فیدیبو نماینده قانونی انتشارات تیسا و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب تجربه مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران

کتاب تجربه مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران

نسخه الکترونیک کتاب تجربه مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب تجربه مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران

تهران به عنوان مرکز سیاسی کشور، بیش از یک شهر بزرگ و پُرجمعیت است که رشد ناموزون و نامتعادل و تنوع قومی و مهاجرپذیری گسترده، وجه ممیزۀ آن از دیگر شهرهای بزرگ کشور است. تهران به تافتۀ جدابافته‌ای تبدیل شده که مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، ارزش‌ها و هیجان‌های گاه متناقض را نیز در خود نمایان دارد. تراکم سرمایه‌های فرهنگی و خُرده‌فرهنگی، تراکم سرمایه‌های اقتصادی، سیاسی و نمادین، تحرک و رقابت اجتماعی بالا، تنوع سبک‌های زندگی و بسیاری از ویژگی‌های دیگر، معنای فرهنگی تهران را به مثابه فضا و مکانی زیسته در ذهن ساکنان و غیر ساکنان آن بسیار متمایز می‌سازد. در این نوشتارِ پژوهش‌محور، رویکرد جدیدی نسبت به تحولاتی از نوع مدرنیته ایرانی آزمون می‌شود. در این رویکرد، در پیوند میان فضا و زمان، تحولات و تغییرات فضاهای شهری، بیانگر نوع و میزان تأثیرگذاری اندیشه‌های مدرنیستی در شهر تهران دانسته می‌شود. بر این مبنا، تهران از زمانی که تبدیل به یک شهر می‌شود، بستر تاریخیِ تحولاتی قرار می‌گیرد که امکان روی دادن مدرنیته و تجربۀ همگانی آن را فراهم می‌کند. بدین ترتیب، روایت‌های ممتد از کالبد و کاربرد فضاهای شهری در چند دورۀ منقطع تاریخی می‌تواند به گونه‌ای تاریخ‌نگاری فضایی باشد؛ تاریخی که اساساً توسط فضاهای شهری روایت می‌شود و حافظه جمعی یک مکان، با گذشت زمان آن را به خاطر می‌سپارد.

ادامه...

بخشی از کتاب تجربه مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



دیباچه

در این نوشتارِ پژوهش محور، رویکرد جدیدی نسبت به تحولاتی از نوع مدرنیته ایرانی آزمون می شود. در این رویکرد، در پیوند میان فضا و زمان، تحولات و تغییرات فضاهای شهری، بیانگر نوع و میزان تاثیرگذاری اندیشه های مدرنیستی در شهر تهران دانسته می شود. بر این مبنا، تهران از زمانی که تبدیل به یک شهر می شود، بستر تاریخیِ تحولاتی قرار می گیرد که امکان روی دادن مدرنیته و تجربه همگانی آن را فراهم می کند. بدین ترتیب، روایت های ممتد از کالبد و کاربرد فضاهای شهری در چند دوره منقطع تاریخی می تواند به گونه ای تاریخ نگاری فضایی باشد؛ تاریخی که اساساً توسط فضاهای شهری روایت می شود و حافظه جمعی یک مکان، با گذشت زمان آن را به خاطر می سپارد.
سه روایت اصلی از فضاهای تجاری شهر تهران، پیرنگ این رساله را می سازد. روایت اول، مبتنی بر دوره ای از تداوم و توسعه درونی و طبیعی بازار سنتی تهران است. روایت دوم، تغییرات و تحولاتی را شرح می دهد که به واسطه پیدایش خیابان های تجاری در فضاهای شهر تهران پدیدار می شود و روایت سوم، توسعه فضاهای تجاری مدرن، وسیع و گسترده ای را شرح می دهد که هم بیانگر تحولات بنیادین در اندیشه سیاست گذاران و شهروندان است و هم نیازها، تصورات و تخیلات مدرنی را بازنمایی می کند که تا فراسوی مرزهای شهر تهران، «مهاجرت های فضاهای تجاری» در سطح شهر تهران نیز بیان می شود.
این پژوهش نوین مبتنی بر تئوری هایی است که به گونه ای دیگر بازخوانی شده اند؛ آرای نظریه پردازانی که دغدغه فضا و تاریخ و چگونگی امتداد آنها در راستای یکدیگر را در سر پرورانده اند. میشل فوکو، پیتر برگر، مارشال برمن و گئورگ زیمل نظریه پردازان مرتبط با این ایده ها دانسته می شوند. در هریک از این روایت ها، فرم که همان فضاهای تجاری است در ارتباط با محتوای اندیشه و زندگیِ جریان یافته در آن مورد تفسیر و تحلیل قرار می گیرد.

