برای درمان اسهال مزمن موثر است. این ماده اثر قابض دارد و باعث قطع اسهال می شود. کورچی(۲۱) و عصاره زرشک داروهای شناخته شده ضد اسهال هستند و امروزه در ترکیبات دارویی از آن ها استفاده می شود. کورچی برای اختلالات روده ای، به خصوص اسهال و اسهال خونی مفید است و جوشانده ریشه و برگ آن به تنهایی یا همراه با بائل و زردچوبه در کنترل اسهال موثر است. مواد قلیایی ای مثل کونسین(۲۲) و کورچیسین(۲۳) در از بین بردن میکروب های مولد اسهال موثرند. یکی از اجزای داسامول(۲۴) - یکی از داروهای سنتی هند برای مشکلات گوارشی - ریشه کورچی است. عصاره میوه توت مانند و جوشانده پوست ریشه درخت چیترا در اغلب مناطق شمالی هند به عنوان دارویی مرسوم در درمان اسهال و اسهال خونی قابل دسترسی است. این شربت که خاصیت ضدعفونی و قابض دارد، حاوی بربرین(۲۵) است.
با شروع علایم بیماری به شکل دفع مدفوع شل، دل پیچه خفیف یا استفراغ می توانید مصرف داروهای خانگی را آغاز کنید. در اغلب موارد با محدودیت های رژیم غذایی و داروهای قابض سنتی، التهاب روده بهبود می یابد. با این وجود، در موارد بیماری های روده ای شدید، ادامه درمان تنها با داروهای خانگی و بدون استفاده از داروهای شیمیایی امروزی، توصیه نمی شود.

مزاج صفراوی

مزاج صفراوی یا تلخی دهان با مشکلاتی از قبیل سوءهاضمه، نفخ و غیره همراه است و معمولاً به علت عملکرد نادرست کبد یا کیسه صفرا عارض می شود؛ به طوری که شخص بعد از یک وعده غذایی کامل، دچار تلخی دهان می گردد، یا صبح ها با احساس ترش کردن از خواب بیدار می شود. داروی ساده ای که به این منظور توصیه می شود، لیموترش است. آب یک عدد لیموترش را به یک لیوان سرخالی آب اضافه کنید و یک قطعه زنجفیل را در آن خرد کنید. در فصولی که لیموترش در دسترس نیست، می توان از تکه های زنجفیل همراه با نبات استفاده کرد.
برای اغلب بیماری های توام با سوءهاضمه، لیموترش بسیار سودمند است اما برای این که به طور کامل اثر کند، باید پس از رقیق کردن، به تنهایی یا همراه با کمی بلور سنگ نمک نوشیده شود. شیرین کردن زیاد آب لیمو اثر دارویی آن را کاهش می دهد. ولی به هر صورتی که مصرف شود، فواید غذایی اش را حفظ می کند. تنها موردی که مصرف لیموترش ممنوع است، هنگامی است که شخص نسبت به مرکبات حساسیت داشته باشد یا ترشح اسید معده در هنگام گرسنگی بیش از حد معمول باشد که منجر به بروز درد و سوزش سر دل شود.

استفراغ

اگر استفراغ ناشی از سوءهاضمه یا مزاج صفراوی باشد، به ندرت داروهای ضد استفراغ توصیه می شود. در این حالت با یک یا دو مرتبه استفراغ، سموم از بدن خارج می شود و شخص احساس بهبودی می کند. گاهی اوقات مادرها یا مادربزرگ ها برای قطع استفراغ، عصاره تغلیظ شده رازیانه یا یک قاشق چای خوری عصاره زنجفیل را با شکر تجویز می کنند. از آن جا که زیره به عمل هضم کمک می کند، جویدن آن برای مقابله با استفراغ مفید است.
روش ساده ای هم برای مقابله با سوء هضم و استفراغ ناگهانی وجود دارد: چند تکه کوچک زنجفیل، دارچین، چند عدد برگ ریحان و کمی رازیانه را در یک لیوان آب بجوشانید. پس از سرد شدن، یک هشتم لیوان از آن آب را روزی سه بار بنوشید تا استفراغ قطع شود. جوشانده مشابهی را می توان با استفاده از پوست لیموترش به جای زنجفیل تهیه کرد که مقدار مصرف این جوشانده نیز مثل مورد قبل است.
در نواحی روستایی هند، روش جالبی برای قطع استفراغ به کار گرفته می شود. قطعه ای از قسمت میانی و سفت پر طاووس، را می سوزانند و یک قاشق چای خوری از این پر سوخته را با عسل مخلوط کرده، به بیمار می خورانند. در صورت لزوم می توان این کار را چند مرتبه دیگر نیز تکرار کرد. به این ترتیب کسی که چند پر طاووس یا یک بادبزن پر طاووس در دسترسش باشد نباید دچار استفراغ شود!
روش عملی دیگر این است که مقداری میخک را برشته و سپس گرد کرده، با عسل مخلوط کنید. این مخلوط را به آهستگی بمکید تا استفراغ قطع شود. میخک اثر بی حس کننده دارد و با بی حس کردن حلق و معده باعث قطع استفراغ می گردد.