سپاس

این نوشتار در حقیقت مشق تجربی آموخته های درسی و زندگی آمیخته با حس کاشفانه در سه شهر ایران است. آن آموزه ها را مدیون اساتید بزرگوارم در دانشگاه مازندران و دانشگاه علامه طباطبایی هستم و آن تجربه ها را به لطف اشتراک آمیخته با همدلی خانواده و دوستانم به دست آورده ام.
بیش از همه در نگارش این کتاب و در زندگی علمی خود، مدیون دکتر ابراهیم توفیق هستم که سخاوتمندانه زمان، اندیشه و همدلی خود را در اختیار من و دوستانم گذاشت و در شکل گیری ایده و تکامل آن گام به گام همراهی ام کرد؛ و نیز از استاد محترم، دکتر ابوتراب طالبی که راهنمای من در انجام این پژوهش بودند و صبورانه در تمامی مراحل آن یاری ام کرده اند، سپاسگزارم. بازخوانی و آماده سازی این کتاب را دکتر سعید ذکایی به انجام رساندند، نکات ارزشمندی که ایشان بر کار من افزود، بخشی از کاستی های کار را جبران کرد.
همچنین سپاس بی پایان خود را تقدیم می کنم به پدر و مادرگرانقدرم و همسر عزیزم که امکان ادامه فعالیت های علمی و اجتماعی ام در کنار او بیش از پیش میسر شده است. بختِ داشتن دوستان خوبم نیز در نگارش این رساله یاری ام کرده است. ایده ها و نظرهایی که در جلسات و دیدارهای دوستانه مطرح می شد، در پروراندن این موضوع بسیار موثر بود.
در نهایت، پیشاپیش از همه خوانندگان این نوشتار که با صرف وقت و حوصله مباحث آن را دنبال می کنند و نیز از منتقدان و صاحب نظران عزیزی که با انتقادات و نظرات خود مرا همراهی می کنند، بسیار سپاسگزارم.

پیشگفتار

تهران به عنوان مرکز سیاسی کشور، بیش از یک شهر بزرگ و پُرجمعیت است که رشد ناموزون و نامتعادل و تنوع قومی و مهاجرپذیری گسترده، وجه ممیزه آن از دیگر شهرهای بزرگ کشور است. تهران به تافته جدابافته ای تبدیل شده که مجموعه ای از ویژگی ها، ارزش ها و هیجان های گاه متناقض را نیز در خود نمایان دارد. تراکم سرمایه های فرهنگی و خُرده فرهنگی، تراکم سرمایه های اقتصادی، سیاسی و نمادین، تحرک و رقابت اجتماعی بالا، تنوع سبک های زندگی و بسیاری از ویژگی های دیگر، معنای فرهنگی تهران را به مثابه فضا و مکانی زیسته در ذهن ساکنان و غیر ساکنان آن بسیار متمایز می سازد. تهران به عنوان یک کلان شهر، علاوه بر در برداشتن خصایص اجزا و مولفه های تشکیل دهنده آن، چیزی فراتر از این اجزاست. تهران را تنها باید در مقیاس کلان شهریِ منحصر به فرد آن، با تمام اوصاف و شرایط خوب و بد آن در نظر گرفت.
مجموعه پایان نامه ها و رساله های دانشگاهیِ چاپ شده در مجموعه «فرهنگ و شهر» ـ همچون اثر حاضر ـ برشی از تجربه ارزش ها، گرایش ها و تجارب متنوع ساکنان تهران و نیز شرایط ساختاری و تغییر و تحولات آن را مورد توجه قرار می دهند. این مجموعه آثار که با حمایت معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران به چاپ می رسند، در کلیّت خود می توانند تصویری از پیچیدگی ها، تناقض ها، فرصت ها، محدودیت ها، واقعیت ها، بازنمایی ها و نیر بستر تاریخی زندگی در این شهر را ترسیم کنند.
در انتخاب و سفارش این مجموعه، ملاحظات چندی مورد توجه قرار گرفته که انعکاس دهنده اهمیت جهت گیری های فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری تهران و نیز تحولات و پویایی های مربوط به شرایط ساختاری و فرهنگی زندگی در تهران است. بر این اساس، رویکرد فرهنگی در مطالعه شهر، وجه غالب آثار این مجموعه را شامل می شود که بر اساس طیفی از سنت های رشته های دانشگاهی مانند جامعه شناسی، مطالعات فرهنگی، برنامه ریزی شهری، مدیریت شهری، جمعیت شناسی، معماری و روان شناسی محیطی و عموماً در فضایی چند رشته ای و گاه بین رشته ای، ضرورت های سیاستی و مدیریتی و تجارب زندگی روزمره در این شهر را شرح داده اند.