نفخ شکم

بسیاری از افراد پی درپی دچار نفخ شکم می شوند. برای بهبودی سریع یا درمان طولانی مدت این عارضه می توان از داروهای خانگی استفاده کرد که سبب بهبود هضم و کاهش تولید گاز می شوند.
یکی از برادران همسرم همیشه شعاری را تکرار می کند: «روزی یک عدد سیر بخورید تا از شر نفخ شکم در امان بمانید.» او هر روز صبح ناشتا برای مقابله با نفخ شکم چند عدد حبه سیر را که در خیسانده نخود بنگالی(۲۶) لِه کرده می خورد.
یکی از بهترین روش های درمانی برای کاهش نفخ روده و افزایش قدرت هضم، خوردن سوپ سیر است. سوپ سیر دارویی شناخته شده برای نفخ است، علت نفخ هرچه می خواهد باشد: پرخوری، سوءهاضمه، بی اشتهایی، بیماری های طولانی مدت، دوران پس از زایمان، یا بیماری های مزمن روده ای و....
راه ساده تهیه سوپ سیر این است که چند عدد سیر را با کمی زیره، چند دانه فلفل سیاه و چند عدد تخم گشنیز، آسیا کرده، یک لیوان آب به آن اضافه کنید و مخلوط حاصل را بجوشانید. این سوپ را در دو وعده مصرف کنید. اگر بوی سیر را دوست ندارید، روش های مختلف دیگری هم برای تهیه این سوپ وجود دارد.
گردها و قرص هایی که اثر گوارشی دارند در بسیاری از خانه های هند یافت می شود. حتی کودکان کم سن و سالی که پرخوری کرده اند نیز برای هضم بهتر، قرص «کوران(۲۷)» مصرف می کنند. این موضوع به خصوص در شمال هند رایج تر است، چرا که معمولاً غذاهای سرخ شده بیش تری مصرف می کنند. هندی ها اعتقاد دارند که سنگینی معده می تواند به مشکلات دیگری مثل سردردهای مکرر، مزاج صفراوی، درد قفسه سینه و سفتی مفاصل منجر شود. به همین دلیل با مصرف کوران سعی می کنند معده شان را سبک نگه دارند.
اغلب گردها و قرص های کوران حاوی انواع مختلف ادویه است که برای دادن طعم و مزه، در هنگام طبخ به آن افزوده می شوند. پیش از این به اجزای آشتاکوران اشاره کرده ایم.
یکی دو قطعه آنغوزه را در نصف لیوان آب حل کنید. به این ترتیب نوشیدنی ای حاصل می شود که سبب کاهش گاز می شود. آنغوزه اثر شناخته شده ضد نفخ و ضد اسپاسم روده ها دارد و معمولاً به عنوان ادویه یا چاشنی به غذاهای سنگین و مقوی اضافه می شود. همان طور که عده ای بو و طعم سیر را تحمل نمی کنند، برای عده ای طعم و مزه زننده آنغوزه ناخوشایند است. این عده می توانند از زیره استفاده کنند. یک قاشق چای خوری زیره را در یک تابه بریزید و حرارت بدهید تا قرمز شود. سپس دو فنجان آب به آن اضافه کنید و به مدت پنج تا ده دقیقه بجوشانید تا اسانس زیره با آب مخلوط شود و حجم آب به یک فنجان تقلیل یابد. با خوردن روزی یک هشتم لیوان از این جوشانده بدون این که معده تحریک شود نفخ شکم کاهش می یابد. به جای خوردن قرص های حاوی آنزیم های گوارشی، این داروی خانگی را که تهیه آن بسیار ساده است، امتحان کنید.
پابزی نیز خاصیت ضد نفخ دارد. جوشانده پابزی مثل جوشانده زیره تهیه می شود. این جوشانده را می توان به تنهایی مصرف کرد یا در صورت دسترسی به آناناس، چند قطعه آناناس به آن اضافه کرد. بگذارید قطعه های آناناس یک شب در آب بمانند و صبح روز بعد آن ها را خوب فشار دهید تا تمام اسانسشان وارد جوشانده شود، سپس آن را از صافی عبور دهید و به عنوان دارویی برای از بین بردن گاز اضافی شکم مصرف کنید. آناناس رسیده حاوی بروملین (نوعی مخمر گوارشی) است که بسیار به تریپسین شباهت دارد - تریپسین آنزیمی است که به طور طبیعی در لوله گوارش وجود دارد، به هضم کمک می کند و نفخ را کاهش می دهد. از آن جا که مصرف آناناس می تواند به سقط جنین منجر شود، خانم های باردار باید از مصرف داروی فوق پرهیز کنند.
برای کسانی که در تهیه داروهای خانگی تنبل هستند روش سریعی وجود دارد: چند عدد تخم شنبلیله را لِه کنید و همراه با کمی سنگ نمک صورتی رنگ بمکید. استفاده از این نمک در سراسر گجرات، اوتارپرادش، پنجاب و ماهاراشتا متداول است. یک چهارم قاشق چای خوری از این نمک را در یک لیوان آب حل کنید و صبح با معده خالی بنوشید. این محلول اثر ضد نفخ دارد و تولید گاز را کاهش می دهد. کسانی که احساس سنگینی می کنند و پشت سر هم آروغ می زنند می توانند این روش را به کار برند که در گجرات مرسوم است: دو قطعه کوچک زنجفیل خشک را در شیر رقیق شده، بجوشانید و پس از اضافه کردن سنگ نمک، شب ها هنگام خواب به صورت گرم بنوشید. صبح با احساس سبکی و گرسنگی از خواب بیدار می شوید!

نظرات کاربران درباره کتاب گیاه درمانی