به همان سان، جهت گیری فرهنگیِ متون این مجموعه و نیز توجه به تهران به عنوان یک متن فرهنگی در وجوه مختلف کالبدی، ساختاری و نیز ارزشی و رفتاری آن، الزاماً وجهی تفسیری به غالب این مطالعات بخشیده است؛ از این رو رویکردهای روش شناختی و تحلیل کیفی ای چون مردم نگاری، مطالعات تاریخی، پدیدارشناسی، نظریه مبنایی، نشانه شناسی، تحلیل محتوای کیفی و تحلیل گفتمان، روش های غالب این متون را تشکیل می دهند، هرچند در مطالعه ساختارها و تغییرات فرهنگی و نگرشی، تحلیل ثانویه و پیمایش نیز به کار رفته است. به کار گیری این تنوع روشی که در مطالعات شهری ایران سابقه زیادی ندارد، با امتیازات زیادی همراه است. نگاه فرایندی به تحولات شهر و ردیابی این تحولات در بستر تاریخی شکل گیری و توسعه تهران، نگاه کل نگرانه به مسائل و ویژگی های زیست شهری و فاصله گرفتن از تقلیل گرایی های مربوط به منظر رشته ای، توجه هم زمان به زمینه های ساختاری و ارزشی و توجه به متن زندگی روزمره و تجارب زیسته افراد در مفهوم سازی ها و تحلیل مسائل شهر، از جمله این مزایاست.
ایده ها و نتایج به دست آمده از این مطالعات تجربی، علاوه بر اینکه به شناخت و فهم عمیق تر زندگی شهری و سازوکار تغییر و تحولات در فرهنگ آن کمک می کند و چشم اندازی انتقادی را برای تامل بر زمینه ها و آثار این تغییرات (مثلاً در معماری، فرهنگ اتومبیل، زندگی روزمره زنان، مراکز خرید و فضاهای تجاری، هیجان های اجتماعی و مانند آن) مهیا می سازد، دلالت ها و آثاری را نیز برای سیاست گذاری و مدیریت شهری به همراه دارد که از جمله محورهای آن می توان به تلاش برای کاستن از نابرابری و بی عدالتی در دسترسی ها، برخورداری ها و تامین برخی از حقوق شهروندی که خود به پدیده ای فراگیر و به درجاتی تاریخی تبدیل شده است، و ادغام اجتماعی بیشتر گروه های آسیب پذیر مانند سالمندان و معلولان اشاره کرد.
آثار مجموعه «فرهنگ و شهر»، رویکردهای متنوعی را برای فهم تجارب معاصر از شهر ـ چه تجارب زیسته واقعی و چه تصوری ـ در اختیار خوانندگان قرار می دهد. مرور این آثار، پیچیدگی ها و تنوع شرایط زندگی و نیز نگرش و قضاوت نسبت به زندگی شهری را آشکار می سازد. ساکنان تهران به واسطه تجربه زیسته خود از ساختمان ها، بناها و فضاهای مصنوع و همچنین بازنمایی و انعکاس این ارزش ها و هنجارها در هنر، ادبیات، فیلم و عرصه های مشابه، درک و شناخت متفاوتی نسبت به آن دارند و بر این اساس به تفسیر و مدیریت برنامه های روزانه و نیز برنامه ریزی های خود برای آینده می پردازند. جدایی ناپذیری عناصر مادی و عینی شهر از وجوه فرهنگی و نرم افزارانه، دستور کاری است که کتاب های این مجموعه بر آن تاکید داشته اند.
امید است انتشار این آثار، گامی در ترویج و همگانی ساختن نگرش فرهنگی به شهر و مدیریت شهری باشد و ضمن ترویج فرهنگ نقد، جهت گیری های سیاستی مفیدی را در اختیار محققان، برنامه ریزان و مدیران شهری قرار دهد.

محمدسعید ذکایی
ناظر علمی

با این همه، مسئله در این نیست که زنوبیا را در زمره شهرهای خوشبخت یا بدبخت قرار دهیم. دسته بندی شهرها بدین گونه معنایی ندارد اما می توان آنها را براساس دیگری به دو دسته تقسیم کرد: شهرهایی که با گذشت سالیان دراز و به دنبال تغییرات بسیار، بازهم به شکل دادن آرزوها ادامه می دهند و شهرهایی که آرزوها را از بین می برند یا خود، توسط آنها از بین می روند.

ایتالو کالوینو
شهرهای ناپیدا (۲۰۰۲)

مقدمه

بحث درمورد مدرنیته را از هر منظر و به هر منظوری که آغاز کنیم اکنون دیگر این فرض را پذیرفته ایم که مدرنیته آن نوع از زندگی است که ما هر روزه آن را تجربه می کنیم؛ بنابراین پرسش از مدرنیته، فرایندها، محدودیت ها و امکانات آن ضرورت هرگونه اندیشه ورزی در فضای امروزی است، در واقع فهم مدرنیته از آن نوع که زندگی ما را در برگرفته و روح آن را تشکیل می دهد، راهگشای شناخت دازاینی است که حیات ذهنی و فرهنگی ما در آن تولد یافته و رشد می یابد.
شاید شروع به اندیشیدن درباره مدرنیته، پرسش از لحظه آغاز رویارویی ما با آن باشد، اینکه کی و کجا دریافته ایم که شرایطی متفاوت را تجربه می کنیم، اولین خاطرات جمعی ما درمورد مدرنیته در کدامین لحظه ها و با کدامین پدیده ها نقش بسته است؟ آنچه به یاد خواهیم آورد احتمالاً مجموعه ای از شعرها، داستان ها و رمان ها، فیلم ها و فیلم نامه ها و مباحثاتی است که بازنمای مدرنیته و قسمتی از تجربه آن برای ما بوده اند؛ اما واقعی تر و ملموس تر از همه این ها فضاهای مصنوع مدرن بوده اند که اساس امکان حضور در آنها و لمس تجربه هایی از این دست را فراهم آورده اند؛ خیابان ها، بزرگ راه ها، سینماها، کافه ها، کتابخانه ها، پاساژها و... که اوقات خود را در آنها سپری کرده ایم و همه این ها در فضایی بسیار بزرگ تر پدید آمده اند؛ یعنی همان شهرهایی که بستر تحقق آنها بوده اند.
در مورد شهر تهران، مانند شهرهای دیگر کشورهای موسوم به جهان سوم، بسیار پیش می آید که این فضاها، پذیرای انسان هایی باشند که هنوز در فضای سنت های پیشین می زیند و آنچه تجربه می کنند نه خود مدرنیته که حیرت از آن است. گویی تجربه ما از مدرنیته همچنان که آمیخته با ضرورت توسعه اجتناب ناپذیر، بر زندگی مان تحمیل می شد، به صورت فضایی و در هیئت سازه های مدرن درآمده است. به عبارتی دیگر پیش از آنکه شهروندان مدرنیته را احساس کنند، شهر با آن روبه رو شده است. ازین رو گویی ما نیز وصف الحال خود در زمانه متفاوت با نام مدرن یا چیزی شبیه به آن را باید از زبان شهر بشنویم و شهر ما تهران است. این تاکید بر شهر تهران به مثابه بنیانی که تجربه ما از مدرنیته بر آن بنا می شود ویژگی اصلی این نوشتار خواهد بود.
بدین ترتیب، مسئله محوری ما شناخت پدیده مدرن شهر تهران است. تهران به معنای شهری با تنوع و تکثر بی انتهاست که در عین حال موجودیتی ویژه و بی همتا در خود به وجود آورده است. این ویژگی های متضاد در شهری جمع شده است که مهم ترین رویدادها، تحولات و روزمرگی های کشور با نام او همراه است و در مهم ترین برهه های تاریخ معاصر، چشم ایرانیان به آنچه در تهران می گذرد دوخته می شود؛ اما تهران امروز را بدون توجه به پدیده های مدرن آن نمی توان شاخت، تجربه زندگی در تهران، همان تجربه مدرنیته است که اصطلاح و ایده ای الهام گرفته از مارشال برمن(۱) است با این ویژگی که در هر مکان و زمان جغرافیایی ـ تاریخی، بی مانند و ویژه است.
توصیف مدرنیته ای که در آن زندگی می کنیم، یکی از اهداف بیشتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی است که امروزه با موضوع شهر تهران یا مسائل فرهنگی و اجتماعی آن انجام می شود. آنچه ضرورت پرداختن دوباره به این موضوع را در این پژوهش پررنگ می سازد، لزوم نگاهی تاریخی به این موضوع است. رویکردی که با پرسش هایی شبیه به این همراه می شود: «ما چگونه مدرن شده ایم یا ما چگونه مدرنیته را تجربه کرده ایم؟». پرسشی که غالباً در ذیل پرسش هایی روزمره تر و یا نگاه های کلان تر مغفول می ماند؛ پرسش ها و نگاه هایی که رو به آینده این مسیر دارند. هدف از این پژوهش، ارائه توصیفی از بستر تاریخی تحولاتی است که منجر به روی دادن چنین شکلی از مدرنیته و بسط و توسعه آن در شهر تهران می شود؛ بنابراین از مسیر برگزیدن شهر تهران و موضوع زندگی اجتماعی در آن به مثابه محور یک مطالعه ، به لزوم بررسی مدرنیته و شکل و شمایل آن در این شهر می رسیم و در پی آن، بستری تاریخی برای انجام این پژوهش ضروری به نظر می رسد.
موضوع دیگری که در اینجا با آن روبه رو می شویم، این است که هنگامی که رویکرد در زمانی(۲) را به نگاهی هم زمان(۳) ترجیح می دهیم با نسل های متمادی از انسان ها، محیط ها و فضاها روبه رو هستیم که شاهد وقایع، رویداد و حوادث تاریخی بوده اند و ناگزیر در مقابل پرسش های متعددی برای انتخاب بخشی از آنها قرار می گیریم. در این مبحث، بنا به دلایلی که در ادامه خواهد آمد، فضاهای شهری را به مثابه دریچه نگریستن به تاریخ مدرنیته در شهر تهران برگزیده ایم و از میان آنها، تاکید بیشتری بر فضاهای تجاری شهر تهران داشته ایم.

نظرات کاربران درباره کتاب تجربه مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران